Boşanma davalarında tarafların mali haklarının (nafaka ve tazminat) hakkaniyete uygun şekilde belirlenebilmesi, tarafların gerçek ekonomik ve sosyal durumlarının hiçbir tereddüde yer bırakmayacak şekilde tespit edilmesine bağlıdır. Yargıtay ve Bölge Adliye Mahkemeleri, sadece tarafların beyanlarıyla veya yüzeysel kolluk araştırmalarıyla yetinilmesini “eksik inceleme” olarak değerlendirmekte; gerçek gelirin tespiti için tüm resmi kayıtların ve yan delillerin bütüncül bir şekilde incelenmesini zorunlu kılmaktadır. Bu yazımızda uygulamada sıklıkla karşılaştığımız bir soru ve sorun olan eşin geliri ile kayıt dışı kazançların durumunu ele alacağız.
Boşanma Davasında Gelir Araştırması Neden Önemlidir?
Gelir araştırması; tedbir, yoksulluk ve iştirak nafakası miktarlarının tayini ile maddi ve manevi tazminat tutarlarının belirlenmesinde temel kriter olarak oldukça önemlidir. Boşanmaya yol açan olaylardaki kusur dereceleri, paranın alım gücü, kişilik haklarına yapılan saldırı ile ihlâl edilen mevcut ve beklenen menfaatlerin yanı sıra tarafların ekonomik ve sosyal durumlarının da değerlendirilmesi ile birlikte nafaka, tazminat gibi hususlarda miktar belirlemesi yapılır.
Tedbir Nafakası: Eşlerin evlilik birliği devam ederken sürdürdükleri hayat seviyesinin korunması amaçlandığı için dava süresince yoksulluk durumuna düşecek olan tarafa nafaka bağlanmalıdır. Tedbir nafakasının niteliği ve yasal düzenleme gereği eşler, evlilik birliğinin giderlerine gücü oranında katılmak zorundadır. Hakim, eşlerin birlikte yaşarken sürdürdükleri hayat seviyesini ayrı yaşamaları halinde de korumalarının gerekli olduğunu göz önünde bulundurur. Bu husus çocuklar için de geçerlidir. Yani taraflar boşanma sürecine girmekle birlikte evlilik süresince ki yaşam koşullarından geri kalmamalıdır. Hele ki yoksulluğa hiçbir şekilde düşmemelidir. Tedbir nafakası dava süresince hükmedilen geçici bir koruma niteliğindedir.
Yoksulluk Nafakası: Dava süresince verilen tedbir nafakası dava sonunda yoksulluk nafakası olarak devam eder. Yoksulluk nafakasına hükmedilebilmesi için nafaka talep edenin boşanma yüzünden yoksulluğa düşeceğinin belirlenmesi gerekir. Eşler, diğerine gücü oranında nafaka ödemekle yükümlü olmaktadır.
Maddi Tazminat: Boşanma sonucu eşin mevcut veya beklenen menfaatlerinin kaybı, gelir düzeyiyle doğrudan ilişkilidir. Boşanma sonucu kadının en azından diğerinin maddî desteğini yitireceği, tarafların sosyal ve ekonomik durumları ile kusurları ve hakkaniyet ilkesi dikkate alınarak kadın yararına uygun miktarda maddî tazminata hükmedilebilmesi için tarafların gelir tespitinin yapılması şarttır.
Mahkeme Eşin Hangi Kayıtlarını Araştırabilir?
Mahkemeler, tarafların mali gücünü tespit etmek için geniş bir yelpazede tespite yarayacak olan resmi kayıtları celp eder. Sosyal ve ekonomik durumlarının araştırılması, SGK kayıtları, vergi kayıtları, Ticaret Sicil Kayıtları da dikkate alınarak tarafların mali gücü etraflıca araştırılarak bir sonuca varılması gerekmektedir.
| SGK Kayıtları | Hizmet dökümü, güncel maaş, işten ayrılış tarihleri ve sigorta prim esas kazancı.
| Vergi Dairesi | Vergi beyannameleri, işletme defterleri, yıllık net kazançlar.
| Tapu ve Araç Kayıtları | Taşınmazların niteliği (mesken, dükkan), değeri ve varsa kira gelirleri.
| Ticaret Sicili | Şirket ortaklıkları, hisse oranları, yönetim kurulu üyelikleri.
| Banka Hesapları | Mevduat miktarı, düzenli para hareketleri ve kira girişleri.
Maaşlı Çalışanın ve Şirket Ortağının Gerçek Gelirinin Belirlenmesi
Maaşlı çalışanlarda sadece bordro ile yetinilmemeli, ek ödemeler de dikkate alınmalıdır. Yargıtay bu hususa yönelik; Mahkemece, tarafların gelirinin bulunup bulunmadığı ve varsa düzenli ve yeterli olup olmadığı hususunun, gerekirse iş yerlerinden ücret bordroları da getirtilmek suretiyle araştırılarak karar verilmesi gerektiği şeklinde hüküm kurmuştur.
Şirket sahibi veya ortağı olan eşler bakımından ise Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 26. Hukuk Dairesi’nin 2024/875 E., 2026/314 K. sayılı kararında şu yöntem önerilmiştir: “Gerçek gelirin tespiti için… sahibi ve ortağı olduğunu iddia ettiği şirketlerin ticaret sicil kayıtlarının getirtilerek şirket ortağı ise elde edebileceği gelirin sorulması, limited şirket ortağı olduğunun belirlenmesi halinde davacının kişisel yetenek ve emeğinin şirket gelirine katkısı belirlenmesi… muhtemel gelirinin saptanması için emsal gelir araştırması yapılması” gerekmektedir.
Kayıt Dışı Gelirin İspatı ve Yaşam Standardı
Resmi kayıtlarda düşük görünen ancak fiilen yüksek gelire sahip olan eşlerin durumunda, mahkemeler “hayatın olağan akışı” ve “sosyal yaşantı” kriterlerini esas alarak karar vermektedir. Resmiyette asgari ücretli görünen ancak tarafların gerek eğitimleri gerekse sosyal yaşantıları gözetildiğinde eşin aile şirketlerinde üst düzey yönetici konumunda olduğu, oldukça yüksek bir gelire sahip olduğu, lüks yaşantı içinde oldukları gibi hususlar tespit edildiğinde bu hususlar göz önünde bulundurularak karar verilmelidir. Kayıt dışı gelirin ispatında şu unsurlar kritiktir:
Tanık Anlatımları: Yakın akrabaların veya iş arkadaşlarının beyanları kayıt dışı gelirde önemli ispat araçlarından birisidir.
Banka Hareketleri: Banka hesap hareketlerinin celp edilerek titizlikle incelenmesi gerekmektedir. Banka hesabına sürekli bir şekilde giren yüksek miktarda meblağlar, kişinin gelir durumunu gösterir nitelikte olmaktadır. Örneğin Yargıtay bu hususa yönelik bir kararında; “her ne kadar eşine ait olduğu anlaşılan şirketin az hisseli ortağı olduğu görülse de davacının banka dökümleri ve tanık beyanları da ayrıca değerlendirildiğinde davacının gelirinin sadece emekli maaşı ile sınırlı olmayıp, gelir düzeyinin yüksek olduğu anlaşılmaktadır” şeklinde hüküm kurmuştur.
Gelir Araştırmasında Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar ve Usul
Çelişkilerin Giderilmesi: Sosyal ve ekonomik durum araştırması (SED) ile resmi kayıtlar veya tanık beyanları çelişiyorsa, mahkeme bu çelişkiyi gidermekle yükümlüdür. Dosya içeriğinde bulunan belgelerden tarafların sosyal ve ekonomik durumlarına ait bilgilerin birbirleriyle tutarlı olmadığı ve gelirlerinin tespitinde yeterli olmadığının belirlendiği durumlarda eksik araştırma ile karar verilemeyeceği Yargıtay tarafından da benimsenen bir görüştür.
Emsal Gelir Araştırması: Serbest meslek sahipleri veya kuaför, şoför gibi meslek grupları için ilgili odalardan emsal kazanç sorulmalı kişinin soyut beyanları ile karar verilmemelidir. Bu yönde yapılacak araştırmalar kişinin gelirinin belirlenmesinde önemli etkendir.
Güncellik: Araştırmalar karar tarihine en yakın verileri içermelidir. Mahkeme eski kayıtlarla yetinmemeli, özellikle güncel verileri celp ederek kararda güncel verileri göz önünde bulundurmalıdır.
Faiz ve Hesaplama: Hükmedilecek tutarlara yönelik yasal faizlerin talep edilmesi halinde uygulanması şarttır.
Uygulamada Karşılaşılan Belirsizlikler ve İstisnalar
Kripto Varlıklar: Eşin kripto para borsalarındaki varlıklarının tespiti mevcut hukuk sisteminde hala büyük bir zorluktur. Mahkemeler genellikle bu konuda teknik imkansızlıklar nedeniyle araştırma yapmaktan kaçınmaktadır.
Yurt Dışı Gelirleri: Yurt dışında yaşayan veya çalışan eşin gelirinin tespiti için istinabe (adli yardımlaşma) yoluna başvurulması gerekmekte olup, bu süreç davanın aşırı uzamasına neden olabilmektedir.
Gönüllü İşsizlik: Eşin nafaka ödememek için işten ayrılması durumunda, “dürüstlük kuralı” gereği eski maaşı üzerinden değerlendirme yapılması gerektiği kabul edilse de, bu durumun ispatı (istifa dilekçesi, işten çıkış kodu) her zaman mümkün olmamaktadır.
Avukatın Gözünden Gizlenen Gelirin Tespiti
Boşanma sürecinde eşin gelir durumunu en iyi müvekkilimizin bileceğinin bilincindeyiz. Bu nedenle boşanma davası hazırlığında müvekkilimizden eşinin gelir durumuna ilişkin bildiklerini öğrenir, bunların kayıtlarda geçen ile kayıt dışı olanlarının ayrımını yaparız. Boşanma davası ile de kayıt dışı olan mal varlıkları ile gelirlerin tespit edilmesi için mahkemeyi yönlendirerek müvekkillerimizin haklarını korumayı amaçlarız. Gizlenen gelirler genelde serbest meslek ile uğraşan kişilerde sıklıkla görülmektedir. Bu gelirleri, üçüncü kişiler adına da alanlar yine uygulamada karşılaştığımız en yaygın durumdur. Bunların tespiti için banka hesap hareketleri öncelikli delillerimizden olup tanıklarla da ispatın sağlanıp sağlanmayacağını analiz etmekteyiz. Gizlenen gelirler, müvekkillerimizin nafaka, tazminat gibi haklarının belirlenmesinde önemli olduğundan titizlikle üzerine gittiğimiz huuslardan birisidir.
Uygulamada En Sık Karşılaşılan Sorunlar
Uygulamada kripto para olarak gizlenen gelirler büyük bir sorun olarak karşımıza çıkmaktadır. Yine eşinden mal kaçırmak amacıyla kardeşlerine veyahut ebeveynlerine mal varlıklarını kayıt ettirenler de oldukça fazladır. Bu gibi durumlarda sadece mal rejiminin tasfiyesi davası açmak yeterli olmamak da ayrıca malın niteliğine göre tasarrufun iptali veyahut tapu iptali davaları da söz konusu olmaktadır. Müvekkillere bu gibi durumlarda üç dava açılacağını söylemekte onlara bu durumu izah etmekteyiz. Tek bir boşanma davasının iki farklı dava ile birlikte yürütülmesi gerek maddi gerek sürecin uzunluğu yönünden kişilerin gözünü oldukça korkutmaktadır.
Gelir Araştırmasında Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar
Geliri sadece iş geliri olarak düşünmemek gerekir. Ayrıca size söylenen gelir dışında başka gizlediği gelirler olabileceği ihtimali de göz önünde bulundurulmalıdır. Bu nedenle dava bu ihtimalleri de göz önünde bulundurarak yürütülmelidir.
Sık Sorulan Sorular
Eşim gerçek maaşını gizliyorsa ne yapabilirim?
Mahkemeden iş yerine müzekkere yazılmasını, banka kayıtlarının celbini ve emsal ücret araştırması yapılmasını talep edebilirsiniz.
Mahkeme eşimin banka hesaplarını inceleyebilir mi?
Evet, tarafların mali gücünü belirlemek amacıyla banka mevduatları ve para hareketleri mahkemece incelenebilir
Şirket sahibi eşin kazancı nasıl belirlenir?
Ticaret sicil kayıtları, vergi dairesi verileri ve gerekirse şirket defterleri üzerinde bilirkişi incelemesi yapılarak belirlenir
Gelir araştırmasını kim yapar?
Mahkeme, HMK uyarınca tarafların sosyal ve ekonomik durumlarını resen veya talep üzerine araştırmakla yükümlüdür.
Sonuç olarak; Yargı kararları ve uygulamada karşılaştığımız hususlar ışığında, boşanma davasında gelir araştırması; sadece kağıt üzerindeki verilerle değil, tarafların fiili yaşam standartları, banka hareketleri, tanık beyanları ve mesleki kariyerleri gibi çok boyutlu verilerle gerçekleştirilmelidir. Ankara Bölge Adliye Mahkemesi ve Yargıtay’ın yerleşik içtihatları, eksik inceleme ile kurulan hükümleri bozma sebebi sayarak, adaletin tesisi için “gerçek gelirin” net biçimde saptanmasını emretmektedir. Boşanma davasında gelir araştırması, sadece resmi yazışmalardan ibaret bir süreç değildir. Ankara Aile Mahkemeleri ve Bölge Adliye Mahkemesi’nin güncel yaklaşımı, “şekli gerçeklik” yerine “maddi gerçekliğin” peşine düşülmesini emretmektedir. Avukatlar için en etkili strateji; eşin sosyal medya paylaşımlarını (lüks mekanlar, tatiller), banka hesap hareketlerindeki düzenli girişleri ve yaşam standardını gösteren somut harcamaları (özel okul faturaları, kulüp üyelikleri) mahkemeye sunarak, resmi kayıtlar ile fiili durum arasındaki çelişkiyi deşifre etmektir. Mahkeme bu çelişkiyi gördüğü anda, re’sen araştırma yükümlülüğü kapsamında daha derinlemesine (bilirkişi incelemesi dahil) bir süreci başlatmak zorundadır.
Ankara Aile Hukuku Avukatı Desteği
Bu yazıda yer alan bilgiler genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Her aile hukuku uyuşmazlığının kendine özgü şartları bulunduğundan somut olayın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Av. Akın Özbey olarak uzun yıllardır Ankara ilinde avukat olarak hizmet vermekteyiz. Boşanma davası, mal paylaşımı davası, ziynet alacağı davası, velayet davası, nafaka davası, soybağının reddi davası ve babalık davası gibi Aile Hukuku kaynaklı konularda müvekkillerimize hukuki destek sağlamaktayız.
Ankara’da aile hukukundan kaynaklanan uyuşmazlıklarınız uzman ve deneyimli kadromuz ile profesyonel destek alarak dava sürecinizi alanında uzman bir avukatla yürütmek için hukuk büromuzla 0537 932 50 50 numaralı hattımız üzerinden iletişime geçebilirsiniz.
Ankara boşanma davası yazımıza ulaşmak için buraya tıklayınız
Ankara velayet davası yazımıza ulaşmak için buraya tıklayınız
Ankara Mal Rejiminin Tasfiyesi yazımıza ulaşmak için buraya tıklayınız
Ankara Nafaka Davası yazımıza ulaşmak için buraya tıklayınız
Ankara Aile Hukuku yazımıza ulaşmak için buraya tıklayınız
Ankara Babalık Davası yazımıza ulaşmak için buraya tıklayınız
Ankara Soybağının Reddi Davası yazımıza ulaşmak için buraya tıklayınız
