Boşanma davası süresince eşlerden birinin mal kaçırdığı veyahut mal kaçırma girişiminde bulunacağı uygulamada sıklıkla karşılaşılan bir husustur. Boşanma davası açmadan önce mal kaçırma riski bulunuyorsa davayı bir an evvel açarak mal rejiminin tasfiyesi davası ile de mallar üzerine tedbir koydurarak satışı engellemek mümkündür. Tüm bu önlemler alınmadıysa veyahut geç kalındıysa ve mal kaçırma işlemi gerçekleştiyse hukuk sistemimiz bu durumda da hakkın korunması amacıyla bazı düzenlemeler yapmıştır. Bu yazımızda bu düzenlemeleri, mal kaçırmaya ilişkin iddiaların nasıl ispatlanacağını, kanun maddelerini, Yargıtay kararlarını ve uygulamada karşılaşılan sorunları ele alacağız.
Mal Kaçırmaya İlişkin Kanunlarda Hangi Düzenlemeler Yapılmıştır?
Boşanma sürecinde mal kaçırmaya ilişkin uygulanacak olan mevzuat Türk hukuk sisteminde hem maddi hukuk hem de usul hukuku normları çerçevesinde titizlikle ele alınmaktadır. Bu kapsamda uygulanacak temel mevzuat hükümleri kanunlarımızla belirlenmiştir. Bunlar;
- Türk Medeni Kanunu (TMK) Hükümleri:
- Madde 222 (İspat): Belirli bir malın eşlerden birine ait olduğunu iddia eden kimse, iddiasını ispat etmekle yükümlüdür. Aksi ispat edilinceye kadar tüm mallar edinilmiş mal sayılır.
- Madde 229 (Eklenecek Değerler): Bir eşin, katılma alacağını azaltmak kastıyla yaptığı devirler ile mal rejiminin sona ermesinden önceki bir yıl içinde diğer eşin rızası olmadan yaptığı karşılıksız kazandırmalar, edinilmiş mallara değer olarak eklenir.
- Madde 199 (Tasarruf Yetkisinin Sınırlanması): Ailenin ekonomik varlığının korunması için hakim, eşin belirli malvarlığı değerleri üzerindeki tasarruf yetkisini sınırlayabilir ve tapuya şerh verilmesine karar verebilir.
- Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) Hükümleri:
- Madde 199 (Belge): Elektronik ortamdaki veriler, ses ve görüntü kayıtları “belge” niteliğindedir ve ispata elverişlidir.
- Madde 203/1-a (Tanıkla İspat): Eşler arasındaki hukuki işlemler, miktarına bakılmaksızın tanıkla ispat edilebilir.
- Madde 31 (Aydınlatma Ödevi): Hakim, mal kaçırma iddialarındaki belirsizlikleri gidermek için taraflardan açıklama isteyebilir ve delil gösterilmesini talep edebilir.
- Türk Borçlar Kanunu (TBK) Hükümleri:
- Madde 19 (Muvazaa): Bir sözleşmenin yorumlanmasında, tarafların gerçek amaçlarını gizlemek için kullandıkları sözcüklere bakılmaksızın gerçek iradeleri esas alınır. Mal kaçırma amacıyla yapılan danışıklı işlemler bu madde uyarınca geçersizdir.
Mal Kaçırma İddiası Nasıl İspatlanır?
Yargıtay içtihatlarına göre, gerek mal rejiminin tasfiyesi sürecinde gerek birçok diğer dava türünde ispat yükü kural olarak iddia edene aittir. Mal rejiminin tasfiyesi davasında da düzenleme TMK m. 222/1 uyarınca yapılmıştır. İlgili maddeye göre bir malın kendisine ait olduğunu veya karşı tarafın mal kaçırdığını iddia eden eş, bu iddiasını somut delillerle kanıtlamalıdır. Ancak önemle vurgulamak gerekir ki aynı maddenin devamında bir eşin bütün malları aksi ispat edilinceye kadar “edinilmiş mal” sayılır hususu yer almaktadır.
Yargıtay 8. Hukuk Dairesi’nin 2013/3753 E. ve 2013/6531 K. (06.05.2013) sayılı kararında belirtildiği üzere malın kişisel kaynakla alındığına dair soyut tanık beyanları yeterli olmayıp, banka kayıtları veya hesap hareketleri gibi somut delillerle desteklenmesi zorunludur. Benzer şekilde, Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin 2023/4325 E. ve 2023/5690 K. (28.11.2023) sayılı kararında da mal kaçırma hazırlığında olunduğuna dair somut delil bulunmayan durumlarda tasarruf yetkisinin sınırlanamayacağı belirtilmiştir.
Mal Kaçırmanın İspatında Kullanılan Delil Araçları Nelerdir?
İspat araçlarına bakacak olursak genel hatlarıyla aşağıdakiler gösterilebilir.
A. Tanık Beyanları
Eşler arasındaki işlemler HMK m. 203/1-a uyarınca tanıkla ispat edilebilir. Ancak tanık beyanlarının hükme esas alınabilmesi için “soyut izahlardan” uzak, denetlenebilir ve somut vakıalara dayalı olması gerekir. Örneğin olayı taraflardan birinden duyduğunu söyleyen tanığın beyanları geçersiz olacak iken direkt olarak olayı gören, olay anında orada olan ve bizzat şahit olan kişinin tanıklığı geçerli bir tanıklık olacaktır.
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi (2023/5632 E., 2024/1961 K.): Tanıkların para alışverişine dair bilgilerinin olmaması veya beyanlarının soyut kalması durumunda bu beyanlar hükme esas alınamaz.
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi (2023/1796 E., 2024/4057 K.): Ziynet eşyalarının taşınmaz alımında kullanıldığı iddiasında, soyut tanık beyanları yeterli görülmemiş; yemin delilinin kullanılmamasının ispat sürecindeki eksikliğine dikkat çekilmiştir.
B. Elektronik Veriler (WhatsApp, Ses Kayıtları ve Dijital Deliller)
HMK m. 199 uyarınca elektronik veriler “belge” niteliğindedir. Her ne kadar incelenen bazı kararlarda (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 2022/10837 E., 2024/1076 K.) bu delillerin özel gücüne dair spesifik bir değerlendirme yapılmamış olsa da, mal kaçırma iddialarının “her türlü delille” ispatının mümkün olduğu (Yargıtay 1. Hukuk Dairesi 2019/3063 E., 2021/3897 K.) ilkesi gereği bu veriler mahkemeye sunulabilir. Ayrıca eşin üçüncü kişilerle yaptığı “malı senin üzerine yapalım, boşanma bitince geri alırım” minvalindeki yazışmalar, hukuka uygun elde edilmişse (örneğin telefonun açık bırakılması veya eşin kendi telefonuna gelen mesajlar) kesin delil başlangıcı veya güçlü emare sayılır. Eşin dava sürecinde “üzerimde hiçbir şey yok” demesine rağmen lüks yaşamını veya yeni aldığı (fakat başkası üzerine kayıtlı) malları sergileyen paylaşımları, ekonomik durumun tespiti ve muvazaanın ispatında kullanılabilecektir.
C. Banka Kayıtları ve Finansal Belgeler
Malın edinilme kaynağının ispatında en güçlü delillerden birisi de banka kayıtlarıdır. Yargıtay 8. Hukuk Dairesi’nin 2019/35 E. ve 2019/4485 K. (30.04.2019) sayılı kararında, taşınmaz alım bedelinin kaynağına dair banka hareketlerinin incelenmesinin zorunlu olduğu ifade edilmiştir.
Mal Kaçırma Davalarında Yargıtay Uygulaması
Yargıtay kararlarında mal kaçırma kastının tespit edildiği bazı somut durumlara örnek verecek olursak;
- Boşanma Öncesi Devirler: Boşanma davasından kısa süre önce yapılan devirler “eklenecek değer” olarak kabul edilir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi (2022/8548 E., 2024/168 K.) kararında, boşanma davasından 2 hafta önce kardeşe yapılan taşınmaz devri mal kaçırma olarak nitelendirilmiştir.
- Üçüncü Kişiler Üzerinden Geri Alım: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi (2023/9872 E., 2024/7807 K.) kararında, erkeğin taşınmazını önce bir üçüncü şahsa satıp, kısa süre sonra ortak çocuk aracılığıyla geri alması “ekonomik şiddet” ve “mal kaçırma” olarak değerlendirilmiştir.
- Yakın Akrabalara Devir ve Kullanıma Devam Etme: Yargıtay 4. Hukuk Dairesi (2024/1807 E., 2024/12100 K.) kararında, borçlunun taşınmazı annesine devretmesine rağmen orada ikamet etmeye devam etmesi muvazaanın kanıtı sayılmıştır.
- Bedel Farkı ve Ödeme İspatı Yokluğu: Yargıtay 1. Hukuk Dairesi (2023/604 E., 2024/2111 K.) kararında, akitte gösterilen değer ile gerçek değer arasındaki fahiş fark ve bedelin ödendiğinin kanıtlanamaması mal kaçırma kastına delil teşkil etmiştir.
Aile İçi Bağışlar ve Taraf Muvazaası
- Anne-Baba Tarafından Yapılan Devirler: Yargıtay 8. Hukuk Dairesi (2018/14832 E., 2019/427 K.) ve Yargıtay 2. Hukuk Dairesi (2022/4082 E., 2023/3217 K.) kararlarına göre; anne veya babanın çocuğuna yaptığı devirler, tapuda “satış” görünse dahi hayatın olağan akışına göre “bağış” (kişisel mal) kabul edilir. Bunun aksini (gerçek bir satış olduğunu) iddia eden eş, ödeme belgeleriyle bu iddiayı kanıtlamalıdır.
- Kendi Muvazaasına Dayanma: Yargıtay 1. Hukuk Dairesi (2019/1761 E., 2020/5813 K.) uyarınca, bir eş “ben mal kaçırmak için muvazaalı devir yaptım” diyerek kendi muvazaasına dayanıyorsa, bu iddiasını ancak yazılı delille ispat edebilir; bu durumda tanık beyanı yeterli değildir.
Mal Kaçırmaya İlişkin Uygulamada Karşılaşılan Sorunlar
Tüm evlilikler genelde mutlu bir şekilde başlar, hatta ülkemizde düğünler ile de bir eğlence şenliği içerisinde evlenilir. Fakat boşanma süreci ise tarafların ilk günkü sevgi ve mutluluklarından uzak tamamen düşmanmış gibi tavır takındıkları bir halde olabiliyor. İşte tam da bu düşmanca tavırlar nedeniyle taraflardan biri, elindeki malları üçüncü kişiye devrederek eşinden mal kaçırmayı amaçlayabilmektedir. Uygulamada bu sıklıkla görülen bir husus olup mal kaçırma kastıyla hareket edileceğini anlayan diğer eşin de ivedilikle bir avukat aracılığıyla malların kaçırılmasını önleme isteği haklı bir talep olarak karşımıza çıkmaktadır.
Bu şekilde alınan önlemler neticesinde mal kaçırma açılacak olan dava ile tedbir konulması ile mümkün olmaktadır. Fakat uygulamada sıklıkla karşılaşılan taraflardan birinin diğerinin mal kaçıracağını ön görememesi veyahut boşanma sürecini ağırdan almasıyla ortaya çıkıyor. Bu durumda mallar artık üçüncü kişiye devir olduğundan hakkı almak için başkaca davalar açmak da gerekebilmektedir. Mal kaçırma davalarında sıklıkla görülen sorun ise tanıkların yetersiz oluşundan kaynaklanmaktadır. Eşler arasında güvene dayalı ilişki olduğundan neredeyse yapılan bütün işlemler iki kişi arasında kalmakta, aile bireyleri olaylara tanık olmamaktadır. Bu da davada tanık delili yönünden zayıf olunmasına neden olmaktadır.
İspat noktasında artık taraflar araştırarak işlem yaptıkları için araba veyahut ev satışlarında göstermelik banka havalesini de ihmal etmeyebiliyorlar. Bu durumda da gerçek bir satış gibi göstererek muvazaalı satış iddialarını bertaraf etmek amaçlanmaktadır. Mal kaçıran kişinin bu durumda tamamen korunduğu söylenememekle birlikte artık o satışın iptali mümkün olmamaktadır. Öyle ki bu tür mal kaçırma işlemlerinde de hakkı yenen kişi, boşandığı eşinden alacak miktarını davalar ile hak etmektedir fakat ortada mal olmadığından alacak hakkının tahsili güçleşmektedir.
Örnek verecek olursak, erkeğin bir evi bir tanıdığına sattığını, satış günü de evin parasını bankadan kendi hesabına attırdığını varsayalım. Akabinde bu tür işlem yapan kişi bankadaki parayı da çekerek tüm tedbirlerden kendisini korumuş olmaktadır. İşte bu durumda satışa ilişkin muvazaa iddialarının ispatlanması bir hayli güçleşmektedir. Muvazaa iddiasıyla satış iptal edilemeyecek durumda olduğunda hakkı yenen kişi mal rejimi davasında satılan evin bedelinin yarısını dava sonunda karşıdan alacaktır. Mahkeme mal kaçırmaya rağmen malın bedelinin yarısını erkeğin kadına ödemesi gerektiğine hükmedecektir. Fakat adam üzerinde başkaca bir mal bulundurmamışsa borcu ödemeyerek süreci sürüncemede bırakmakta ve icra takibi yapılsa da bir sonuç alınamamaktadır. İşte bu noktada her ne kadar hak mahkeme kararı ile güvence altına alınmışsa da tahsil noktasında sorunlar ortaya çıkmaktadır.
SIK SORULAN SORULAR
- Eşim evi satmış, evin satışını iptal ettirebilir miyim?
Bu soruya şartlı evet diyebiliriz. Satış eğer sahte bir satışsa, sahte satış olduğunu açılacak olan Tapu İptal ve Tescil davasında ispatlamak şartıyla evin satışı iptal ettirilebilir.
- Mal Kaçırma İddiasında annem ve babam şahit olabilir mi?
Evet olabilir. Aile Hukuku kapsamındaki birçok davada tanıkların aile bireyleri olması gayet olağan bir durumdur. Bu nedenle onların tanıklığı geçerli bir tanıklıktır.
- Mal Kaçıran eşe ceza aldırtabilir miyim?
Uygulamada sıklıkla bu soruyla karşılaşıyoruz. Mal kaçırma işlemi bir ceza hukuku konusu olmayıp tamamen hukuki ihtilaf konusudur. Herhangi bir şekilde mal kaçırdığı için ceza alması mümkün değildir.
- Eşim evini babasına satış olarak devretmiş, iptal için tanık şart mıdır?
Boşanma davasından kısa bir süre önce gerçekleşen böyle bir satışta yakın akrabalık bağı olduğu için muvazaa iddiası ispatlanmış varsayılır. Artık gerçekten evi sattığını karşı tarafın ispatlaması gerekmektedir. Bu nedenle tanık yoksa da nüfus kayıtları bir hayli işinize yarayacaktır.
- Mal Kaçırmaya ilişkin davayı ne zamana kadar açabilirim?
Bu tür davaların mal rejimi kapsamında değerlendirilmesi durumunda zamanaşımı Borçlar Kanunu genel süresine göre 10 yıldır.
- Borcum olduğu için evi gerçekten sattım borçlarımı ödedim, satış iptal edilebilir mi?
Bu durumda bankada para ödemesi olması durumunda ve gelen paranın borçlara harcandığı da çeşitli yollarla ispatlanabiliyorsa satışın iptali söz konusu olmaz. Fakat eşiniz kendi hakkını açacağı mal rejiminin tasfiyesi davasında sizden bir miktar bedel olarak alacaktır.
Sonuç ve Özet
Yargı kararları ışığında, boşanma davasında mal kaçırma iddiasının ispatını makalemizde ele almış olmakla özellikle davanın kazanılması; işlemin zamanlaması, taraflar arasındaki yakınlık, bedel farkı ve ödeme kayıtlarının varlığı gibi unsurların bir bütün olarak değerlendirilmesine bağlıdır. Hukuk Genel Kurulu’nun 2012/1137 E. ve 2013/879 K. (26.06.2013) sayılı kararında belirtildiği üzere, olayların “dört duvar arasında” gerçekleşmesi nedeniyle tanık beyanları önemli olsa da, bu beyanların hayatın olağan akışı ve somut finansal verilerle desteklenmesi davanın başarısı için oldukça önem arz etmektedir. Mahkeme, HMK m. 31 uyarınca aydınlatma ödevini kullanarak gizlenen malvarlığı değerlerinin somutlaştırılmasını taraflardan talep etmelidir.
Özetlemek gerekirse boşanma davasında mal kaçırmanın ispatı, tek bir altın delil ile değil, bir deliller zinciri ile mümkün olmaktadır. Strateji olarak açılacak davanın ana teması; devir işleminin belgeleri, bu işlemin ekonomik mantıksızlığı, taraflar arasındaki yakınlık ve dijital/tanık delilleriyle desteklenen kaçırma kastı üzerine kurulmalıdır. Hukuka aykırı delil tuzağına düşmemek için casus yazılımlardan kaçınılmalı, bunun yerine HMK m.199 kapsamındaki elektronik belgeler ve TMK m.199 kapsamındaki önleyici tedbirler üzerinden gidilmelidir. Yakın akraba devirlerinde ise mutlaka yazılı bir “delil başlangıcı” veya banka kayıtlarındaki tutarsızlıklar dosyaya sunulmalıdır.
Ankara Aile Hukuku Avukatı Desteği
Bu yazıda yer alan bilgiler genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Her aile hukuku uyuşmazlığının kendine özgü şartları bulunduğundan somut olayın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Av. Akın Özbey olarak uzun yıllardır Ankara ilinde boşanma davaları, mal paylaşımı davaları, ziynet alacağı davaları, velayet uyuşmazlıkları, nafaka davaları, soybağının reddi ve babalık davaları gibi Aile Hukuku kaynaklı konularda müvekkillerimize hukuki destek sağlamaktayız.
Ankara’da aile hukukundan kaynaklanan uyuşmazlıklarınız hakkında profesyonel destek alarak dava sürecinizi alanında uzman bir avukatla yürütmek için hukuk büromuzla 0537 932 50 50 numaralı hattımız üzerinden iletişime geçebilirsiniz.
Ayrıca bkz;
- Ankara boşanma davası yazımıza ulaşmak için buraya tıklayınız
- Ankara velayet davası yazımıza ulaşmak için buraya tıklayınız
- Ankara Mal Rejiminin Tasfiyesi yazımıza ulaşmak için buraya tıklayınız
- Ankara Aile Hukuku yazımıza ulaşmak için buraya tıklayınız
- Ankara Babalık Davası yazımıza ulaşmak için buraya tıklayınız
- Ankara Soybağının Reddi Davası yazımıza ulaşmak için buraya tıklayınız
