Psikolojik Şiddet Nedir?
Psikolojik şiddet, evlilik birliği içerisinde bir eşin diğerine karşı uyguladığı duygusal baskı, aşağılama ve değersizleştirme eylemlerinin bütünü olarak tanımlanabilir. Yargıtay kararlarında psikolojik şiddet “işyerinde çalışanlara, diğer çalışanlar veya işverenler tarafından sistematik biçimde uygulanan, tekrarlanan her türlü kötü muamele, tehdit, şiddet, aşağılama gibi davranışlar” şeklinde tanımlanmaktadır. Boşanma davaları özelinde ise bu durum, eşin kişilik haklarına saldırı teşkil eden ve ortak hayatı çekilmez kılan manevi baskı süreçlerini kapsayan genel psikolojik şiddet tanımına göre daha özel bir tanım niteliğindedir.
Hangi Davranışlar Psikolojik Şiddettir?
Yargıtay kararlarında psikolojik şiddet olarak kabul edilen somut davranışlar geniş bir yelpazede değerlendirilmekte olup aşağıdaki uygulamada sıklıkla karşılaşılan örneklere bakalım;
Kıyafet ve Yaşam Tarzı Baskısı : Kadının kıyafetine erkek tarafından karışılması, kadının kapanmasının istenmesi de kadına yönelik psikolojik şiddet teşkil etmektedir.
Aşağılayıcı Söylemler ile küçük düşürecek sözler: Kızınız deli, tımarhaneye yatırın, şişmansın, estetik ameliyat ol, senin hiç bir şeye aklın ermez, sen ne anlarsın, ruh hastasısın, sende psikolojik bozukluk var, git tedavi ol şeklindeki söylemler aşağılayıcı nitelikte olup psikolojik şiddet olarak da kabul görmektedir.
Sosyal İzolasyon: Eşin ailesiyle görüşmesini engelleyerek eve dahi gelmelerini istememek sosyal ve psikolojik baskı kurduğundan psikolojik şiddet kabul edilmektedir.
Duygusal İlgisizlik: Telefon ve bilgisayarla boş vakitlerini geçirmek, eşe karşı sevgisiz ve duygusuz davranmak psikolojik şiddetin bir diğer örneğidir.
Tanık Anlatımları Psikolojik Şiddeti İspatlamak için Yeterli Olur mu?
Boşanma davalarında psikolojik şiddetin ispatında tanık beyanları temel delil niteliğindedir; ancak bu beyanların görgüye dayalı olması şarttır. Yargıtay tanık beyanının “görgüye dayalı olmadığı, hükme esas alınamayacağı” hususlarını sıklıkla kararlarında vurgulamaktadır. Bu sebeple aile bireylerinin veya komşuların doğrudan şahit olduğu olaylar ispat için yeterli görülebilmektedir. Yargıtay bir kararında, anne, baba, kardeş ve komşuların “görgüye dayalı muteber beyanları göz önüne alınarak sübut bulduğu” şeklinde tespit yapmıştır. Ayrıca ortak çocukların beyanları da kritik önemdedir; nitekim babanın anneye yönelik hakaretleri ortak çocuğun beyanlarıyla birçok kez uygulamada ispat edilmiştir.
Mesaj Kayıtları İspat Eder mi?
Mesaj kayıtları ve dijital veriler psikolojik şiddetin ispatında kullanılabilir, ancak bu kayıtların belirli teknik şartları taşıması gerekir. Uygulamada sıklıkla eşin rehberdeki ismi silinmeksizin fotoğraf veya video kaydı alınmaktadır. Oysa ki mesajın hangi numaradan kim tarafından geldiğinin belirlenebilir olması gereklidir. Bu sebeple rehberden isim silinerek, numara gözükecek şekilde kayıt alınması delilin uygunluğu açısından önem arz etmektedir. Nitekim Yargıtay bu hususu “kim tarafından, kime gönderildiği ve zaman dilimine ilişkin olarak net bir bilgi içermediği ve tek başına somut delil olarak değerlendirilerek hükme esas alınamayacağı” şeklinde vurgulamıştır.
Benzer şekilde, Yargıtay 2. Hukuk Dairesi-2024/273-2024/7766-23.10.2024 sayılı kararında, “dava dilekçesi ekinde sunulan mesaj ekran görüntülerinde yer alan ve davalı tarafından davacıya gönderildiği ifade edilen hakaret içerikli mesajların, hangi tarihte gönderilmiş olduğunun belli olmadığı” gerekçesiyle bu delillere itibar edilmemiştir. Dolayısıyla, mesajların ispat gücü, gönderen kişinin ve tarihin net olarak tespit edilebilmesine bağlıdır.
Sağlık Raporları İspat İçin Yeterli Olur mu?
Sağlık raporları, özellikle fiziksel şiddetle birleşen psikolojik şiddet vakalarında güçlü bir delildir ancak psikolojik taciz (mobbing) iddialarında tek başına sağlık raporu her zaman yeterli olmayabilir. Buna ilişkin bir kararda istinaf dilekçesi ekinde sunulan Acıbadem Hastanesince düzenlenen davacıya ilişkin tıbbi evrak içeriklerinin de ispata yeterli olmadığının anlaşılması nedeniyle manevi tazminat talebini reddetmiştir. Mahkemeler genellikle dosya içerisinde bulunan mailler, yazışmalar, bilgi ve belgeler, sağlık raporları ve tanık beyanları ile tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde bir sonuca varmaktadır.
Yargıtay Kararları ve Ankara Aile Mahkemeleri Özelinde Uygulama Örnekleri
Yargıtay, psikolojik şiddeti evlilik birliğinin temelinden sarsılması noktasında o olayın özelinde başkaca kusurlar yoksa tam kusur sebebi olarak değerlendirmektedir. Sözel şiddet içeren davranışlar nedeniyle “bu şekilde boşanmaya sebep olan olaylarda erkeğin tamamen kusurlu olduğunun anlaşıldığı” yönünde hüküm kurulmuştur.
Ankara 8. Aile Mahkemesi’nin 2009 tarihli öncü kararında olduğu gibi, Ankara mahkemeleri “sosyal şiddet” (eşin sosyal çevreden yalıtılması) kavramını kusur belirlemede aktif olarak kullanmaktadır. Ankara’daki mahkemeler, özellikle uzman pedagog ve psikologlardan oluşan Bilişsel İnceleme Heyetlerinin raporlarına büyük ağırlık vermektedir. Bu konudaki spesifik tutumu Yargıtay kararları ile aynı doğrultudadır. Kolluk beyanları, UYAP kayıtları ve tanık anlatımlarının “dosya kapsamındaki deliller ile tutarlı mahiyette olması durumunda şiddetin varlığını kabul etme yönündedir.
Avukatın Dava Sürecine Etkisi ve Usuli Hususlar
Tanık Anlatımları: Psikolojik şiddette tanıklar genellikle “görgüye dayalı” değil, “duyuma dayalı” veya “şiddetin etkilerini gözlemleyen” kişilerdir. Yargıtay, tanıkların sadece “eşinin ona bağırdığını duydum” demesini değil, “bu olaydan sonra davacının içine kapandığını, ağlama krizleri geçirdiğini gördüm” şeklindeki beyanlarını şiddetin ispatı için yeterli olmaktadır. Bu nedenle avukat tanık anlatımlarını titizlikle yönlendirmelidir.
Mesaj Kayıtları (WhatsApp, SMS, E-posta): Bu kayıtlar, şiddetin sürekliliğini ve kullanılan dilin niteliğini (aşağılama, tehdit) göstermesi bakımından “yazılı delil başlangıcı” veya “delil” niteliğindedir. Bu deliller usulüne uygun olarak değerlendirilmelidir.
Sağlık Raporları: Psikolojik şiddet sonrası alınan anksiyete bozukluğu veya depresyon teşhisli raporlar, şiddetin “sonucunu” kanıtlar. Literatür, bu raporların şiddet olgusuyla illiyet bağı kurularak değerlendirilmesi gerektiğini vurgular.
Hukuk Sonuçları ve Uygulamada karşılaşılan Riskler
Psikolojik şiddetin ispatlanması, Türk Medeni Kanunu m. 166/1 (Evlilik birliğinin temelinden sarsılması) uyarınca boşanma kararı verilmesini sağlar.
Kusur Belirlemesi: Psikolojik şiddet uygulayan eş “tam kusurlu” veya “ağır kusurlu” sayılır.
Tazminat: Mağdur lehine yüksek miktarda manevi tazminata hükmedilmesinin önünü açar.
Velayet: Şiddet eğilimi, çocuğun üstün yararı ilkesi gereği velayetin belirlenmesinde risk faktörü olarak değerlendirilir.
İstisnalar ve Belirsiz Durumlar
Tek Seferlik Eylemler: Psikolojik şiddetin “sistematik” olması gerektiği kuralı, tek seferlik ancak çok ağır bir aşağılamanın (örneğin topluluk önünde ağır hakaret) boşanma için yeterli olup olmayacağı sorusunu açık bırakmakta, ayrıca psikolojik şiddet olup olmadığı da olaya göre değerlendirilmelidir.
Karşılıklı Şiddet: Her iki tarafın da birbirine psikolojik şiddet uygulaması durumunda “kusur kıyaslaması” yapılması zorunluluğu, ispat sürecini karmaşıklaştırmaktadır.
Sık Sorulan Sorular
Boşanmada psikolojik şiddet nasıl kanıtlanır?
Psikolojik şiddet; görgüye dayalı tanık beyanları, tarih ve kişi bilgisi içeren mesaj kayıtları, sosyal inceleme raporları ve varsa ceza dosyası içerikleri ile kanıtlanır. Mahkeme tarafların iddia ve savunmalarını, tanık anlatımlarını, sosyal inceleme raporlarını, sağlık kurulu raporlarını, ceza dosyasını ve tüm dosya kapsamını birlikte değerlendirmek suretiyle karar verir.
Psikolojik şiddeti nasıl kanıtlarım?
İddia sahibi, “somut ve yasal delillerle” iddiasını desteklemeli ve ispat etmelidir. Tanık bildirmekten vazgeçilmesi veya delil sunulmaması durumunda dava reddedilebilir. Deliller yukarıda değindiğimiz üzere bir bütün olarak değerlendirildiği için tanık anlatımları, mesaj kayıtları, hastane raporları, sosyal inceleme raporları gibi hususlar ile psikolojik şiddet ispatlanabilir.
Ekonomik şiddet nasıl ispatlanır?
Ekonomik şiddet, eşin parasal konularda baskı altına alınmasıdır. İspatında banka kayıtları ve makbuzlar büyük önem taşır. Ayrıca, “eşler arasındaki ekonomik konuların özellikle aile içi aile meclisi olarak kabul edilebilecek ortamlarda yahut … sohbetlerinde gündeme getirilmek suretiyle baskı ortamı oluşturulmasının da ekonomik şiddet teşkil ettiği” Yargıtay tarafından kabul edilmektedir.
Sonuç olarak; Psikolojik şiddet, fiziksel şiddet gibi morluk veya raporla anında tespit edilebilen bir olgu değildir. Bu nedenle hukukçuların, müvekkillerinden gelen “küçük görünen” detayları (örneğin eşin sürekli ‘sen yapamazsın’ demesi veya harçlık vermemesi) birleştirerek bir “şiddet sarmalı” tablosu çizmesi gerekmektedir. Yargıtay’ın son yıllardaki eğilimi, mağdurun tutarlı anlatımlarını ve bu anlatımları destekleyen yan delilleri (mesaj, tanık, rapor) “yaklaşık ispat” için yeterli görerek boşanma ve tazminata hükmetme yönündedir. Özellikle Ankara Aile Mahkemeleri, sosyal ve ekonomik şiddet türlerinde daha hassas bir kusur incelemesi yaparak, modern aile hukuku ilkelerini uygulamaktadır.
Ankara Aile Hukuku Avukatı Desteği
Bu yazıda yer alan bilgiler genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Her aile hukuku uyuşmazlığının kendine özgü şartları bulunduğundan somut olayın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Av. Akın Özbey olarak uzun yıllardır Ankara ilinde avukat olarak hizmet vermekteyiz. Boşanma davası, mal paylaşımı davası, ziynet alacağı davası, velayet davası, nafaka davası, soybağının reddi davası ve babalık davası gibi Aile Hukuku kaynaklı konularda müvekkillerimize hukuki destek sağlamaktayız.
Ankara’da aile hukukundan kaynaklanan uyuşmazlıklarınız uzman ve deneyimli kadromuz ile profesyonel destek alarak dava sürecinizi alanında uzman bir avukatla yürütmek için hukuk büromuzla 0537 932 50 50 numaralı hattımız üzerinden iletişime geçebilirsiniz.
Ankara boşanma davası yazımıza ulaşmak için buraya tıklayınız
Ankara velayet davası yazımıza ulaşmak için buraya tıklayınız
Ankara Mal Rejiminin Tasfiyesi yazımıza ulaşmak için buraya tıklayınız
Ankara Nafaka Davası yazımıza ulaşmak için buraya tıklayınız
Ankara Aile Hukuku yazımıza ulaşmak için buraya tıklayınız
Ankara Babalık Davası yazımıza ulaşmak için buraya tıklayınız
Ankara Soybağının Reddi Davası yazımıza ulaşmak için buraya tıklayınız
