Nafaka borçlusunun yeniden evlenmesi veya yeni çocuk sahibi olması mevcut nafakayı otomatik olarak azaltmaz ya da ortadan kaldırmaz. Türk Medeni Kanunu m. 176 uyarınca irat biçimindeki nafakanın uyarlanabilmesi için tarafların mali durumlarının esaslı biçimde değişmesi veya hakkaniyetin bunu zorunlu kılması gerekmektedir:
“Maddî tazminat ve yoksulluk nafakasının toptan veya durumun gereklerine göre irat biçiminde ödenmesine karar verilebilir. Manevî tazminatın irat biçiminde ödenmesine karar verilemez. İrat biçiminde ödenmesine karar verilen maddî tazminat veya nafaka, alacaklı tarafın yeniden evlenmesi ya da taraflardan birinin ölümü hâlinde kendiliğinden kalkar; alacaklı tarafın evlenme olmaksızın fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması ya da haysiyetsiz hayat sürmesi hâlinde mahkeme kararıyla kaldırılır. Tarafların malî durumlarının değişmesi veya hakkaniyetin gerektirdiği hâllerde iradın artırılması veya azaltılmasına karar verilebilir. Hâkim, istem hâlinde, irat biçiminde ödenmesine karar verilen maddî tazminat veya nafakanın gelecek yıllarda tarafların sosyal ve ekonomik durumlarına göre ne miktarda ödeneceğini karara bağlayabilir.”
Nafaka borçlusunun yeni bir evlilik yapması ve çocuk sahibi olması, değişen ailevi ve ekonomik yükümlülükler kapsamında ileri sürülebilirse de bu olgular ancak somut koşullarla, tarafların gerçek gelir-gider dengesiyle ve nafaka alacaklısının (özellikle ortak çocuğun) ihtiyaçlarıyla birlikte değerlendirilebilir.
1. Nafaka Borçlusunun Yeniden Evlenmesi Nafakayı Azaltır mı?
Uygulamada sıklıkla görülen kararlarda; borçlunun yeniden evlenmesinin tek başına nafakayı indirme veya kaldırma sebebi teşkil etmeyeceği vurgulanmaktadır. Borçluların davalarda sıklıkla öne sürdüğü yeni evlilik ve artan masraf iddiaları, Yargıtay tarafından doğrudan kabul edilen genel bir indirim kuralı olarak değerlendirilmemektedir:
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi (04.11.2015, E. 2015/9295, K. 2015/17246): Borçlunun yeniden evlendiği ve borçlarının bulunduğu somut uyuşmazlıkta Daire; nafaka protokol ile belirlenmiş olsa dahi uyarlamanın ancak borçlunun sosyal ve ekonomik durumunda iradesi dışındaki önemli ve katlanılamaz değişiklikler halinde mümkün olduğunu belirterek, şu ilkeyi vurgulamıştır:
“Nafaka, anlaşmalı boşanma protokolü ile belirlense bile, sonraki zamanlarda nafaka borçlusunun sosyal ve ekonomik durumunda elinde olmayan nedenlerle ve iradesi dışında öncekine nispeten önemli ölçüde değişiklik olması ve bu değişiklik neticesinde nafaka borçlusu yönünden mevcut nafaka ve nafaka ile ilgili yükümlülüklerin yerine getirilmesinin çekilemez bir hal alması durumunda nafaka, şartlara göre uyarlanabilir, miktarında indirim yapılabilir.”
Değerlendirmede “günün ekonomik koşulları ile tarafların sosyal ve ekonomik durumları ve yaşam tarzları” birlikte ele alınmalı; yaklaşık üç yıllık süreçte olağanüstü bir değişiklik saptanmadığı halde fazla indirim yapılması bozma sebebi sayılmıştır.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi (06.04.2023, E. 2023/1490, K. 2023/1672): Davacı erkeğin “davacının hali hazırda işsiz olduğunu, yeniden evlendiğini” ileri sürerek iştirak nafakasının azaltılmasını istediği davada, ilk derece mahkemesi davacının iş faaliyetlerinin sürdüğü ve refah içinde olduğu gerekçesiyle davayı reddetmiş; bölge adliye mahkemesince çocuğun artan ihtiyaçları gerekçesiyle istinaf esastan reddedilmiştir. Daire, Bölge Adliye Mahkemesi kararını usul ve kanuna uygun bularak 6100 sayılı Kanun’un 370/1 maddesi uyarınca onamıştır.
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi (03.04.2017, E. 2017/9719, K. 2017/4414): Yardım nafakası talebinde bulunan ergin çocuk karşısında davalı baba, emekli maaşı olduğunu, “yeni evlendiği eşi ve annesine baktığı” savunmasını yapmışsa da Daire, babanın gerçek malvarlığının araştırma sonucundan yüksek olduğunu tespit etmiş; aylık 400 TL nafakayı az bularak “daha yüksek nafaka takdiri gerekirken” gerekçesiyle hükmü davacı yararına bozmuştur.
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi (25.10.2010, E. 2010/14386, K. 2010/17434): Davacının “müvekkilinin yeniden evlendiği ve kirada oturduğundan sorumluluk ve giderleri arttığı için nafakaları artık ödeyemediğinden” bahisle dava açtığı dosyada Daire, nafakanın azaltılması için “tarafların mali durumlarının değişmesi veya hakkaniyetin gerektirdiği hallerde iradın artırılması veya azaltılmasına da karar verilebilir.” ilkesini hatırlatmış; alacaklı kadının asgari ücretle çalışmasının tek başına yoksulluğu gidermeyeceğini ancak indirimde gözetilebileceğini belirterek eksik araştırma sebebiyle hükmü bozmuştur.
2. Yeni Çocuk Sahibi Olmak Nafaka Miktarını Etkiler mi?
Borçlunun yeni evliliğinden çocuk sahibi olması da nafakayı otomatik olarak düşürmez. İştirak ve yardım nafakalarında asıl belirleyici kriter, nafaka alacaklısı çocuğun ihtiyaçları ile borçlunun gerçek ödeme gücüdür. Yeni ailevi yükümlülüklerin nafakaya etkisi, nafakanın belirlenmesi ve değiştirilmesine ilişkin hukuki esaslar kapsamında incelenir.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi (22.03.2023, E. 2023/2193, K. 2023/1213): İlk derece mahkemesi, davacının yeniden evlenip çocuk sahibi olmasını konut gideri yükümlülüğünün kaldırılmasında “maddî durumundaki kötüleşme nedeniyle davacının bu giderleri karşılamasının kendinin, ikinci eşinin ve bu evlilikten olan çocuğunun hayatını devam ettirmesinde sorun yaşamasına neden olacağı, katlanılamaz bir yük oluşturacağı” gerekçesiyle dikkate almış; ancak ortak çocuk için ödenen iştirak nafakası yönünden “günün ekonomik koşulları ve tarafların sosyal ve ekonomik durumlarındaki değişimin küçüğün iştirak nafakasının azaltılmasına sebep olacak derecede bulunmadığı” gerekçesiyle indirim talebini reddetmiştir. İstinafın esastan reddi üzerine Yargıtay kararı onamıştır.
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi (01.04.2013, E. 2013/3793, K. 2013/5484): Davalı baba artırım davasına karşı “davalının evlendiğini, bir çocuğunun daha olduğunu, kredi ödemesi yaptığını, 400 TL’den fazla nafaka ödeyemeyeceğini savunmuştur.” Daire, nafaka takdirinde “çocuğun ihtiyaçları ile ana ve babanın hayat koşulları ve ödeme güçleri” ile “durumun değişmesi halinde hakim, istem üzerine nafaka miktarını yeniden belirler” ilkelerini anımsatarak, tarafların gelir-gider dengesi ayrıntılı araştırılmadan hüküm kurulmasını usulden hatalı bulmuş ve “hükmün HUMK.nun 428.maddesi gereğince BOZULMASINA” karar vermiştir.
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi (11.03.2013, E. 2013/3394, K. 2013/4054): Davalı babanın “yeniden evlendiği, yeni evliliğinden de 1 çocuğunun dünyaya geldiği” tespit edilen olayda, yerel mahkemenin nafakayı 500 TL’ye çıkarması, annenin de bakım yükümlülüğü bulunduğu ve nafakaların daha önce düzenli artırıldığı gözetilerek fazla bulunmuş; “çocuğun ihtiyaçlarının karşılanması için gerekli, nafaka yükümlüsü davalının geliri ile orantılı olacak şekilde” hakkaniyete uygun bir miktar belirlenmesi gerektiği gerekçesiyle bozulmuştur.
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi (09.02.2017, E. 2016/10928, K. 2017/1104): Davalının “yeniden evlendiğini ve bu evliliğinden bir çocuğunun olduğunu” beyan ettiği davada Daire, nafakanın “anne ve babanın sosyal ve ekonomik durumları ile küçüğün yaşı ve ihtiyaçları” çerçevesinde ve “nafaka yükümlüsü davalının ödeme gücü ve geliri ile orantılı ve hakkaniyete uygun” olması gerektiğini, annenin de katkı oranının hesaplanarak “küçüğün giderleri ile nafaka yükümlüsünün geliriyle orantılı şekilde” takdir yapılması gerektiğini belirterek eksik araştırmadan hükmü bozmuştur.
3. Nafakanın Azaltılması İçin Hangi Değişiklikler İspatlanmalıdır?
Nafakanın azaltılması veya uyarlanması davalarında iddia sahibi, genel ekonomik kriz veya yeni aile kurma beyanıyla yetinemez; nafaka yükümlülüğünün çekilmez hâle geldiğini somut delillerle kanıtlamalıdır:
Öngörülemez ve Olağanüstü Değişiklik Şartı: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi (12.09.2024, E. 2024/5154, K. 2024/5807), protokol gereği aylık 600 Avro ödeyen erkeğin, “müvekkilinin yeni bir evlilik yaptığını, bu evlilikten bir çocuğunun olduğunu, ekonomik sıkıntı çektiğini” ileri sürdüğü davada; Bölge Adliye Mahkemesinin, borçlunun ödemeyi engelleyecek olağanüstü ve öngörülemez bir değişikliği kanıtlayamadığı gerekçesiyle davayı reddetmesini ve temyiz aşamasında “davacı erkek vekili tarafından temyiz dilekçesinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir” değerlendirmesiyle Bölge Adliye Mahkemesi kararını onamıştır.
Mali Durum Değişikliği ve Hakkaniyet: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi (08.06.2022, E. 2022/4180, K. 2022/5467), “Belirtilen yasal düzenlemelere göre, iradın arttırılması veya azaltılması için ya tarafların mali durumlarının değişmesi veya hakkaniyetin bunu gerektirmesi gerekmektedir.” gerekçesiyle, borçlunun gelirinde kanıtlanmış bir kötüleşme veya alacaklının durumunda iyileşme ispatlanamadığında indirime gidilemeyeceğini vurgulayarak yerel mahkeme kararını bozmuştur.
Denk Değişim Oranlaması: Yargıtay 3. Hukuk Dairesi (22.10.2015, E. 2015/8743, K. 2015/16471), “nafaka miktarı, çocuğun ihtiyaçları ile ana ve babanın hayat koşulları ve ödeme güçleri dikkate alınarak belirlenir” tespitinin ardından, “iddianın ispat edilmesi halinde tarafların gelirleri arasında bir oranlama yaparak, önceki nafaka takdirinde sağlanan dengeyi koruyacak bir karar” verilmesi gerektiğini, borçlunun gelirindeki somut azalma ispatlanmışsa “nafaka miktarının makul bi oranda indirilmesi gerekirken, yazılı şekilde davanın reddine karar verilmesi doğru görülmemiş, bozmayı gerektirmiştir.” sonucuna ulaşmıştır.
Alacaklının Asgari Ücretle İşe Girmesi: Yargıtay 3. Hukuk Dairesi (18.01.2016, E. 2015/16724, K. 2016/186), nafaka alacaklısının işe girmesi durumunda “Davalının asgari ücret ile çalışıyor olması nafakanın kaldırılmasına değil, azaltılmasına etki edecek olgulardandır.” tespitiyle, tarafların ekonomik dengesinin hakkaniyetle yeniden kurulmasını istemiştir.
Sözleşmeye Dayalı Nafakalar: Yargıtay 3. Hukuk Dairesi (18.09.2008, E. 2008/12834, K. 2008/14964), “Bu nedenle, nafaka, tarafların yaptıkları sözleşmeye dayansa bile indirilebilir.” ilkesini ortaya koymuş; ancak borçlunun ve alacaklının mali durumları ile “müşterek çocuğun ihtiyaçları da gözetilerek iştirak nafakası miktarı da uyarlanmak gerekirken, yazılı gerekçe ile davanın reddi cihetine gidilmesi doğru görülmemiştir.” gerekçesiyle davanın reddini bozmuştur.
Avukatın Gözünden Yeniden Evlenme ile Çocuk Sahibi Olma Durumu
Hukuki uygulamada nafaka borçlusunun yeni bir evlilik yapması veya yeni bir çocuk sahibi olması, tek başına nafakanın tenzili için yeterli kabul edilmemektedir. Yargıtay yerleşik içtihatlarında, borçlunun yeni bir aile kurmasının kendi iradi tasarrufu olduğu ve mevcut nafaka alacaklısı çocukların veya eşin haklarını kendiliğinden geriye düşürmeyeceği esastır.
Önceki nafaka yükümlülüğü ile yeni ailenin zorunlu yaşam giderleri çatıştığında mahkemeler; borçlunun gerçek malvarlığını, nafaka alacaklısı çocuğun yaşı, okul, barınma ve sağlık harcamalarını ve diğer ebeveynin nafaka yükümlülüğüne katılım oranını birlikte ele almaktadır (Yargıtay 2. HD, 28.09.2023, E. 2023/6324, K. 2023/4287; Yargıtay HGK, 05.11.2019, E. 2017/2916, K. 2019/1130). Borçlunun somut, iradesi dışında ve katlanılamaz düzeyde bir gelir kaybı bulunmadığı takdirde, yalnızca yeni ailevi harcamalara dayanılarak nafakanın azaltılması talepleri reddedilmektedir.
Uygulamada En Sık Karşılaşılan Sorunlar
Nafakanın Kendiliğinden Düştüğü Yanılgısı: TMK m. 176 uyarınca irat biçimindeki nafaka borcu, yalnızca alacaklı tarafın evlenmesi veya taraflardan birinin ölümü ile kendiliğinden kalkar. Borçlunun yeniden evlenmesi veya çocuk sahibi olması durumunda kesinleşmiş bir mahkeme kararı olmadan nafakanın kesilmesi veya eksik yatırılması icra takibine ve borcun birikmesine yol açar.
Yeni Eşin Gelirinin Değerlendirilmesi Konusundaki Belirsizlikler: İncelenen Yargıtay kararlarında ikinci eşin gelirinin nafakanın belirlenmesinde doğrudan bir hesap unsuru yapılmasına dair açık bir kural ortaya konulmamıştır. Taraflarca yeni eşe bakıldığı veya masrafların arttığı ileri sürülse dahi mahkemeler borçlunun kendi bağımsız ekonomik gücünü esas almaktadır.
Yeni Doğan Çocuğun ve Ailenin Giderlerinin Belgelendirilememesi: Nafaka uyarlama davalarında taraflar çoğunlukla soyut geçim sıkıntısı iddialarına dayanmaktadır. Oysa mahkemeler olağanüstü ve öngörülemez gelir düşüşünün kesin delillerle ispatını aramakta (Yargıtay 2. HD, E. 2024/5154, K. 2024/5807); resmi araştırmalarda düşük gelir beyan edilse dahi fiili refah düzeyini dikkate alarak talepleri reddedebilmektedir (Yargıtay 3. HD, E. 2017/9719, K. 2017/4414).
Sık Sorulan Sorular
İkinci eşin geliri dikkate alınır mı?
İncelenen yargı kararlarında, ikinci eşin gelirinin nafakanın azaltılması veya artırılmasında doğrudan hesaba dahil edileceğine ilişkin bir tespit yer almamaktadır. Kararlarda borçlunun şahsi gelir ve malvarlığı ile nafaka yükümlülüğü arasındaki hakkaniyet dengesi incelenmektedir.
Yeni doğan çocuğun giderleri nafaka miktarını etkiler mi?
Yeni doğan çocuğun varlığı borçlunun bakmakla yükümlü olduğu kişi sayısını artırır; ancak bu durum nafakanın doğrudan indirilmesini sağlamaz. Mahkeme, önceki çocuğun artan eğitim, sağlık ve gelişim ihtiyaçlarını (Yargıtay HGK, E. 2017/2916, K. 2019/1130) ve diğer ebeveynin katkısını tartarak karar verir. Nafaka borçlusunun katlanılamaz bir duruma düşüp düşmediği somut delillerle değerlendirilir.
Nafaka tamamen kaldırılabilir mi?
TMK m. 176 uyarınca yoksulluk nafakası alacaklının yoksulluğunun tamamen kalkması, haysiyetsiz hayat sürmesi veya evlilik dışı fiilen evli gibi yaşaması hallerinde mahkemece kaldırılabilir; alacaklının yeniden evlenmesi veya ölüm halinde ise kendiliğinden kalkar. İştirak nafakası ise çocuğun durumunun değişmesine göre kaldırılabilir veya yeniden belirlenebilir (TMK m. 176; HGK, 05.11.2019, E. 2017/2916, K. 2019/1130). Borçlunun yalnızca yeniden evlenmesi veya yeni çocuk sahibi olması nafakayı tamamen kaldırma sebebi sayılmamıştır (Yargıtay 2. HD, 08.06.2022, E. 2022/4180, K. 2022/5467).
Sonuç olarak; Nafaka borçlusunun yeniden evlenmesi veya yeni çocuk sahibi olması nafakanın miktarını doğrudan ya da kendiliğinden etkilemez. Yargıtay kararları uyarınca yeni bir aile kurmanın etkisi; borçlunun iradesi dışındaki gelir azalmaları, tarafların sosyal ve ekonomik durumları, nafaka türü (yoksulluk, iştirak, yardım nafakası) ve nafaka alacaklısının hakkaniyete dayalı zorunlu ihtiyaçları üzerinden somut olarak değerlendirilir.
Ankara Aile Hukuku Avukatı – Hukuki Bilgilendirme
Bu makalede yer alan açıklamalar, genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Aile hukukundan kaynaklanan uyuşmazlıklarda olayların özellikleri, tarafların hukuki durumları, mevcut deliller ve yürürlükteki mevzuat farklılık gösterebileceğinden her somut olayın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Av. Akın Özbey, Ankara’da aile hukuku kapsamında boşanma, velayet, nafaka, mal rejiminin tasfiyesi, ziynet alacağı, soybağının reddi ve babalık davaları gibi konularda avukatlık faaliyetini yürütmektedir.
Hukuki uyuşmazlığınıza ilişkin görüşme ve iletişim için 0537 932 50 50 numaralı telefondan hukuk büromuza ulaşabilirsiniz.
İlgili Hukuki Bilgilendirme Yazıları
Bu makalenin konusuyla bağlantılı diğer hukuki bilgilendirme yazılarına aşağıdaki bağlantılardan ulaşabilirsiniz:
