Aile konutu, eşlerin birlikte yaşadığı ve kanunlarımızla hukuki koruma altına alınan özel bir yerdir. Yargıtay kararına göre ise aile konutu, “eşlerin evlilik birliğinin devamı sırasında ortak yaşamı sürdürmenin gerekli kıldığı bir yerde ortak olarak oturma ihtiyacının giderilmesinde kullanılmak üzere sürekli olarak seçtikleri, kısaca ile yaşamlarının merkezi durumuna getirdikleri konut olarak kullanılmaya elverişli taşınır veya taşınmaz yerdir. Bu kurumun ve düzenlemenin temel amacı aile birliğini korumaktır.
Aile konutu şerhi nedir?
Aile konutu şerhi, bir taşınmazın aile konutu niteliğini tapu sicilinde göstermeye yarayan ve tapuda malik olarak gözüken eşin aile konutu üzerindeki tasarruf yetkisini diğer eşin rızasına bağlayan bir korumadır. Aile konutu şerhi konulduğunda, konulan şerh ‘kurucu’ değil ‘açıklayıcı’ şerh özelliğini taşımaktadır. Bu ayrım taşınmazın şerh konulmasa dahi aile konutu niteliğini koruduğu anlamına gelmektedir.
Kimler aile konutu şerhi talep edebilir?
Malik olmayan eş tapu kütüğüne konutla ilgili gerekli şerhin verilmesini talep etme hakkına sahiptir. Malik olmayan eşe verilen bu hak Yargıtay tarafından; hakkın “malik olmayan eşe aile konutu olarak özgülenen taşınmaz hakkında tapu kütüğüne konutla ilgili gerekli şerhin verilmesini talep edebilme hakkını” sağladığı şeklinde vurgulanmıştır.
Tapu eş adına kayıtlı değilse şerh konulabilir mi?
Şerh konulabilmesi için taşınmazın eşlerden birine ait olması zorunludur. Aile konutu olarak kullanılan taşınmazın tapu kaydına, aile konutu şerhi verilebilmesi için o konutun eşlerden birine ait olması zorunludur. Mülkiyeti üçüncü kişiye ait olan örneğin eşin babası adına kayıtlı taşınmazlara şerh konulamaz.
Ortak mülkiyet varsa şerh konulabilir mi?
Eşler arasındaki mal rejimi ne olursa olsun, konut aile konutu niteliğindeyse şerh konulması gerekmektedir. Başka bir ifade ile eşler arasındaki mal rejimi türü ne olursa olsun ya da hak sahibi olan eş, bu taşınmazı nasıl ve ne yolla edinmiş bulunursa bulunsun, konut aile konutu ise; evliliğin devamı süresince talep olması durumunda şerh konulmak zorundadır.
Kiralık evlerde aile konutu şerhi mümkün mü?
Kiralık oturulan eve yönelik yapılan koruma, şerh konulması ile değil eşlerden biri diğerinin açık rızası olmadıkça aile konutu ile ilgili kira sözleşmesini feshedemez şeklindedir. Yargıtay tarafından verilen kararda bu husus eşlerden biri, diğer eşin açık rızası bulunmadıkça, aile konutu ile ilgili kira sözleşmesini feshedemez, aile konutunu devredemez veya aile konutu üzerindeki hakları sınırlayamaz şeklinde açıkça belirtilmiştir.
Aile konutu şerhi nasıl konulur?
Aile konutu şerhinin konulması ilgili Tapu Müdürlüğü’ne başvurularak veya dava yoluyla gerçekleşmektedir. Tapu müdürlüğünün talebi reddetmesi durumunda dava açmakta hukuki yarar bulunduğundan dava ile şerh konulması mümkün olmaktadır.
İdari Yol (Tapu Müdürlüğü): Malik olmayan eş, taşınmazın aile konutu olduğunu kanıtlayan belgelerle (Muhtarlıktan alınan ikametgah belgesi ve Nüfus Kayıt Örneği) doğrudan Tapu Müdürlüğü’ne başvurabilir. 1756 sayılı Genelge uyarınca, eşlerin birlikte başvurması halinde ek belge aranmaksızın şerh işlenir.
Adli Yol (Aile Mahkemesi): Tapu müdürlüğünün talebi reddetmesi veya taşınmazın aile konutu niteliğinin çekişmeli olması durumunda, Aile Mahkemesi’nde “Aile Konutu Şerhi Konulması” davası açılır. Mahkeme, kolluk araştırması ve tanık delili ile taşınmazın yaşam merkezi olup olmadığını tespit eder.
Aile konutu şerhi nasıl kaldırılır?
Şerhin kaldırılması için taşınmazın aile konutu özelliğinin sona ermesi gerekir. Örneğin evlilik birliğinin sona ermesi veya konutun bu niteliğini kaybetmesi ile şerhin kalkması mümkündür.
Yargıtay Aile Konutu Uygulaması
Yargıtay, aile konutu niteliğinin belirlenmesinde fiili kullanım ve süreklilik kriterlerini esas almaktadır. Aşağıda en çok karşılaşılan hususlara yönelik Yargıtay’ın örnek kararları bulunmaktadır.
Yazlık Konutların Aile Konutu Şerhi : Yazlık konut ailenin tatil ihtiyacını karşılamak amacıyla edinilmiş olup, bütün yaşam faaliyetlerinin gerçekleştiği sürekliliği olan alan niteliğinde değildir. Bu nedenle aile konutu özelliğini taşımamaktadır.
Yurt Dışı Yerleşiklik : Tarafların yurt dışında ikamet etmesi ve Türkiye’ye gelindiğinde kalınan tek yer bulunmaktaysa bu konut aile konutu sayılabilir. | Yargıtay 2. HD-2015/23911-2016/3325 |
Fiili İkamet Bulunmaması : Şerh konusu taşınmazın aile konutu niteliği taşımadığı, her şeyden önce tarafların hiç bir zaman bu taşınmazda ikamet etmedikleri durumda şerh konulamaz. | Yargıtay 2. HD-2023/5543-2024/2742 |
Şerhin Kapsamı : Taşınmazın tamamı değil, sadece konut olarak kullanılan bölümü şerhe konu edilmelidir. Örneğin bir bina sahibi olan çiftin sürekli oturduğu ev sadece şerhe konu olur. | Yargıtay 2. HD-2018/4657-2019/297 |
Avukatın Gözünden Değerlendirme
Uygulamada aile konutu şerhi, malik olan eşin kötü niyetli tasarruflarına karşı en güçlü engeldir. Anılan madde hükmü ile getirilen sınırlandırma emredici nitelikte olduğundan aksinin meydana gelmesi durumunda çeşitli dava yollarıyla iptali mümkün olmaktadır. Öyle ki normalde tapu kayıtlarına güvenen üçüncü kişilerin iyi niyeti korunmaktayken aile konutu şerhi söz konusu olduğunda üçüncü kişilerin iyi niyet iddiasının aile konutu koruması karşısında geçersiz olması aile konutu hususunun önemini göstermektedir. Aile konutu şerhi uygulamada sıklıkla karşılaştığımız örnekleriyle; kötü niyetli bir şekilde eşinden mal kaçıran veyahut eşini mağdur etmek kastıyla evi satarak boşanma sürecinde eşinin oturmasını engellemeye çalışan kişilere karşı diğer eşi katı bir şekilde korumaktadır.
Ayrıca uygulamada sık karşılaşılan bir diğer sorun, taşınmazın eşin üzerine değil de bir aile şirketi üzerine kayıtlı olmasıdır; bu durumda perdeyi aralama teorisi tartışılsa da şerh koydurmak oldukça güçtür. Avukatların, boşanma davası açmadan önce veya açtıkları anda, taşınmazın kaçırılmasını önlemek adına ivedilikle tapu kaydını incelemeleri ve şerh/tedbir taleplerini sunmaları stratejik öneme sahiptir. Ayrıca boşanmada şirket hisselerinin nasıl paylaşılacağına ilişkin yazımıza buraya tıklayarak ulaşabilirsiniz.
Uygulamada en sık karşılaşılan sorunlar
Eşin Rızası Olmaksızın Yapılan Devirler: Eşin haberi olmadan yapılan satışlar genelde eşler arasındaki geçimsizlik nedeniyle taşınmazda diğer eşin bir hak elde etmesini engellemek amacıyla yapılmaktadır. Bu durumda satışın iptali söz konusu olur.
İspat Zorluğu: Taşınmazın aile konutu olduğunun ispatı için Nüfus Müdürlüğü kayıtlarında tarafların aile konutu olduğu ileri sürülen evde yaşadıkları şeklinde olmalıdır. Nüfus Müdürlüğü kayıtlarında tarafların ikameti farklı bir yer olarak gözüküyorsa ispat biraz zorlaşmakta, tanık beyanları ile HTS kayıtları gibi sürekli o evde oturulduğunun farklı ispat vasıtalarıyla ispatlanması gerekmektedir. Ayrıca eşin mal kaçırması durumunda ispat araçlarının neler olduğu, ispatın nasıl yapılacağına ilişkin makalemize buraya tıklayarak ulaşabilirsiniz.
Cebri İcra ve Satış: 4721 sayılı Kanun’un 733. maddesinde 24/12/2025 tarihli (7571 sayılı) değişiklikle, 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu kapsamındaki satışlar ile cebri artırmayla satışlarda önalım hakkının kullanılamayacağı hüküm altına alınmıştır. Aile konutu şerhi, kural olarak cebri icra satışına engel teşkil etmez ancak meskeniyet şikayeti ile birlikte değerlendirildiğinde koruma kalkanı genişler.
Vesayet Altındaki Kişiler: TMK m. 440 ve 444 uyarınca, vesayet altındaki kişilerin taşınmazlarının satışı UYAP entegre elektronik satış portalında yapılacaktır. Eğer bu taşınmaz bir aile konutu ise, vesayet makamının onayı yanında TMK 194 koruması da gözetilmelidir.
Dikkat edilmesi gereken hususlar
Harç: Tapu kaydına aile konutu şerhi konulması maktu harca tabii olup bu husus unutulmamalıdır.
Dava Türü: Aile konutu şerhi davası ile tapu iptal tescil davaları birbirinden bağımsız ayrı davalar olduğu için dava açılırken talep kısmı net olmalıdır.
Süre: Şerh talebi evlilik devam ettiği sürece her zaman yapılabilir.
Boşanma Davası Süreci: Boşanma davası açılması şerhi kendiliğinden kaldırmaz. Ancak 14/11/2024 tarihli (7532 sayılı) değişiklik ile TMK m. 166/4 uyarınca, reddedilen boşanma davasının kesinleşmesinden itibaren 1 yıl geçmesi ve ortak hayatın kurulamaması halinde boşanmaya karar verilebilecektir. Bu süreçte aile konutu şerhinin devam edip etmeyeceği, “ortak hayatın kurulamaması” tespiti ile çelişki yaratabilir. Ayrıca ortak konutta oturmaya devam eden eşin haklarına yönelik yazımıza buraya tıklayarak ulaşabilirsiniz.
Üçüncü Şahıs Mülkiyeti: Taşınmaz eşlerden birine değil de bir şirkete veya kayınvalide/kayınpedere aitse, aile konutu şerhi konulamaz. Bu durum uygulamada en sık karşılaşılan “hukuki boşluk” veya “koruma eksikliği” alanıdır.
Ankara Aile Mahkemeleri ile Bölge Adliye Mahkemesi Uygulaması
Ankara Aile Mahkemeleri ve Ankara Bölge Adliye Mahkemesi, aile konutu şerhi taleplerinde “fiili kullanım” ve “yaşam merkezi” olgularını titizlikle incelemektedir. Ankara Bölge Adliye Mahkemesi Yaklaşımı: Özellikle boşanma davası devam ederken verilen ihtiyati tedbir mahiyetindeki şerhlerin, davanın reddi halinde dahi kesinleşmeye kadar korunması gerektiği yönünde eğilim vardır.
Sık Sorulan Sorular
Aile konutu şerhi eşimin haberi olmadan konulabilir mi?
Evet, malik olmayan eş tek başına Tapu Müdürlüğü’ne başvurabilir veya dava açabilir.
Ev benim üzerime kayıtlıysa eşim şerh koydurabilir mi?
Evet, TMK 194 gereği konut eğer aile konutu ise malik olmayan eşin bu hakkı vardır.
Aile konutu şerhi satışa engel olur mu?
Evet, malik olan eş diğer eşin açık rızası bulunmadıkça konutu devredemez. Eşin açık rızası alınmadan yapılan işlem geçersizdir, davaya konu edilebilir.
Kiralık ev için aile konutu şerhi konulabilir mi?
Tapu kütüğüne şerh ancak mülkiyet eşlerden birindeyse mümkündür; ancak kira sözleşmesi üzerindeki haklar TMK 194 koruması altındadır.
Boşanma davası açılınca şerh kendiliğinden kalkar mı?
Hayır. tarafların ayrılmadan önce üzerine aile konutu şerhi konulan taşınmazda birlikte yaşadıkları, davalı kadının konuttan ayrılması ve taraflar arasında boşanma davası açılmasının söz konusu taşınmazın aile konutu vasfını kaybettirmeyeceği Yargıtay kararları ile de sabittir.
Sonuç olarak; Aile konutu şerhi, evlilik birliği süresince eşlerin barınma hakkını güvence altına alan emredici bir düzenlemedir. Ancak evliliğin sona ermesiyle bu koruma kalkar. Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 2023/5659-2024/2502-17.04.2024 sayılı kararında belirtildiği üzere, “boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren 4721 sayılı Kanun’un 683 üncü ve Anayasa’nın 35 inci maddesinden kaynaklanan, davacının mülkiyet hakkı karşısında şerhin şeklen var olmasının hüküm ifade etmeyeceği” ve şerhin terkin edilmesi gerektiği esastır. Ayrıca 4721 sayılı Kanun’un 166. maddesinde yapılan güncel değişiklikle boşanma davasının reddinin kesinleşmesinden itibaren bir yıl geçmesi ve ortak hayatın kurulamaması hali boşanma sebebi sayıldığından, bu süreçlerin aile konutu üzerindeki etkileri dikkatle takip edilmelidir.
Ankara Aile Hukuku Avukatı Desteği
Aile konutu şerhi süreçleri, özellikle boşanma aşamasında mülkiyet haklarının korunması ve rızasız devirlerin engellenmesi açısından teknik detaylar içermektedir. Tapu müdürlüklerindeki ret kararlarına karşı açılacak davalar ve şerhin kapsamının belirlenmesi hususunda uzman hukuki destek alınması, hak kayıplarının önlenmesi adına kritik önem taşımaktadır.
Bu yazıda yer alan bilgiler genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Her aile hukuku uyuşmazlığının kendine özgü şartları bulunduğundan somut olayın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Av. Akın Özbey olarak uzun yıllardır Ankara ilinde avukat olarak hizmet vermekteyiz. Boşanma davası, mal paylaşımı davası, ziynet alacağı davası, velayet davası, nafaka davası, soybağının reddi davası ve babalık davası gibi Aile Hukuku kaynaklı konularda müvekkillerimize hukuki destek sağlamaktayız.
Ankara’da aile hukukundan kaynaklanan uyuşmazlıklarınız uzman ve deneyimli kadromuz ile profesyonel destek alarak dava sürecinizi alanında uzman bir avukatla yürütmek için hukuk büromuzla 0537 932 50 50 numaralı hattımız üzerinden iletişime geçebilirsiniz.
Ankara boşanma davası yazımıza ulaşmak için buraya tıklayınız
Ankara velayet davası yazımıza ulaşmak için buraya tıklayınız
Ankara Mal Rejiminin Tasfiyesi yazımıza ulaşmak için buraya tıklayınız
Ankara Nafaka Davası yazımıza ulaşmak için buraya tıklayınız
Ankara Aile Hukuku yazımıza ulaşmak için buraya tıklayınız
Ankara Babalık Davası yazımıza ulaşmak için buraya tıklayınız
Ankara Soybağının Reddi Davası yazımıza ulaşmak için buraya tıklayınız
