Kişisel ilişki düzenlemesinin temel amacı, “analık ve babalık duygularının tatmini yanında çocuğun psikolojik ve sosyal gelişiminin sağlanması”dır. Hukuk düzeninde ana ve babanın çocuklarıyla kural olarak gözetim olmaksızın ve düzenli ilişki kurma hakkı bulunmakla birlikte, sürecin merkezinde daima “Çocuğun üstün yararı” yer almaktadır. Yargıtay içtihatlarında, “aslolan çocuğun yüksek çıkarına bedensel ve zihinsel gelişimini sağlamaya en uygun çözüme ulaşmaktır” ilkesi vurgulanmaktadır. Bu kapsamda, çocuğun güvenliği veya ruhsal gelişimi tehlikeye girdiğinde kişisel ilişkinin sınırlandırılması veya denetim altına alınması gündeme gelmektedir.
Gözetimli Kişisel İlişki Nedir?
Gözetimli kişisel ilişki, ebeveyn ile çocuk arasındaki doğrudan ve gözetimsiz temasın çocuğun menfaatine aykırı düştüğü durumlarda, görüşmenin üçüncü bir kişi veya uzman refakatinde gerçekleştirilmesini sağlayan istisnai bir koruma yöntemidir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi ilkesel olarak; “Kişisel ilişki düzenlemesinde esas olan çocuğun … yararı olup ana ve babalarıyla düzenli şekilde ve gözetim olmaksızın kişisel ilişki kurma ve sürdürme hakları mevcuttur. Ancak çocuğun gözetim olmaksızın ana veya babasından birisiyle kişisel ilişki kurması ve sürdürmesi onun yüksek yararına değil ise ana veya babasıyla gözetim altında veya yatılı olmadan dahi kişisel ilişki kurma imkanı öngörülebilir.” tespitinde bulunmuştur. Görüşmenin kapsamı belirlenirken velayet hukukunda çocuğun korunmasına ilişkin ilkeler dikkate alınır.
Hangi Riskler Gözetimli Görüşmeyi Gerektirebilir?
Yargı kararlarında ve uygulamada; somut olayın özelliklerine göre gözetimli görüşmeyi gerektirebilecek veya uzman incelemesine konu edilen başlıca riskler ve olgular şunlardır:
Çocuk Kaçırma Geçmişi veya Tehdidi: Çocukların anneye tepkili oldukları, annenin çocuk kaçırma geçmişinin olması, yine de çocuklar ile anne arasındaki bağın sürdürülmesi gerektiği ve refakatçi eşliğinde kişisel ilişki tesis edilmesinin uygun olacağı” gerekçesiyle uzman eşliğinde ilişki kurulmasına hükmedilmiştir. (Yargıtay 2. HD 12.02.2025, E. 2024/9564, K. 2025/1329; 08.04.2019, E. 2019/2391, K. 2019/4158).
Öfke Kontrolü Sorunları, Hükümlülük ve Olumsuz Söylemler: Yargıtay, “erkeğin sakin bir mizaca sahip olmadığı, hükümlülük halinin devam ettiği, ortak çocuğa yönelik olumsuz söylemlerde bulunduğu ve 18.11.2022 tarihli sosyal inceleme raporunda çocuğun babası ile üçüncü kişi nezaretinde görüşmesinin uygun olduğu yönünde uzman değerlendirmesinin bulunduğu” durumda “ortak çocuk ile babası arasındaki kişisel ilişkinin gözetim altında gerçekleştirilmesinin çocuğun üstün menfaatine uygun olduğu” sonucuna varmıştır
Fiziksel Güvenlik ve Yaşamı Tehlikeye Düşüren Eylemler: Ebeveynin çocuklar evdeyken yangın çıkarması gibi durumlar karşısında “Çocukların menfaatinin gerektirmesi halinde kişisel ilişkinin gözetim altında kurulması da imkan dahilindedir.” şeklinde hüküm kurulmuştur.
Tedavinin Aksatılması ve Yönlendirme İhtiyacı: Ebeveynin tıbbi tedavisini aksatması nedeniyle görüşmede çocuğa uygun yönlendirme yapabilecek bir uzmanın bulunması gerektiğinde uzman refakati öngörülmektedir.
Ebeveynler Arası Şiddetli Çatışma ve Hakaret/Tehdit: Çocuğun ebeveynler arasındaki ağır hakaret ve tehdit içerikli diyaloğa dahil edilmesi gibi hâllerde ilk derece mahkemelerince gözetim eşliğinde ilişki kurulabilmektedir.
Uzman İncelemesi ve Delillerin Değerlendirilmesi
Kişisel ilişki kamu düzenine ilişkin olduğundan mahkemeler iddiaları re’sen ve uzman raporları aracılığıyla araştırmalıdır.
Uzman Heyet İncelemesi: Yargıtay, eksik incelemeyle karar verilmemesi gerektiğini, “psikolog, pedagog ve sosyal çalışmacıdan oluşan Adli Destek görevlisi uzmanlardan, her iki ebeveyn ve çocuk ile görüşmek suretiyle inceleme ve rapor istenip toplanan diğer delillerle birlikte değerlendirilerek, kişisel ilişki konusunda bir karar verilmesi gerekir” şeklinde belirtmektedir. 4787 sayılı Kanun m. 5 uyarınca barınma ve yaşama koşullarının da uzmanlarca incelenmesi gerekir.
İstismar ve Ağır İddiaların Araştırılması: TCK m. 103 kapsamındaki cinsel istismar veya uyuşturucu bağımlılığı gibi iddialarda doğrudan hüküm kurmak yerine sağlık kurulu raporu ve üç kişilik uzman heyetinden sosyal inceleme raporu alınmalıdır (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 14.12.2022, E. 2022/6995, K. 2022/10519; 23.10.2024, E. 2024/673, K. 2024/7775; 27.04.2026, E. 2025/9088, K. 2026/4602).
İdrak Çağındaki Çocuğun Dinlenmesi: İdrak çağındaki çocuğun “çocuğun sosyal hizmet uzmanı eşliğinde görüşüne de başvurarak” dinlenmesi ve uzman raporuyla birlikte değerlendirilmesi zorunludur (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 02.04.2024, E. 2023/10080, K. 2024/2290).
Bilimsel Verilere Dayanma Zorunluluğu: Anayasa Mahkemesi, derece mahkemelerinin takdir gerekçelerini “yeterli açıklıktaki bilimsel görüş ve raporlar gibi objektif verilere” dayandırması gerektiğini, aksi hâlde Anayasa m. 20 kapsamındaki aile hayatına saygı hakkının ihlal edileceğini belirtmiştir (Anayasa Mahkemesi, 09.03.2016, B. No: 2013/8846).
Görüşme Kararının Uygulanması
Gözetimli kişisel ilişki hükümleri çoğunlukla Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlükleri ile Çocuk Görüşme Merkezleri bünyesinde icra edilmektedir.
Somut olaylara göre süreler belirlenmelidir. Örnek kararlara bakacak olursak; “her ayın 1. ve 3. Cumartesi günleri saat 10.00’dan aynı gün saat 17.00’ye kadar uzman refakatçi eşliğinde” (20.09.2023, E. 2023/4238, K. 2023/4080) veya “her ayın 1. ve 3. Pazar günü saat:12:00 ila 17:00 arası ve dini bayramların 2. günü saat:12:00 ila 17:00 arası uzman refakatinde” (02.04.2024, E. 2024/1856, K. 2024/2277) olarak belirlenmektedir.
Yargıtay bir kararı ile, refakat görevinin uzman yerine büyükbaba gibi akrabalara verilmesini isabetli bulmamış, uzman refakatinin esas olduğunu kabul etmiştir (18.10.2018, E. 2018/6211, K. 2018/11492). İlk derece mahkemelerince bazen “bir yetişkin gözetiminde” şeklinde kararlar da verilebilmektedir (03.10.2023, E. 2023/7016, K. 2023/4366).
Koşullar Değiştiğinde Gözetimin Kaldırılması
Kişisel ilişki kararları kesin hüküm teşkil etmez; koşulların değişmesi hâlinde her zaman yeniden dava konusu yapılabilir.
Konya Bölge Adliye Mahkemesinin benimsediği ve Yargıtay 2. Hukuk Dairesince onanan yaklaşımda; “çocuğun menfaati bu yönde bir düzenlemeyi gerekli kılmadıkça uzman aracılığı veya gözetiminde kişisel ilişki tesisi bundan beklenen amaca aykırı düşeceği” gerekçesiyle, istismar iddiasından beraat edilmesi ve önceki görüşmelerde sorun yaşanmaması hâlinde gözetim kısıtlaması kaldırılabilmektedir (18.03.2024, E. 2023/9802, K. 2024/1843).
Yargıtay Uygulaması: Kişisel İlişki Düzeninde Ölçülülük ve Çocuğun Güvenliği
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, gözetimli görüşmenin keyfi ve genel bir uygulama olmasına karşı çıkmaktadır: “Çocukların menfaati bu yönde bir düzenlemeyi gerekli kılmadıkça, uzman aracılığı veya gözetiminde kişisel ilişki tesisi bundan beklenen amaca aykırı düşer.” (15.09.2021, E. 2021/4140, K. 2021/6079).
Daire, “Kişisel ilişki sadece çocuğun yüksek yararı gerektirdiği takdirde kısıtlanabilir veya kaldırılabilir.” ilkesini vurgulamakta; “Dosyada baba ile yalnız kalmasını gerektirir herhangi bir olumsuz durumda görülmediğine göre” hüküm fıkrasındaki “Bir psikolog veya pedagog eşliğinden” ibaresini çıkararak kararları düzeltmektedir (28.09.2021, E. 2021/5153, K. 6563).
Ebeveynin çalışma günleri gözetilmeli; örneğin babanın cumartesi çalışması durumunda pazar günleri uzman eşliği olmaksızın ilişki düzenlenmelidir (15.09.2021, E. 2021/4140, K. 2021/6079).
Avukatın Gözünden: Gözetimli Görüşmenin Cezalandırma Aracı Olarak Kullanılmaması
Uygulamada velayeti elinde bulunduran ebeveynin soyut veya kanıtlanmamış iddialarla diğer tarafı cezalandırma saikiyle gözetimli görüşme talep ettiği görülmektedir. Yargıtay içtihatları, soyut iddialarla kişisel ilişkinin denetime tabi tutulamayacağını, ebeveyn ile çocuk arasındaki doğal bağın koparılmaması gerektiğini göstermektedir. Çocuğun yabancılaşmasını önlemek amacıyla bağın sürdürülmesi esastır. Anayasa Mahkemesi de kişisel ilişkinin tamamen kaldırılması veya aşırı kısıtlanması için “çok ciddi sebeplerin ve çocukla ilgili ciddi risklerin varlığı” gerektiğini belirtmektedir (Anayasa Mahkemesi, 30.04.2024, B. No: 2022/57445).
Uygulamada En Sık Karşılaşılan Sorunlar
Güvenlik Endişeleri ve Ebeveynler Arası Çatışma: Ebeveynler arasındaki ceza dosyaları ve tehditler kişisel ilişkiyi zorlaştırmakta, mahkemelerce “kişisel ilişki sebebiyle ortak çocukların huzurunun tehlikeye girdiğinin anlaşıldığı kanaatiyle” sürelerin kısaltılması veya danışmanlık tedbiri yoluna gidilmektedir (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 18.04.2024, E. 2024/590, K. 2024/2569).
Çocuğun Görüşmeye Direnmesi ve Korkması: Sosyal inceleme raporlarında “çocuğun bu deneyime hazır olmaması sebebiyle babasıyla yatılı ve uzun süreli bir zaman geçirme mecburiyetinin çocuğu olumsuz yönde etkileyeceği” (Anayasa Mahkemesi, B. No: 2022/57445) ya da “çocuğun baba ile kurulan yatılı kişisel ilişkiye uyum sağlayamadığı, olumsuz etkilendiği” (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 09.01.2023, E. 2022/9821, K. 2023/9) tespit edildiğinde yatısız veya kademeli çözümlere başvurulmaktadır.
Uzman Desteği ve Danışmanlık Tedbirleri: Bazı dosyalarda doğrudan gözetim yerine “rapor sonucuna göre gerektiğinde kişisel ilişki başlangıcında refakatçi marifetiyle bu ilişkinin kurulması gerekip gerekmediğinin de incelenerek bir karar verilmesi gerektiği” yönünde kademeli geçişler ve danışmanlık tedbirleri öngörülmektedir (Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi aktarımı, 07.12.2023, E. 2023/2784, K. 2023/6018).
Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar
Somut riskler objektif delillerle (adli sicil, soruşturma evrakı, bağımlılık raporları) ortaya konulmalıdır.
Kişisel ilişkiyi gözetimli kurmadan önce gündüzlü/yatısız görüşme gibi daha hafif alternatif tedbirler değerlendirilmelidir.
Taraf iddiaları tek başına yeterli olmayıp “gerekli görülmesi halinde anne ile çocuk arasındaki kişisel ilişki yönünden alanında uzman üç kişiden oluşan bilirkişi heyetinden ayrıntılı ve gerekçeli bir rapor alınarak, iddia olunan durumun yatılı kişisel ilişkiyi kısıtlamayı gerektirip gerektirmediğinin değerlendirilmesi” şarttır (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 27.04.2026, E. 2025/9088, K. 2026/4602).
Sık Sorulan Sorular
Gözetimli görüşme nedir?
Gözetimli görüşme, çocuğun üstün yararı ve güvenliği gerektirdiğinde, ebeveyn ile çocuk arasındaki kişisel ilişkinin baş başa değil; mahkemece tayin edilen bir refakatçi, Adli Destek Hizmetleri uzmanı (pedagog, psikolog, sosyal çalışmacı) veya belirlenen bir yetişkin nezaretinde gerçekleştirilmesidir.
Baba çocuğunu yalnız göremeyebilir mi?
Evet; ebeveynin çocuğun güvenliğini tehlikeye düşürmesi, kaçırma geçmişinin veya riskinin bulunması, kontrolsüz mizacı veya hükümlülük hâli gibi çocuğun yüksek menfaatine aykırı somut durumların varlığı uzman raporlarıyla sabit görülürse, mahkemece görüşmenin yalnız değil gözetim altında yapılmasına karar verilebilir. Ancak yalnız kalmayı engelleyen somut bir olgu yoksa gözetimsiz ilişki esastır.
Görüşmede kim bulunur?
Hükmün niteliğine göre görüşmede Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlüğü tarafından görevlendirilen psikolog, pedagog veya sosyal çalışmacı refakatçi olarak bulunur. Görüşmeler çoğunlukla adliyeler bünyesindeki Çocuk Görüşme Merkezlerinde veya Aile ve Sosyal Hizmetler birimlerinde uzman refakatinde icra edilir; bazı istisnai dosyalarda mahkemece güvenilir bir yetişkin refakati de öngörülebilmektedir.
Çocuk görüşmeden korkuyorsa ne yapılır?
Çocuk görüşmeden korkuyor veya direniyorsa, mahkeme uzman heyet incelemesi yaptırarak idrak çağındaki çocuğun görüşünü sosyal hizmet uzmanı eşliğinde alır. Çocuğun hazır olmadığı durumlarda yatılı ilişki yerine kısa süreli gündüzlü görüşmeler, Çocuk Görüşme Merkezi’nde uzman eşliğinde temas veya çocuk ile ebeveyn hakkında danışmanlık tedbiri uygulanması yoluna gidilir.
Gözetim kararı kaldırılabilir mi?
Evet; kişisel ilişki hükümleri kesin hüküm oluşturmaz. Gözetim kararına dayanak olan risklerin ortadan kalkması (örneğin ebeveynin isnat edilen suçtan beraat etmesi, alışma sürecinin tamamlanması, olumsuz durumların yaşanmadığının tespit edilmesi) hâlinde, yeni bir dava ile gözetimin kaldırılarak olağan (gözetimsiz ve yatılı) kişisel ilişkiye dönülmesi talep edilebilir.
Sonuç olarak; Güvenli ve Çocuğun Yararına Uygun Kişisel İlişki tesis edilmelidir. Çocukla kişisel ilişki kurulmasında asıl amaç, ebeveynlik bağının devamını sağlarken çocuğun üstün yararını ve güvenliğini korumaktır. Kişisel ilişkinin gözetimli kurulması, tarafların soyut iddialarına değil; alanında uzman bilirkişilerce (pedagog, psikolog, sosyal çalışmacı) düzenlenen bilimsel, kapsamlı sosyal inceleme raporlarına ve somut delillere dayanmalıdır. Çocuğun yüksek yararı gerektirmedikçe gözetimli ilişki kurulması amaca aykırı düşeceği gibi, ciddi risklerin varlığı hâlinde de gözetimsiz ilişki kurulması bozma sebebidir.
Ankara Aile Hukuku Avukatı Desteği Hukuki Bilgilendirme
Velayet ve gözetimli kişisel ilişki uyuşmazlıkları, çocuğun psikolojik gelişimi ve tarafların aile hayatı hakkını doğrudan ilgilendiren teknik süreçlerdir. Yargılama aşamasında Adli Destek birimlerince düzenlenecek sosyal inceleme raporlarının takibi, gerekli sağlık kurulu raporlarının celbi ve ölçülülük ilkesi doğrultusunda uygun kişisel ilişki modelinin tesis edilmesi için aile hukuku alanında uzman bir avukattan hukuki destek alınması önem arz etmektedir.
Bu makalede yer alan açıklamalar, genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Aile hukukundan kaynaklanan uyuşmazlıklarda olayların özellikleri, tarafların hukuki durumları, mevcut deliller ve yürürlükteki mevzuat farklılık gösterebileceğinden her somut olayın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Av. Akın Özbey, Ankara’da aile hukuku kapsamında boşanma, velayet, nafaka, mal rejiminin tasfiyesi, ziynet alacağı, soybağının reddi ve babalık davaları gibi konularda avukatlık faaliyetini yürütmektedir.
Hukuki uyuşmazlığınıza ilişkin görüşme ve iletişim için 0537 932 50 50 numaralı telefondan hukuk büromuza ulaşabilirsiniz.
İlgili Hukuki Bilgilendirme Yazıları
Bu makalenin konusuyla bağlantılı diğer hukuki bilgilendirme yazılarına aşağıdaki bağlantılardan ulaşabilirsiniz:
