Boşanma süreci, taraflar arasındaki kişisel ilişkinin sonlanmasının yanı sıra, evlilik birliği süresince edinilen mal varlığının tasfiyesini de beraberinde getirmektedir. Bu süreçte eşlerden birinin, diğer eşin katılma alacağını azaltmak veya ortadan kaldırmak amacıyla mal varlığı değerlerini devretmesi, hukuk sistemimizde muvazaa ve eklenecek değerler kapsamında denetlenmekte olup uygulamada sıklıkla karşılaştığımız bir husustur. Bu yazımızda mal kaçıran eşe karşı neler yapılacağını detaylıca ele alacağız.
Boşanma Sürecinde Mal Kaçırma Ne Anlama Gelir?
Mal kaçırma, eşlerden birinin boşanmanın mali sonuçlarından kurtulmak amacıyla, gerçek bir iradesi olmaksızın mal varlığını üçüncü kişilere devretmesi veya değerini düşürmesi olarak tanımlanabilir. Muvazaa Yargıtay tarafından, tarafların üçüncü kişileri aldatmak amacı ile gerçek iradelerine uymayan ve kendi aralarında hüküm ve sonuç doğurmayan bir görünüş yaratmak hususunda anlaşmalarıdır şeklinde tanımlamıştır.
Boşanma Davasından Önce Yapılan Devirler ve Boşanma Davası Sırasında Yapılan Satışlar
Boşanma davası açılmadan önce veya dava devam ederken yapılan devirler, Türk Medeni Kanunu kapsamında farklı hukuki sonuçlar doğurur. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin 2022/228-2022/9229-14.11.2022 sayılı kararına göre; eşlerden birinin mal rejiminin sona ermesinden önceki bir yıl içinde diğer eşin rızası olmadan, olağan hediyeler dışında yaptığı karşılıksız kazandırmalar ile mal rejiminin devamı süresince diğer eşin katılma alacağını azaltmak kastıyla yaptığı devirler mal rejiminin sona erdiği anda mevcutmuş gibi tasfiyeye dahil edilir. Bu durum hukuk tekniğinde “eklenecek değerler” olarak adlandırılır.
Muvazaalı ve Gerçek Satış Arasındaki Fark
Bir işlemin gerçek bir satış mı yoksa mal kaçırma amaçlı muvazaalı bir işlem mi olduğunun tespiti için belirli kriterler uygulanmakta bu kriterler Yargıtay tarafından benimsenmektedir. Örneğin; olayların olağan akışı, boşanma davasının açıldığı tarih ve yapılan tasarrufların tarihleri dikkate alındığında davalılar arasında gerçek bir hukuki ilişkinin mevcut olup olmadığı, davalı …’ın satış işlemlerini yapmakta haklı ve makul bir nedeninin bulunup bulunmadığı, davalıların alım gücünün olup olmadığı, taşınmazların satış bedeli ile sözleşme tarihindeki gerçek değeri arasındaki fark, taşınmazın satış işleminden sonra kim tarafından kullanıldığı veya kiraya verildiği, taraflar arasındaki akrabalık ilişkisi gibi olgulardan yararlanılmasında zorunluluk bulunmaktadır.
Eşin Mal Kaçırdığı Nasıl Anlaşılır?
Mal kaçırma eylemleri genellikle uygulamada şu şekillerde gerçekleştirilmektedir:
Tapu ve Araç Kayıtları: Taşınmazların veya araçların boşanma davasından kısa süre önce devredilmesi.
Banka Hareketleri: Yüksek tutarlı para transferleri. Bu hususu detaylıca ele aldığımız makalemize buraya tıklayarak ulaşabilirsiniz.
Şirket Hisseleri: Muvazaalı olarak şirket hisselerinin devredilmesi, hisse devir sözleşmesinin iptali ile eş adına şirket payının tescili talep edilerek sağlanabilir. Bu hususa yönelik makalemize buraya tıklayarak ulaşabilirsiniz.
Yakın Akrabalara Devir: Uygulamada en çok karşılaşılan kaçırma yöntemi akrabaya devir şeklinde gerçekleşmektedir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi-2023/3777-2024/1654-12.03.2024 sayılı kararında, “davalı erkeğin eşlerin ortak hayata son verdikleri dönem içerisinde 2852 ada 8 parsel sayılı taşınmazın 1/2 hissesini, 1427 Ada 27 parsel sayılı taşınmazı ve 1571 Ada 2 parsel sayılı taşınmazı kardeşi olan dava dışı Cumali’ye devrettiği” tespit edilerek mal kaçırma kastı kabul edilmiştir.
Mal Kaçırmayı Önlemek İçin Dava Açılmadan Önce Ne Yapılabilir?
Mevcut mal varlığının tespiti ve delillerin saklanması kritiktir. TMK m. 199 uyarınca tasarruf yetkisinin sınırlandırılması talep edilebilir. Ancak Yargıtay 2. Hukuk Dairesi-2023/2142-2023/5005-01.11.2023 sayılı kararına göre, bu talep için “ailenin ekonomik varlığının korunması için gerekli mal varlığını sebepsiz yere veya değerinin altında elden çıkartılması, azaltılması, yönetilememesi, ekonomik durumla bağdaşmayan yatırımlara kalkışılması, harcamalarda ve bağışlarda bulunulması, borçlanılması, borçların ödenilemez duruma gelinmesi gibi koşulların varlığının ve tarafların birbirlerine karşı evlilik birliğinden doğan mali yükümlülüklerini yerine getirmekten kaçınmak amacına yönelik bir davranışının somut delillerle taraflarca karşılıklı olarak ispatlanamadığı” durumlarda talep reddedilebilmektedir.
Mal Kaçırmaya Karşı İhtiyati Tedbir Talep Edilebilir mi?
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) m. 389 uyarınca ihtiyati tedbir talep edilebilir. Mevcut durumda meydana gelebilecek bir değişme nedeniyle hakkın elde edilmesinin önemli ölçüde zorlaşacağından ya da tamamen imkânsız hâle geleceğinden veya gecikme sebebiyle bir sakıncanın yahut ciddi bir zararın doğacağından endişe edilmesi hâllerinde, uyuşmazlık konusu hakkında ihtiyati tedbir kararı verilebilir. Tedbir talebinde bulunan taraf, dilekçesinde dayandığı ihtiyati tedbir sebebini ve türünü açıkça belirtmek ve davanın esası yönünden kendisinin haklılığını yaklaşık olarak ispat etmek zorundadır.
Üçüncü Kişilere Devredilen Mallar Geri Alınabilir mi?
Muvazaa iddiası kanıtlandığında, devredilen malların durumu İcra ve İflas Kanunu (İİK) m. 283/1 kıyasen uygulanarak çözülür. İddiayı ileri süren tarafın, iddiasının kanıtlanması durumunda, iddianın taşınmaza ilişkin olmayıp alacağın alınmasını sağlamaya yönelik bulunduğu gözetilerek, taşınmaz ile ilgili bulunan tapunun iptaline değil, olayda kıyasen uygulanması gereken İcra ve İflas Yasası’nın 283/1. maddesi uyarınca, iptal ve tescile gerek olmaksızın, başka bir olgu veya kararla alacağı kesinleşen davacının, bu kişisel hakkından dolayı taşınmazın haciz ve satışına karar verilebilecektir.
Boşanma Davasından Önce Satılan Mallar Paylaşıma Girer mi?
TMK m. 229 uyarınca, mal rejiminin sona ermesinden önceki bir yıl içinde yapılan karşılıksız kazandırmalar veya mal kaçırma kastıyla yapılan devirler “eklenecek değer” olarak tasfiyeye dahil edilir.
Mal Kaçırma Nasıl İspat Edilir?
İspat sürecinde resmî kayıtlar, banka hareketleri ve tanık anlatımları kullanılır. Yargıtay buna yönelik bir kararında; “tarafların kızı olan tanığın beyanından aile birliği içindeki borçların kapatılması için daha önce arsa ve otobüs satışı yapıldığı, satıştan davacının haberdar olduğunun tanık beyanlarıyla sabit olduğu” şeklinde hüküm kurarak tanık beyanının önemine vurgu yapılmıştır. Ayrıca satış bedeli ile gerçek değer arasındaki fahiş fark en güçlü delillerden biridir.
Güncel Mevzuat Değişiklikleri ve Usul Kuralları
HMK m. 147/3: Duruşmalar arasındaki süre üç aydan daha uzun olamaz.
HMK m. 107: Belirsiz alacak davasına ilişkin hüküm mülga edilmiştir.
HMK m. 109/4: Kısmi davada talep konusu, tahkikatın sona ermesine kadar bir defaya mahsus artırılabilir.
TBK m. 55: Destekten yoksun kalma ve bedensel zararlarda, kazancın bilindiği dönem için olay tarihinden; bilinemediği dönem için karar tarihinden itibaren kanuni faiz işletilir.
Avukatın Gözünden Mal Kaçırma Dosyaları
Tarafların boşanma sürecine girmesi ile evlilik birliğinin aksine tarafların birbirine düşmanca davranması bu doğrultuda mal kaçırması sıklıkla gördüğümüz bir husustur. Mal kaçırma dosyaları özenle hazırlanması ve yürütülmesi gereken, oldukça önemli bir dosya türüdür. Öyle ki, boşanma ile birlikte tarafların maddi hakları bulunmaktadır. Bunu yok etmek isteyen tarafa karşı, hakkını alması gereken müvekkilin haklarını korumak bizim de sorumluluğumuzdadır. Bu nedenle mal kaçırmaya ilişkin tedbir almak amacıyla ivedi bir şekilde mal rejiminin tasfiyesi davası açarak, malların kaçırılmasını önlemek amacıyla tedbir koydurmaktayız. Böylelikle mallara tedbir konmakta, karşı taraf malları kaçırma girişiminde bulunamamaktadır.
Uygulamada En Sık Karşılaşılan Sorunlar
Eşin gizlice edindiği veyahut başkaları adına kayıt ettirdiği taşınmazları veyahut taşınır varlıkları tespit etmek ya da ispatlamak ciddi bir sorun olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu sorunun üstesinden gelebilmek için detaylıca olayı analiz etmekte ve mahkemeyi bu doğrultuda ilgili kayıtları celp etmek üzere yönlendirmekteyiz. Eşinden mal kaçırmak isteyen kişilerin kripto varlıklara yönelmesi de son zamanlarda sıklıkla yapılan bir diğer kaçırma biçimidir. Kripto varlıkların tespiti de henüz uygulamada tam anlamıyla çözüme kavuşan bir konu değildir. Mahkemelerin mallara tedbir koyma hususunda ağır davranması da zaman zaman karşılaştığımız bir diğer sorundur. Bu nedenle hızlı bir şekilde mahkemeyle iletişime geçilmeli, dava açılır açılmaz tedbir işlemlerinin yapılması için dosyanın takibi sağlanmalıdır.
Mal Kaçırma İddiasında Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar
Bu iddiaları somut verilerle ispatlamak gerekmektedir. Bu nedenle mal kaçırma iddialarına ilişkin tanıklar tespit edilmeli, eldeki veriler tamamen avukata aktarılmalı, avukatın mal kaçırma iddilarını ispatlayacak vasıtları değerlendirmesi sağlanmalıdır. Bu konuda yapılacak olan görüşmeler, hak kaybınızı önlemek adına objektif bir şekilde yürütülmeli, bütün hususlar avukata açıkça belirtilmelidir.
Sık Sorulan Sorular
Eşimin mallarını kaçırdığını nasıl ispatlayabilirim? Tapu kayıtları, banka dökümleri ve satış bedeli ile rayiç değer arasındaki farkı gösteren bilirkişi raporları ile ispatlanabilir.
Mallar eşimin kardeşine devredildiyse dava açabilir miyim? Evet, muvazaa hukuksal nedenine dayalı davalarda hem devredenin hem de son kayıt malikinin davada taraf olarak gösterilmesi gerekmektedir.
Boşanma davasından önce yapılan satışlar iptal edilir mi? TMK 229 kapsamında mal kaçırma kastı ispatlanırsa bu değerler tasfiyeye dahil edilir.
Mahkeme eşimin banka ve tapu kayıtlarını araştırabilir mi? Evet, tasfiyeye konu edilen taşınmazın davalı eş tarafından edinme ve satış tarihlerini gösterir şekilde tedavüllü tapu kayıtları ilgili tapu müdürlüğünden getirtilerek inceleme yapılmalıdır.
Sonuç olarak, boşanma sürecinde mal kaçırma eylemlerine karşı hukuk sistemimiz ihtiyati tedbir, muvazaa nedeniyle tapu iptal ve tescil (veya İİK 283 kıyasen haciz yetkisi) ve mal rejiminin tasfiyesinde eklenecek değerler gibi çeşitli koruma mekanizmaları öngörmüştür. Bu süreçte davanın doğru mahkemede açılması ve taleplerin HMK m. 119 uyarınca açıkça belirtilmesi esastır. Boşanma sürecinde mal kaçırma, sadece mal rejimi davasının konusu değil, aynı zamanda bir “hak arama hürriyeti” mücadelesidir. 2026 yılı itibariyle güncellenen mevzuat (özellikle İİK m. 278 ve TMK m. 734 rayiç bedel belirleme usulleri), mal kaçıran eşe karşı yargının elini güçlendirmiştir. Ankara Bölge Adliye Mahkemeleri’nin yerleşik içtihatları, “alacağın tahsilinin imkansızlaşması riski” varsa, mülkiyet hakkına müdahaleyi (tedbir yoluyla) meşru görmektedir. Davacı tarafın; devirlerin zamanlamasını, taraflar arasındaki yakınlığı ve bedel farkını somutlaştırarak “yaklaşık ispatı” gerçekleştirmesi, davanın başarısı için kritiktir.
Ankara Aile Hukuku Avukatı Desteği
Bu yazıda yer alan bilgiler genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Her aile hukuku uyuşmazlığının kendine özgü şartları bulunduğundan somut olayın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Av. Akın Özbey olarak uzun yıllardır Ankara ilinde avukat olarak hizmet vermekteyiz. Boşanma davası, mal paylaşımı davası, ziynet alacağı davası, velayet davası, nafaka davası, soybağının reddi davası ve babalık davası gibi Aile Hukuku kaynaklı konularda müvekkillerimize hukuki destek sağlamaktayız.
Ankara’da aile hukukundan kaynaklanan uyuşmazlıklarınız uzman ve deneyimli kadromuz ile profesyonel destek alarak dava sürecinizi alanında uzman bir avukatla yürütmek için hukuk büromuzla 0537 932 50 50 numaralı hattımız üzerinden iletişime geçebilirsiniz.
Ankara boşanma davası yazımıza ulaşmak için buraya tıklayınız
Ankara velayet davası yazımıza ulaşmak için buraya tıklayınız
Ankara Mal Rejiminin Tasfiyesi yazımıza ulaşmak için buraya tıklayınız
Ankara Nafaka Davası yazımıza ulaşmak için buraya tıklayınız
Ankara Aile Hukuku yazımıza ulaşmak için buraya tıklayınız
Ankara Babalık Davası yazımıza ulaşmak için buraya tıklayınız
Ankara Soybağının Reddi Davası yazımıza ulaşmak için buraya tıklayınız
