Mehir, Türk hukuk sisteminde evlenme sözleşmesiyle bağlantılı olarak kurulan ve geçerliliği yargı kararlarıyla teyit edilmiş bir hukuki müessesedir. Türk Medeni Kanunu (TMK) içerisinde doğrudan mehir başlığı altında bir düzenleme bulunmasa da, sözleşme serbestliği ve bağışlama vaadi hükümleri çerçevesinde mehir senetleri icra edilebilir niteliktedir.
Mehir Nedir?
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi-2020/3104-2021/4194-28.04.2021 sayılı kararında mehir, “mehrin kocanın evlenme sözleşmesi anında ya da daha sonra kadına verdiği belirli bir mal ya da para veya ekonomik değeri olan armağan olduğu” şeklinde tanımlanmıştır. Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 22. Hukuk Dairesi-2018/2582-2021/732-29.04.2021 sayılı kararında ise kavram, “İslam hukukunda evlenme ile erkeğin, kadın üzerinde elde ettiği haklara karşılık kadına verdiği değerli şey” ve “kocanın evlenme sözleşmesi anında veya devamı sırasında ya da evliliğin sonra ermesi hâlinde kadına verdiği belirli bir mal, para veya ekonomik değeri olan armağandır” ifadeleriyle açıklanmıştır.
Mehir Senedi ve Belgesi
Mehir senedi, taraflar arasında kararlaştırılan edimin yazılı bir belgeye dökülmüş halidir. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi-2023/2692-2025/7263-07.05.2025 sayılı kararında bu belgeler bazen “her zaman düzenlenebilecek mahiyette adi bir belge” veya “soyut yazılı belge” olarak nitelendirilse de, içeriğinde bir taahhüt barındırması durumunda ispat vasıtası olarak kabul edilir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi-2023/1379-2024/102-10.01.2024 sayılı kararında, “taahhüt niteliğinde düzenlenmemiş bir belgenin kefile ve tanıklara ihtiyaç duymayacağı, davaya konu senedin taahhüt içerdiği” belirtilerek belgenin niteliği vurgulanmıştır.
Sözlü Mehir Vaadi ve Dini Nikâh
Mehir ilişkisinde aslolan, erkeğin evlilik akdi nedeniyle belirli bir malı bağışlama iradesini ortaya koymasıdır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi-2022/4532-2022/10091-07.12.2022 sayılı kararında, “Erkek eş dışında üçüncü bir kişinin de bağışlama vaadi geçerli olmakla beraber, mehir ilişkisinde aslolan evlenen erkek eşin evlilik akdi nedeni ile muayyen bir malın kadına bağışlanma iradesini daha önceden yazılı yahut sözlü olarak ortaya koymasıdır” denilerek sözlü vaadin de temel teşkil edebileceği ancak ispatının yazılı delil kurallarına tabi olduğu belirtilmiştir.
Türk Hukukunda Mehir Senedi Geçerli midir?
Mehir senedi düzenlenmesi Türk hukukunda geçerlidir. Yargıtay 6. Hukuk Dairesi-2012/14031-2012/15936-04.12.2012 sayılı kararında, “Türk hukuk sisteminde kural olarak, sözleşme serbestliği ilkesi kabul edilmiştir” ve “evlenme sırasında kadına verilen mehir senedi düzenlenmesinin kanuna ve kamu düzenine aykırı bir yönü bulunmamaktadır” tespitleri yapılmıştır.
Yargıtay 1. Hukuk Dairesi-2020/3922-2021/2771-24.05.2021 sayılı kararında ise şu ifadelere yer verilmiştir:
“Medeni Kanun, evlenme sözleşmesi sırasında karı kocadan birinin diğerine bir mal veya para vermesini ya da vermeyi vaat edip bir süre ertelemesini yasaklamamıştır. Bu nedenle, eski hükümlere göre kurulmuş mehr, Medeni Kanun tarafından yasaklanmış bir hukuki ilişki olarak kabul edilemez (02.12.1959 tarihli, 14/30 Sayılı İçtihadı Birleştirme Kararı gerekçesi)”
Mehrin Hukuki Niteliği ve Bağışlama Vaadi
Mehir, hukuki niteliği itibarıyla bir bağışlama vaadidir. Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 22. Hukuk Dairesi-2018/2582-2021/732-29.04.2021 sayılı kararına göre; “ileriye yönelik bağışlama vaadi niteliğinde olduğundan, koca dışında üçüncü kişinin durumu 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun (TBK) 128. maddesinde (818 sayılı Borçlar Kanunu’nun BK 110. maddesi) yazılı üçüncü kişi yararına borç altına girme olmayıp, TBK’nın 288. (BK’nın 238.) maddesinde düzenlenmiş bağışlama vaadidir”.
Mehir Senedinde Neler Yazabilir?
Mehir senedine ekonomik değeri olan her türlü malvarlığı değeri konu edilebilir:
Altın: 11 adet cumhuriyet altını (Yargıtay 2. HD, 2022/10880 E.), 500 gram 22 ayar altın (Yargıtay 2. HD, 2013/5295 E.), 750 gram altın (Yargıtay 2. HD, 2022/9641 E.).
Para: Belirli bir Türk Lirası tutarı.
Taşınmaz ve Araç: Ekonomik değeri olan taşınır ve taşınmazlar.
Diğer Malvarlığı Değerleri: 26 kalemden ibaret ev eşyaları (Yargıtay 2. HD, 2023/8876 E.).
Mehir Ne Zaman Talep Edilebilir?
Mehir alacağı, sözleşmede aksine bir vade kararlaştırılmadıkça her zaman talep edilebilir. Yargıtay 6. Hukuk Dairesi-2012/14031-2012/15936-04.12.2012 sayılı kararında, “Bu nedenle mahkemenin mehir senedinde yazılı altın,para vs. malların ancak evliliğin sona ermesinden(boşanmadan) sonra talep edilebileceğine ilişkin gerekçesi yerinde değildir” ve “Zira bu altınlar davacı kadının kişisel malı haline gelmiş olup,taahhüt eden kişi ya da kişilerden her zaman talep edebilir” denilerek evlilik devam ederken de talep hakkı olduğu vurgulanmıştır. Ancak senette “boşanma halinde” ödeneceği belirtilmişse (Yargıtay 2. HD, 2013/5295 E.), bu şartın gerçekleşmesi gerekir.
Mehir Senedinin Geçerlilik Şartları ve İspat
Mehir senedinin geçerliliği ve ispatı hususunda şu kurallar geçerlidir:
Yazılı Şekil ve İmza: Senede karşı ispat kuralı gereği, senetteki imzanın borçluya ait olması şarttır. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi-2023/628-2023/2543-04.10.2023 sayılı kararında, “Senede karşı ispat kuralı gereği iddia ancak yazılı delil ile ispat edebilir. Bu yazılı delil, tarafların getirecekleri ve onların imzalarını taşıyan bir belge olmalıdır” denilmiştir.
İspat Yükü: Mehir senedinin varlığı halinde, borcun ödendiğini ispat yükü borçluya geçer. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi-2023/2101-2024/3084-02.05.2024 sayılı kararında, “senetten kaynaklanan borcun ifa edildiğinin ispat külfetinin davalı borçluya düştüğü” ve “senetten kaynaklanan edimi yerine getirdiği ispat külfetinin davalıya ait olup, bunun da senet kuvvetindeki bir belge veya yemin delili ile mümkün olduğu” belirtilmiştir.
Taşınmaz Vaadi: Yargıtay 1. Hukuk Dairesi-2020/3922-2021/2771-24.05.2021 sayılı kararına göre, “dava konusu taşınmazlarla ilgili iddianın 05.02.1947 tarih ve 20/6 sayılı İçtihatları Birleştirme Kararı uyarınca yazılı delil ya da yemin delili ile kanıtlanması zorunludur”.
Mehir Senedi Yoksa İspat Nasıl Yapılır?
Yazılı bir senet bulunmaması durumunda ispat zorlaşmaktadır. Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 22. Hukuk Dairesi-2018/2582-2021/732-29.04.2021 sayılı kararında, “6100 Sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 201.maddesi gereğince; yazılı bir belgeye (senede) bağlanmış olan her çeşit iddiaya karşı defi olarak ileri sürülen hususların tanıkla ispatlanması mümkün değildir” denilerek tanıkla ispatın sınırları çizilmiştir. Ancak senedin içeriğini doğrulamak adına senet şahitleri dinlenebilir (Yargıtay 2. HD, 2023/8876 E.).
Mehir ile Ziynet Alacağı Farkı
Mehir ve ziynet alacağı farklı hukuki temellere dayanır:
| Hukuki Temel | Bağışlama (Düğün hediyesi) | Sözleşme / Taahhüt (Bağışlama Vaadi) |
| Genel Kural | “kural olarak ziynet eşyaları, kim tarafından takılırsa takılsın, aksine bir anlaşma bulunmadıkça kadına bağışlanmış sayılır” (Yargıtay 3. HD, 2014/15771 E.) | Senetteki taahhüt esastır. |
| İspat | Düğün görüntüleri, tanık vb. | Yazılı senet, yemin veya kesin delil. |
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi-2018/1864-2018/14111-05.12.2018 sayılı kararında, “Davacı kadının dava dilekçesinde maddi tazminat olarak talep ettiği altınlar, evlilik öncesinde taraflarca düzenlenen ve mehir senedi ile davalı erkek tarafından davacı kadına ödenmesi kararlaştırılan 100 gr 5 adet bilezik ve 50 adet çeyrek altın bedeline yönelik mehir alacağıdır.” denilerek iki talebin ayrımı yapılmıştır.
Mehir Alacağında Zamanaşımı ve Usul
Mehir alacağı boşanmanın fer’îsi (eki) niteliğinde değildir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi-2023/7211-2024/3478-15.05.2024 sayılı kararında, “davacının maddî tazminat talebinin boşanmanın fer’îsi niteliğinde bulunmadığının anlaşılması” nedeniyle, boşanma davasında karar verilmemiş olsa dahi “mehir talebinin kanuni zamanaşımı süresi içerisinde yeniden talep edilmesine engel bir durumun da bulunmadığı” belirtilmiştir.
Dava usulü bakımından Yargıtay 2. Hukuk Dairesi-2023/1967-2023/1068-15.03.2023 sayılı kararına göre; “kişisel malların iadesinin 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun (4721 sayılı Kanun) 226 ncı maddesinde düzenlenmiş olup, davanın bu madde hükümlerine göre çözümlenmesi gerektiğini, bu nedenle bağımsız Aile Mahkemesi bulunan yerlerde bağımsız Aile Mahkemesinde” görülmesi gerekir.
Mehir Borçlusu Ölürse Mirasçılardan Talep
Mehir bir borç ilişkisi doğurduğundan, borçlunun ölümü halinde mirasçılarından talep edilebilir. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi-2016/21864-2018/9144-26.09.2018 sayılı kararında, “Koca dışında üçüncü bir kişinin de bağışlama vaadi geçerlidir” denilerek borcun kapsamı genişletilmiştir.
Uygulamada Karşılaşılan Sorunlar ve Dikkat Edilmesi Gerekenler
Teslim Karinesi: Senette “mehri muaccel” yazması, altınların teslim edildiği anlamına gelmez. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi-2022/9656-2023/4234-27.09.2023 sayılı kararına göre, “senet içeriğinde açıkça mehir altınlarının davacıya teslim edildiğinin yazılmadığı gibi davacının da senedi teslim alan sıfatıyla imzalamadığı, mehri muaccelin evlenme nedeni ile verilen bir mehir olduğu ancak bunun mehrin davacıya teslim edildiği anlamına gelmeyeceği” kabul edilir.
Aynen İade ve Bedel: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi-2022/10880-2023/2739-30.05.2023 sayılı kararına göre, “Mahkemece, ziynet ve mehir alacağı davalarında, dava konusu ziynetlerin aynen iadesine karar verildiğine göre, hüküm altına alınan ziynetlerin aynen iadesinin mümkün olmaması durumunda İcra Memurluğunca 2004 sayılı Kanun’un 24 üncü maddesi gereğince işlem yapılacaktır”.
Kefalet ve Eş Muvafakati: Mehir senedine kefil olanların, “kefaletlerinin 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 584 üncü maddesine aykırı olduğundan bahisle geçerli olmadığını ileri sürmelerinin dinlenemeyeceği gibi bu iddianın ileri sürülmesinin de hakkın kötüye kullanılması niteliğinde olduğu” (Yargıtay 2. HD, 2023/1379 E.) kabul edilmektedir.
Teminat Senetleri: Senedin mehir değil de evliliğin devamı için teminat olarak verildiği iddia ediliyorsa, bu durumun ahlaka aykırılık teşkil edebileceği Kayseri Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi-2023/1903-2023/1987-15.11.2023 sayılı kararında “Somut uyuşmazlıkta, dava konusu bononun gayri resmi evlenmenin teminatı olarak verildiği açıktır.” ve “Senedin TBK 27. maddesi uyarınca hukuka ve ahlaka aykırı olduğu ve senedin geçersiz olduğundan davacının davasının kabulüne karar verilmiştir.” şeklinde değerlendirilmiştir.
Sık Sorulan Sorular
Mehir senedi hukuken geçerli midir? Evet, sözleşme serbestliği ve bağışlama vaadi çerçevesinde geçerlidir.
Dini nikâhta kararlaştırılan mehir dava edilebilir mi? Yazılı bir senetle veya ispat kurallarına uygun şekilde taahhüt edilmişse dava edilebilir.
Mehir senedi yoksa tanıkla ispat edilebilir mi? Yazılı delil başlangıcı yoksa tanıkla ispat zordur; senede karşı tanık dinlenemez.
Mehir ve düğün altınları ayrı ayrı istenebilir mi? Evet, mehir senede dayalı bir borç iken, düğün takıları genel bağışlama kurallarına tabidir.
Mehir alacağında zamanaşımı var mı? Evet, genel kanuni zamanaşımı süreleri uygulanır; boşanma davasından bağımsızdır.
Sonuç olarak, Mehir alacağı davaları, ispat yükünün yer değiştirmesi, senedin hukuki niteliği ve ziynet alacaklarıyla olan karmaşık ilişkisi nedeniyle teknik bir süreçtir. Yargıtay’ın güncel kararları ışığında, özellikle “senetten kaynaklanan edimi yerine getirdiği ispat külfetinin davalıya ait olduğu” (Yargıtay 2. HD, 2023/2101 E.) kuralı davanın seyrini belirlemektedir. Bu süreçte usul kurallarına (HMK m. 26, m. 362 vb.) ve güncel mevzuat değişikliklerine (7550 sayılı Kanun ile HMK m. 362’deki parasal sınırların davanın açıldığı tarihe göre belirlenmesi gibi) hakim bir hukuki destek alınması hak kayıplarını önleyecektir.
Ankara Aile Hukuku Avukatı Desteği
Bu yazıda yer alan bilgiler genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Her aile hukuku uyuşmazlığının kendine özgü şartları bulunduğundan somut olayın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Av. Akın Özbey olarak uzun yıllardır Ankara ilinde avukat olarak hizmet vermekteyiz. Boşanma davası, mal paylaşımı davası, ziynet alacağı davası, velayet davası, nafaka davası, soybağının reddi davası ve babalık davası gibi Aile Hukuku kaynaklı konularda müvekkillerimize hukuki destek sağlamaktayız.
Ankara’da aile hukukundan kaynaklanan uyuşmazlıklarınız uzman ve deneyimli kadromuz ile profesyonel destek alarak dava sürecinizi alanında uzman bir avukatla yürütmek için hukuk büromuzla 0537 932 50 50 numaralı hattımız üzerinden iletişime geçebilirsiniz.
Ankara boşanma davası yazımıza ulaşmak için buraya tıklayınız
Ankara velayet davası yazımıza ulaşmak için buraya tıklayınız
Ankara Mal Rejiminin Tasfiyesi yazımıza ulaşmak için buraya tıklayınız
Ankara Nafaka Davası yazımıza ulaşmak için buraya tıklayınız
Ankara Aile Hukuku yazımıza ulaşmak için buraya tıklayınız
Ankara Babalık Davası yazımıza ulaşmak için buraya tıklayınız
Ankara Soybağının Reddi Davası yazımıza ulaşmak için buraya tıklayınız
