Giriş: Fiziksel Görüşmeler Dışındaki İletişimin Hukuki Önemi
Anne ve baba ile çocuk arasındaki bağların kopmaması ve ebeveynlik duygusunun tatmini için yüz yüze görüşmelerin yanı sıra uzaktan iletişim vasıtaları da önem taşımaktadır. Anayasa Mahkemesi (B. No: 2021/20839, 19.11.2024), ebeveynlerin boşanmasından sonra da aile hayatının sürdüğünü belirterek “derece mahkemelerinin, kendisine velayet hakkı tanınmayan anne veya baba ile çocuk arasında kişisel ilişki tesis ettiği durumlarda, kurulması öngörülen ilişkinin uygulanabilir ve etkili olmasını temin edecek şekilde hareket etmesi zaruridir” tespitinde bulunmuş; fiilen hayata geçirilecek tedbirler alınmadığı takdirde aile hayatına saygı hakkının ihlal edileceğini vurgulamıştır.
Yargıtay ve bölge adliye mahkemeleri kararlarında da çocuk ile ebeveyni arasındaki düzenli ilişkinin ve manevi bağın sürdürülmesinin anayasal ve kanuni bir hak olduğu ifade edilmektedir.
1. Telefon ve Görüntülü Görüşmenin Kişisel İlişki Hakkıyla Bağlantısı
Kişisel ilişki kurma hakkı kural olarak yüz yüze görüşmeyi kapsamakla birlikte, somut olayın özelliklerine göre iletişim araçlarıyla görüşme de kişisel ilişkinin bir unsuru olarak tesis edilebilmektedir. Telefon ve görüntülü görüşme konusunun yanında çocukla kişisel ilişki kararlarının uygulanması da ayrıca değerlendirilmelidir.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi (E. 2024/2567, K. 2024/5346, 04.07.2024): anne ile babanın farklı ülkelerde yaşamasını dikkate alarak “davacı ile ortak çocuğun telefon vb. vasıtalarla görüştürülmesinin onun üstün menfaatine olduğu” gerekçesiyle pazar günleri görüntülü görüşme düzenlemiştir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi bu düzenlemeyi uygun bulmuş; kararı yaz tatili tarihlerindeki tereddüt yönünden “her yıl 15 Temmuz saat 10.00`dan başlayıp 15 Ağustos saat 17.00`de bitecek şekilde” düzelterek onamıştır.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi (E. 2024/2648, K. 2024/5292, 03.07.2024): Bursa Bölge Adliye Mahkemesi kararında “çocuklarla ana baba arasında düzenli kişisel ilişki kurulması ve bu ilişkinin sürdürülmesi çocuklar için bir hak olduğu gibi, ana ve baba için de bir hak olduğu” belirtilmiş ve Yargıtay bu kararı onamıştır.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi (E. 2023/2719, K. 2023/1730, 11.04.2023): Bölge adliye mahkemesince kişisel ilişkinin “babanın anayasal hakkı olan çocuğu ile birbirini tanımak, iyi ilişki kurmak ve manevî bağlarının devamını sağlama” amacı taşıdığı değerlendirilmiş ve karar Yargıtay tarafından onanmıştır.
2. Mahkeme Kararında Uzaktan İletişimin Düzenlenmesi
Mahkemelerin yaklaşımı telefon ve görüntülü görüşmeye bağımsız olarak yer verip vermemesi somut olaya, delil durumuna ve ihtiyaca göre değişmektedir:
Hükümde Açık Gün ve Saat Belirlenen Haller:
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi (E. 2022/8022, K. 2023/5418, 14.11.2023): Ankara 3. Aile Mahkemesi “ayrıca hafta içi salı ve perşembe günleri saat 19.00-20.00 aralığında telefonla ve tercihen görüntülü olarak görüşmesinin sağlanmasına” şeklinde hüküm kurmuş; karar onanmıştır.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi (E. 2023/616, K. 2023/1540, 04.04.2023): İlk derece mahkemesince baba ile çocuk arasında “her hafta pazartesi, … ve cumartesi günleri saat 20.00’den 20.30’a kadar görüntülü konuşma programları aracılığıyla” kişisel ilişki kurulmuş; karar onanmıştır.
Ayrı Bir Düzenlemeye Gerek Görülmeyen veya İnfaza Elverişsiz Bulunan Haller:
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi (E. 2024/2714, K. 2024/5657, 11.09.2024): Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 28. Hukuk Dairesi, “Kendisine kişisel ilişki hakkı tanınan babanın veya velâyet kendisinde bulunan annenin diğer tarafın çocukla telefon görüşmesi yapmasına ve sair iletişim vasıtaları ile iletişimine engel çıkardığına ilişkin bir delil bulunmadığına göre, böyle bir düzenlemeye ihtiyaç yoktur.” ve “Kendisine kişisel ilişki hakkı tanınan baba, telefonla veya benzer vasıta ve yolla çocuğu ile iletişim kurmak istiyorsa, bunu yapma imkanına sahiptir.” değerlendirmesinde bulunmuş; bu gerekçe Yargıtay 2. Hukuk Dairesince onanmıştır
3. Görüşmenin Sürekli Engellenmesinin Sonuçları
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 324. maddesinin birinci fıkrası uyarınca: “Ana ve babadan her biri, diğerinin çocuk ile kişisel ilişkisini zedelemekten, çocuğun eğitilmesi ve yetiştirilmesini engellemekten kaçınmakla yükümlüdür.” Bu yükümlülüğün ihlali ve kişisel ilişkinin sürekli engellenmesi velayetin kötüye kullanılması niteliğinde görülebilmektedir:
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu (E. 2013/1926, K. 2015/1139, 01.04.2015): TMK m. 324 hükmü hatırlatılarak (“Ana ve babadan her biri, diğerinin çocuk ile kişisel ilişkisini zedelemekten, çocuğun eğitilmesi ve yetiştirilmesini engellemekten kaçınmakla yükümlüdür.”), icra dosyaları ve annenin tutumu karşısında “davalı annenin sekiz yaşındaki müşterek çocuğun gelişimi için önemli olmasına rağmen babası ile görüşmesini engelleyerek, velayet hakkını kötüye kullandığı hususunun kanıtlandığı” gerekçesiyle Ankara 6. Aile Mahkemesinin direnme kararı bozulmuştur.
Yargıtay 8. Hukuk Dairesi (E. 2017/7449, K. 2018/12035, 03.05.2018): Daire, “Anne ya da babanın çocukların diğer ebeveynle kişisel ilişki hakkını sürekli olarak engellemesi halinde Türk Medeni Kanunu’nun 324. maddesinde yer alan yükümlülüğe aykırı davrandığı kabul edilmelidir.” tespitini yaparak ilk derece mahkemesi hükmünü 1086 sayılı HUMK m. 428 uyarınca bozmuştur.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi (E. 2014/6931, K. 2014/16774, 08.09.2014): Annenin kişisel ilişkiyi engellediği ve çocuğu ortamdan sürekli uzaklaştırdığı tespitiyle, Ankara 3. Aile Mahkemesinin velayetin değiştirilmesi talebini reddeden kararı bozulmuştur.
4. Çocuğun Yaşı, Mahremiyeti ve Görüşme Saatleri
Uygulamada uzaktan iletişim gün ve saatlerinin infaz kabiliyeti taşıyacak, tarafların ve çocuğun günlük yaşamını aksatmayacak şekilde düzenlenmektedir. Kararlarda genellikle haftanın belirli günleri (örneğin salı ve perşembe veya pazartesi ve cumartesi) akşam saatlerinde (19.00-20.00 veya 20.00-20.30 aralığında) 30 dakika ile 1 saat arasında görüşme süreleri tayin edilmektedir.
Çocuğun erken dönemde yaşadığı ayrılık ve bağ kurma ihtiyacında yalnızca uzaktan iletişimin yetersiz kalabileceği de sosyal inceleme raporlarında belirtilmektedir. Yargıtay’ın örnek kararında bu husus; görüntülü telefon görüşmeleri ile kişisel ilişki zamanlarında kalınmak durumunda olan otel vesair ortamlarda zaten erken dönemde yaşanan ayrılık nedeni ile kurulamayan bağın kurulmasının mümkün olmayacağı tespiti haklı görülmüştür.
5. İletişimin Yeniden Düzenlenmesi İçin Başvuru
Koşulların değişmesi durumunda kişisel ilişkinin yeniden düzenlenmesi talep edilebilir. İstanbul Bölge Adliye Mahkemesinin “anne ile baba arasında ihtilaf olması baba ile çocuk arasında kişisel ilişki kurulmasına engel olamayacağı” ve kişisel ilişki kararlarının değişen koşullara göre yeniden düzenlenebileceği gerekçesi Yargıtay 2. Hukuk Dairesi (E. 2024/5293, K. 2024/5324, 04.07.2024) tarafından onanmıştır.
Yargıtay Uygulaması: Çocukla Sürdürülebilir İlişkinin Korunması
Yargıtay içtihatlarında çocuğun üstün yararı esas alınmaktadır. Aslolan çocuğun yüksek çıkarına bedensel ve zihinsel gelişimini sağlamaya en uygun çözüme ulaşmaktır görüşü benimsenmektedir. Ebeveynler arasındaki uyuşmazlıkların veya velayet hakkı bulunmayan tarafın durumunun çocukla sağlıklı bağ kurmasını engellememesi gerektiği kabul edilmektedir.
Uygulamada Sık Karşılaşılan Somut Olaylar
Çocuğun veya ebeveynin telefonunun kapatılması ve çocuğa ulaşılamaması
Ebeveynin çocukla telefon görüşmesine aylarca engel olması
Yargılama sürecinde telefon görüşmelerinin kısıtlanması
Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar: Velayet Değişikliği Şartları
Her iletişim aksaması kendiliğinden velayet değişikliği sonucunu doğurmaz. Engellemenin süreklilik arz etmesi, velayet hakkının kötüye kullanılması boyutuna ulaşması ve çocuğun üstün yararının velayet değişikliğini gerektirmesi aranmaktadır. Dosyada yeterli delil bulunmadığı hallerde velayet değişikliği veya engelleme iddiası kabul görmemektedir.
Sık Sorulan Sorular
Çocuğumla görüntülü konuşma hakkım var mı?
Evet; mahkemeler, çocuğun üstün yararı gerektirdiği ve somut koşulların uygun olduğu durumlarda görüntülü veya telefonla görüşmeyi kişisel ilişki kararına ekleyebilmektedir.
Eski eşim telefonları açmıyorsa ne yapabilirim?
Taraflardan birinin iletişimi sürekli engellemesi halinde, mahkemeden kişisel ilişkinin yeniden düzenlenmesi veya şartları oluşmuşsa velayetin değiştirilmesi talep edilebilir. Ayrıca mahkeme kararlarında kişisel ilişki gereklerine uyulmaması halinde velayetin değiştirilebileceği ihtarı yer almaktadır .
Görüşme saatlerini mahkeme belirleyebilir mi?
Evet; mahkemeler infazda tereddüt oluşturmayacak şekilde görüşme günlerini ve saat aralıklarını (örneğin salı-perşembe 19.00-20.00 veya pazartesi-cumartesi 20.00-20.30 gibi) belirleyebilmektedir.
Çocuk konuşmak istemezse ne olur?
Bölge adliye mahkemesi kararlarında “çocuğu zorlayacı şekilde iletişim vasıtasıyla iletişim kurulmasının infaza da elverişli olmadığı” değerlendirmesi yapılmıştır
İletişimi engellemek velayeti etkiler mi?
Evet; diğer ebeveynle kişisel ilişkinin sürekli ve haksız biçimde engellenmesi TMK m. 324’e aykırılık teşkil eder ve velayet hakkının kötüye kullanılması sayılarak velayetin değiştirilmesine gerekçe oluşturabilir
Sonuç olarak: Çocukla İlişkinin Düzenli ve Güvenli Biçimde Sürdürülmesi şarttır. Çocuğun velayet altında bulunmayan ebeveyniyle iletişim kurması hem çocuğun gelişimi hem de ana-baba hakkı kapsamındadır. Mahkemeler somut olayın şartlarına, taraflar arasındaki mesafeye ve ihtiyaca göre görüntülü görüşme düzenleyebilmekte; engelleme iddiaları kanıtlandığında velayetin değiştirilmesine kadar varan hukuki sonuçlar uygulanabilmektedir.
Ankara Aile Hukuku Avukatı – Hukuki Bilgilendirme
Bu makalede yer alan açıklamalar, genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Aile hukukundan kaynaklanan uyuşmazlıklarda olayların özellikleri, tarafların hukuki durumları, mevcut deliller ve yürürlükteki mevzuat farklılık gösterebileceğinden her somut olayın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Av. Akın Özbey, Ankara’da aile hukuku kapsamında boşanma, velayet, nafaka, mal rejiminin tasfiyesi, ziynet alacağı, soybağının reddi ve babalık davaları gibi konularda avukatlık faaliyetini yürütmektedir.
Hukuki uyuşmazlığınıza ilişkin görüşme ve iletişim için 0537 932 50 50 numaralı telefondan hukuk büromuza ulaşabilirsiniz.
İlgili Hukuki Bilgilendirme Yazıları
Bu makalenin konusuyla bağlantılı diğer hukuki bilgilendirme yazılarına aşağıdaki bağlantılardan ulaşabilirsiniz:
