Ziynet Eşyalarının Kavramsal Çerçevesi ve Terminoloji
- Ziynet Eşyası: Kadına düğünde takılan veya evlilik süresince hediye edilen, ekonomik değer taşıyan altın ve mücevheratın tamamını kapsar.
- Kişisel Mal Karinesi: TMK m. 222 uyarınca, bir malın kendisine ait olduğunu iddia eden eş, bu iddiasını ispatlamakla yükümlüdür. Ancak ziynetler bakımından “kadına ait olma” yönünde güçlü bir fiili karine mevcuttur.
- İade (Aynen veya Nakden): Ziynet eşyası davasının birincil talebi eşyanın aynen iadesidir; aynen iade mümkün değilse dava tarihindeki bedelinin tahsili talep edilir.
1. Ziynet Eşyası Kime Aittir? Kime Takıldıysa Onun mu Olur?
Uzun yıllar Yargıtay’ın yerleşik uygulamasına göre düğünde takılan tüm takılar ve paralar, kime takılırsa takılsın kadının kişisel malı sayılmaktaydı öyle ki damadın yakasına takılan çeyrek altınlar bile kural olarak kadına ait kabul edilirdi. Ancak Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin 04.04.2024 tarihli (2023/5704 E., 2024/2402 K.) ilkesel nitelikteki kararıyla bu yaklaşım değişmiş olup güncel karara göre; Taraflar arasında bir anlaşma varsa ona bakılır anlaşma yoksa ispatlanan yerel örf ve adet varsa ona bakılır. Eğer her ikisi de yoksa kadına takılan ekonomik değerler kadına, erkeğe takılan ekonomik değerler erkeğe ait kabul edilir.
Bunun da önemli bir istisnası bulunmaktadır. Öyle ki kadına özgü ziynet olarak sayılabilecek bilezik, küpe, kolye, set gibi ziynetler erkeğe takılmış olsa bile kadına aittir. Erkeğe özgü olan erkek saati, kol düğmesi gibi eşyalar da kadına takılsa dahi erkeğe aittir. Diğer çeyrek altın, yarım altın, tam altın gibi cinsiyet ayrımı olmaksızın sadece maddi değeri olan ziynetler ise kime takıldıysa onun kabul edilmektedir.
2. İspat Yükü ve Karineler
Ziynet eşyası davalarında ispat yükü TMK uyarınca hakkını dayandırdığı olguların varlığını ispatla yükümlü olan tarafa aittir. Uygulamada bazı karineler ve ispat teknikleri bulunmaktadır.
- Fiili Karine: Hayatın olağan akışına göre ziynet eşyalarının kadının üzerinde olduğu veya evde muhafaza edildiği kabul edilir. Bu nedenle, evi terk eden kadının ziynetleri de yanında götürdüğü varsayılmaktadır. Buna göre evden giden kadın altınları yanında götürmüş kabul edilmekte olup kadın aksini iddia ediyorsa iddiasını ispat etmek zorundadır. (Yargıtay 3. Hukuk Dairesi-2016/762-2017/10824-03.07.2017).
- İspat Yükünün Yer Değiştirmesi: Kadın; evden zorla çıkarıldığını, şiddet gördüğünü veya ziynetlerin elinden zorla alındığını ispat ederse ispat yükü erkeğe geçer. Ayrıca, davalı erkek ziynetlerin bozdurulduğunu veya harcandığını ikrar ederse, bu ziynetlerin kadının rızasıyla ve “iade edilmemek üzere” verildiğini kanıtlamak zorundadır. (Hukuk Genel Kurulu-2017/1509-2020/863-10.11.2020).
3. Delil Türleri ve İspat Araçları
Ziynet eşyası davalarında delil serbestisi ilkesi geçerli olmakla mahkemeler tanık beyanları, görsel kayıtlar ve elektronik delilleri bir bütün olarak değerlendirmektedir.
A. Tanık Delili ve Beyanların Önemi
Eşler arasındaki işlemlerde herhangi bir sınır olmaksızın kesin olarak her işlemde tanık dinlenebilir. Tanıkların, ziynetlerin erkeğin ailesi tarafından alındığına veya borçlar için bozdurulduğuna dair istikrarlı beyanları hükme esas alınır. Örneğin Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin 2022/11150-2024/3736-22.05.2024 kararı iletanıkların erkeğin borcum borç deyip vereceğini söylediğine dair beyanları ispat için yeterli görülmektedir.
B. Görsel Kayıtlar (Fotoğraf ve Video)
Düğün videoları ve fotoğrafları, ziynetlerin cinsini, miktarını ve ayarını belirlemek için bilirkişi incelemesine esas alınmaktadır. Tarafların ziynetin miktarını ispat için delillerinde buna dayanması ve akabinde en geç delil bildirim süresi içerisinde mahkemeye sunmaları gerekmektedir. Bu delillerin sunulmaması davanın reddine neden olabilecek kadar önem arz etmektedir.
C. Elektronik Deliller (WhatsApp, E-posta ve Mesajlar)
HMK m. 199 uyarınca mesajlar “belge” niteliğinde olduğundan elektronik delillerde kullanılabilmektedir.
- WhatsApp: Erkeğin mesajda “üstünde ne takıldıysa hepsi senin” demesi veya kadının “altınlarımı aldın” mesajına “tamam” yanıtını vermesi, ziynetlerin erkeğin uhdesinde olduğunun kanıtı sayılmıştır. (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi-2024/7565-2025/1412-13.02.2025)
- E-posta: Davalının ziynetleri bozdurduğunu kabul ettiği e-posta yazışmaları ispat aracı olarak kabul edilmektedir. (Yargıtay 3. Hukuk Dairesi-2015/13552-2016/7556-11.05.2016)
D. Ses Kayıtları ve Hukuka Aykırılık
Gizlice alınan ses kayıtları Yargıtay uygulamaları ile kanunlarımıza göre kural olarak hukuka aykırıdır ve hükme esas alınamaz. Ancak bunun istisnası ani gelişen olaylarda başka türlü delil elde etme imkanı yoksa istisnai olarak değerlendirilebilir.
4. Örnek Yargı Kararları ve Uygulama Senaryoları
- Ortak Giderler İçin Harcama: Erkeğin ziynetleri araba alımı veya ev masrafları için bozdurduğunu kabul etmesi durumunda, bunların “iade edilmemek üzere” verildiğini ispatlayamazsa iade ile yükümlüdür (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi-2024/3585-2024/6707-01.10.2024).
- Banka Kasası Kayıtları: Ziynetlerin erkeğin babasına ait banka kasasına konulduğunun banka kayıtları ve tanık beyanlarıyla ispatı, iade yükümlülüğünü doğurur (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi-2018/6557-2019/6679-23.05.2019).
- Yazılı Protokoller: Taraflar arasında imzalanan ve ziynetlerin iade edileceğini belirten protokoller kesin delil teşkil eder (Yargıtay 8. Hukuk Dairesi-2013/22645-2015/14151-29.06.2015).
- İspat Edilemeyen Durumlar: Ziynetlerin miktarını ve gramajını kanıtlayacak video/fotoğraf sunulamaması ve tanık beyanlarının yetersiz kalması durumunda dava reddedilir (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi-2022/9720-2023/412-24.01.2023).
5. Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar
- İhtiyati Tedbir: Altınların elden çıkarılma riski varsa HMK m. 389 uyarınca dava ile birlikte ihtiyati tedbir talep edilmelidir.
- Bilirkişi İncelemesi: Düğün kayıtları üzerinden uzman kuyumcu bilirkişiden denetime elverişli rapor alınması zorunlu olup makalemizde bahsetmiş olduğumuz üzere bilirkişi incelemesi için de düğün fotoğraf ve videolarının olması gerekmektedir.
- Yemin Delili: Diğer delillerle ispatlanamayan durumlarda yemin teklif edilebilir; ancak iddia tanık ve fotoğraflarla ispatlanmışsa yemin teklifine zorlanamaz (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi-2022/10390-2023/4218-27.09.2023).
Ankara Aile Hukuku Avukatı Desteği
Bu yazıda yer alan bilgiler genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Her aile hukuku uyuşmazlığının kendine özgü şartları bulunduğundan somut olayın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Av. Akın Özbey olarak uzun yıllardır Ankara ilinde boşanma davaları, mal paylaşımı davaları, ziynet alacağı davaları, velayet uyuşmazlıkları, nafaka davaları, soybağının reddi ve babalık davaları gibi Aile Hukuku kaynaklı konularda müvekkillerimize hukuki destek sağlamaktayız.
Ankara’da aile hukukundan kaynaklanan uyuşmazlıklarınız hakkında profesyonel destek alarak dava sürecinizi alanında uzman bir avukatla yürütmek için hukuk büromuzla 0537 932 50 50 numaralı hattımız üzerinden iletişime geçebilirsiniz.
Ayrıca bkz;
- Ankara boşanma davası yazımıza ulaşmak için buraya tıklayınız
- Ankara velayet davası yazımıza ulaşmak için buraya tıklayınız
- Ankara Mal Rejiminin Tasfiyesi yazımıza ulaşmak için buraya tıklayınız
- Ankara Aile Hukuku yazımıza ulaşmak için buraya tıklayınız
- Ankara Babalık Davası yazımıza ulaşmak için buraya tıklayınız
- Ankara Soybağının Reddi Davası yazımıza ulaşmak için buraya tıklayınız
