Velayet hakkı sahibi ebeveynin, çocuğun yasal temsilcisi olması hasebiyle çocuğu yurt dışına çıkarma yetkisinin velayet hakkının doğal bir sonucu olduğunu kabul edilmektedir. Bu yetkinin kullanımı kural olarak diğer ebeveynin muvafakatine bağlı değildir. Genel Yetki uyarınca ortak çocukların velâyetinin annede bulunması ve çocukların yasal temsilcisinin anne olması karşısında velâyet hakkının niteliği gereği annenin ortak çocukları yurt dışına götürme yetkisi bulunmaktadır şeklinde Yargıtay kararı bulunmaktadır. Yine benzer şekilde Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin 2023/1718-2023/1736-11.04.2023 sayılı kararında belirtildiği üzere “velâyet hakkı kendisinde bulunan eşin velâyet hakkını kullanmasının doğal sonucu olarak ortak çocuğu yurt dışına çıkarmasının kural olarak boşandığı eşinin muvafakatına bağlı bulunmadığı” vurgulanmıştır. Fakat uygulamada çıkışlarda diğer ebeveynin muvafakatinin arandığı sıklıkla görülmekte, uygulamada bu yönde sorunlar yaşanmaktadır.
Velayet hakkını haiz ebeveynin çocuğu yurt dışına çıkarma yetkisi mutlak bir hak olmayıp, çocuğun üstün yararı ve diğer ebeveynin kişisel ilişki kurma hakkı ile sınırlandırılmıştır. Türk yargı pratiğinde ve doktrinde, somut bir “kaçırma” veya “bir daha geri getirmeme” riski bulunduğu durumlarda, Anayasa’nın 23. maddesinde düzenlenen seyahat özgürlüğü ile çocuğun korunması ilkesi arasında bir denge kurulmaktadır. Bu kapsamda, ihtiyati tedbir mahiyetinde yurt dışına çıkış yasağına hükmedilmesi mümkün görülmekle birlikte, bu yasağın “süresiz” veya “velayet hakkını tamamen işlevsiz kılacak” şekilde uygulanması hukuka aykırı kabul edilmektedir.
Çocuğun Üstün Yararı ve Seyahat Özgürlüğü Dengesi
Yargı mercileri, yurt dışına çıkış yasakları veya izinleri konusunda karar verirken Anayasal bir hak olan seyahat özgürlüğü ile çocuğun üstün yararı arasında adil bir denge kurmakla yükümlüdür.
| Seyahat Özgürlüğü | Seyahat özgürlüğünün sürekli olarak sınırlandırılması mümkün değildir; kısıtlama ancak geçici ve tedbiren olabilir.
| Üstün Yarar | Ebeveyn ve çocuk arasındaki aile hayatında dikkate alınması gereken temel unsur çocuğun üstün yararıdır.
| Kısıtlama Sonucu | Çıkışın babanın rızasına bağlanması, “annenin ve çocuğun seyahat özgürlüğünün kısıtlanması ve annenin velâyet hakkını kullanamaması neticesini doğuracağı” tespit edilmiştir.
Hukuk Genel Kurulu’nun 20.03.2013 tarihli, 2012/799 E. ve 2013/389 K. sayılı kararında, “Anayasa’nın 23.maddesine göre, ilke olarak seyahat özgürlüğünün sürekli olarak sınırlandırılması mümkün değildir. Bu özgürlük ancak, çocuğun korunması amacıyla tedbiren geçici bir süre sınırlandırılabilir” denilerek süreklilik arz eden yasakların hukuka aykırılığına işaret edilmiştir. Ayrıca Yargıtay 2. Hukuk Dairesi-2018/7363-2019/278-16.01.2019 sayılı kararında, “yurt dışına çıkışının yasaklanmasına karar verilmesi çocuğun üstün yararı ile bağdaşmadığından” bahisle yerel mahkeme kararı bozulmuştur.
Yurt Dışında Kişisel İlişki: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi-2023/6278-2023/4162-21.09.2023 sayılı ilamda, “babanın çocuğu bulunduğu Almanya ülkesine götürerek kişisel ilişki kurulmasına ilişkin kararda bir isabetsizlik görülmediği” belirtilmiştir.
Yasal Yaptırımlar: Kişisel ilişki hakkının ihlal edilmesinin yaptırımı çocuğun yurt dışına çıkışının yasaklanması değildir. Hukuk Genel Kurulu-2015/3483-2017/447-15.03.2017 sayılı kararda, “Davalı annenin, müşterek çocukla baba arasındaki kişisel ilişkiye engel olmasının yasal yaptırımı mevcuttur. Bu yaptırım çocuğun yurtdışına çıkışının yasaklanması veya engellenmesi değildir” ifadesiyle bu husus netleştirilmiştir.
Geçici Tedbirler ve Yargısal Makamların Yükümlülüğü
Anayasa Mahkemesi’nin 17/7/2018 tarihli kararında vurgulandığı üzere, mahkemeler “talep üzerine veya re’sen çocuğun yüksek yararının tehlikeye düşmesini önlemek için dava sonuna kadar” çeşitli geçici tedbirlere başvurabilir. Bu tedbirler arasında “Çocuğun yurt dışına çıkışının geçici olarak durdurulması” da yer almaktadır. Ancak bu tür taleplerin reddi veya kabulü durumunda mahkemelerin somut ve yeterli gerekçe sunma yükümlülüğü bulunmaktadır.
İstisnalar ve Belirsizlikler
Ortak Velayet Durumu: Türk hukukunda ortak velayetin kabulü sonrası, ebeveynlerden birinin tek başına pasaport başvurusu yapıp yapamayacağı veya çocuğu yurt dışına çıkarıp çıkaramayacağı hususunda uygulama birliği tam sağlanamamıştır.
Dijital Takip: Yurt dışına çıkış yasağı yerine, çocuğun dijital imkanlarla (video konferans vb.) kişisel ilişkisinin kesintisiz sürdürülmesinin bir “teminat” olarak kabul edilip edilemeyeceği doktrinde tartışılmaktadır.
Sonuç olarak; Velayet sahibi ebeveynin çocuğu yurt dışına çıkarma hakkı, “mutlak bir seyahat özgürlüğü” ile “diğer ebeveynin aile hayatına saygı hakkı” arasındaki ince çizgide yer almaktadır. Uygulamada mahkemeler; Kaçırma riskinin somut olup olmadığına, Gidilecek ülkenin Lahey Sözleşmesi’ne taraf olup olmadığına (iade imkanına), Kişisel ilişkinin bu durumdan nasıl etkileneceğine bakmaktadır. Avukatlar için stratejik öneri; yurt dışına çıkış yasağı taleplerinde “soyut korku” yerine, karşı tarafın yurt dışı bağlantılarını, taşınmaz satışlarını veya iş istifalarını delillendirerek “ölçülülük” ilkesi çerçevesinde (örneğin sadece belirli dönemler için veya teminat karşılığı) talepte bulunmaktır. Karşı tarafın seyahat özgürlüğünü tamamen ortadan kaldıran süresiz yasakların, üst mahkemelerce veya AYM tarafından bozulma riski oldukça yüksektir.
Ankara Aile Hukuku Avukatı Desteği
Bu yazıda yer alan bilgiler genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Her aile hukuku uyuşmazlığının kendine özgü şartları bulunduğundan somut olayın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Av. Akın Özbey olarak uzun yıllardır Ankara ilinde avukat olarak hizmet vermekteyiz. Boşanma davası, mal paylaşımı davası, ziynet alacağı davası, velayet davası, nafaka davası, soybağının reddi davası ve babalık davası gibi Aile Hukuku kaynaklı konularda müvekkillerimize hukuki destek sağlamaktayız.
Ankara’da aile hukukundan kaynaklanan uyuşmazlıklarınız uzman ve deneyimli kadromuz ile profesyonel destek alarak dava sürecinizi alanında uzman bir avukatla yürütmek için hukuk büromuzla 0537 932 50 50 numaralı hattımız üzerinden iletişime geçebilirsiniz.
Ankara boşanma davası yazımıza ulaşmak için buraya tıklayınız
Ankara velayet davası yazımıza ulaşmak için buraya tıklayınız
Ankara Mal Rejiminin Tasfiyesi yazımıza ulaşmak için buraya tıklayınız
Ankara Nafaka Davası yazımıza ulaşmak için buraya tıklayınız
Ankara Aile Hukuku yazımıza ulaşmak için buraya tıklayınız
Ankara Babalık Davası yazımıza ulaşmak için buraya tıklayınız
Ankara Soybağının Reddi Davası yazımıza ulaşmak için buraya tıklayınız
