Bu yazımızda uygulamada sıklıkla karşılaştığımız, esasında çok yanlış bir tutum olan çocuk göstermemeyi ele alacağız.
Kişisel İlişki Kararı Nedir?
Kişisel ilişki kararı, boşanma veya ayrılık durumunda velayet hakkı kendisine verilmeyen ana veya babanın çocukla düzenli bir bağ kurmasını sağlayan, Türk Medeni Kanunu’nun 323. ve 324. maddeleri ile güvence altına alınmış ebeveynin yasal bir hakkıdır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin 2015/18741 E., 2015/17526 K. sayılı kararında vurgulandığı üzere, bu hak sadece ebeveynin değil, aynı zamanda çocuğun da temel hakkı olmaktadır. Çocuğun sağlıklı gelişimi açısından anne ve babayla sağlıklı ilişki yürütmesi şarttır.
Kişisel ilişki düzenlenirken temel ölçüt çocuğun üstün yararı olarak belirtilmektedir. Mahkemeler bu kararı verirken şu hususları gözetir:
Çocuğun yaşı, sağlık, eğitim ve ahlaki gelişimi
Ebeveynlik duygularının tatmini
Kararın infaz edilebilir (uygulanabilir) olması; “istediği zaman görme” gibi muğlak ifadeler yerine net gün ve saatlerin belirlenmesi
Çocuk Gösterilmezse Ne Yapılabilir? Uygulanacak Süreç
Velayet hakkına sahip olan ebeveyn, diğer tarafın çocukla kişisel ilişki kurmasını engellemekten kaçınmakla bir diğer ifadeyle kişisel ilişkiye uymakla yükümlüdür. Bu husus Yargıtay 2. HD-2025/5404-2025/9980 sayılı kararıyla da açıkça belirtilmiştir. Çocuğun gösterilmemesi durumunda izlenecek süreç yargı kararlarına göre şu şekildedir:
İhtar ve Hatırlatma: Mahkemeler, kişisel ilişki tesis ederken kararın hüküm fıkrasına, düzenlemeye uyulmaması halinde velayetin değiştirilebileceğine dair ihtar eklemektedir.
Şikayet ve Disiplin Hapsi: Kararın gereklerinin yerine getirilmemesi halinde, 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu’nun 41/F maddesi uyarınca disiplin hapsi yaptırımı gündeme gelebilir.
Velayet Talebine Yönelik Dava: Kişisel ilişkinin engellenmesi, velayetin değiştirilmesi davası için doğrudan bir gerekçe teşkil eder.
İcra Yerine Yeni Uygulama
Güncel uygulamada, çocuk teslimine ilişkin işlemler icra müdürlüklerinin görev alanından çıkarılmıştır. Yargıtay kararlarında bu yeni döneme ilişkin olarak Adli Destek Hizmetleri Müdürlüğü’nün rolü vurgulanmaktadır. Özellikle taraflar arasında yüksek husumet bulunması veya çocuğun güvenliğine dair risklerin varlığı halinde, teslim işlemlerinin uzman refakatinde yapılması esastır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi-2024/9564-2025/1329 sayılı kararında, sosyal inceleme raporu doğrultusunda teslimin uzman eşliğinde yapılması gerektiği belirtilmiştir.
Çocukların Teslim İşlemleri
Teslim işlemleri sırasında çocuğun psikolojik sağlığı ön planda tutulur. Yargıtay, velayet sahibi ebeveynin teslim sürecini kolaylaştırıcı bir tavır sergilemesi gerektiğini, aksi durumun çocuğun üstün yararına aykırı olduğunu belirtmektedir (Yargıtay 2. HD-2023/5018-2023/3592).
Uzman Desteği: Teslim işlemleri Adli Destek Hizmetleri Müdürlüğü tarafından belirlenen psikolog, pedagog veya sosyal çalışmacı eşliğinde gerçekleştirilebilir.
Engelleyici Tutumlar: Çocuğun teslim edilmemesi veya geç teslim edilmesi, ebeveyn hakkında danışmanlık tedbiri uygulanmasına neden olabilir.
Çocuğu Göstermeyene Uygulanan İdari Yaptırımlar Nelerdir?
Çocuğun gösterilmemesi veya kişisel ilişki kararının ihlali durumunda uygulanabilecek yaptırımlar şunlardır:
| Disiplin Hapsi | 5395 sayılı Kanun m. 41/F uyarınca kişisel ilişki kararına aykırılık durumunda uygulanır.
| Danışmanlık Tedbiri | Ebeveynin engelleyici tutumları ve çocuğun psikolojik gelişimi için uygulanır (Yargıtay 2. HD-2023/5018-2023/3592).
| Yargılama Giderleri | Davanın açılmasına kendi kusuruyla (çocuğu alıkoyma vb.) sebebiyet veren taraf giderlerden sorumlu tutulur (Yargıtay 2. HD-2022/9520-2022/10199).
Velayetin Değiştirilmesi Mümkün mü?
Evet, velayetin değiştirilmesi mümkündür ve yargı kararlarında bu durum en ağır yaptırım olarak nitelendirilmektedir.
Yükümlülük İhlali: TMK 324. maddesindeki yükümlülüklere aykırı davranılması ve çocuk teslimine muhalefet edilmesi velayetin değiştirilmesi davasına konu olur (Hukuk Genel Kurulu-2013/1926-2015/1139).
Süreklilik Şartı: Velayet sahibi ebeveynin, diğer tarafın çocukla kişisel ilişki kurmasını sürekli olarak engellemesi velayetin değiştirilmesi sebebi olarak karşımıza çıkmaktadır. (Yargıtay 2. HD-2010/19930-2011/8994).
Mahkeme Yaklaşımı: Sadece engelleme tek başına yeterli olmayabilir; çocuğun üstün yararı, yaşı ve mevcut düzeninin korunması da değerlendirilir (Yargıtay 2. HD-2024/1811-2024/2033).
Hak Kaybı Yaşamamak İçin Yapılması Gerekenler
Net Takvim Talebi: Boşanma protokollerinde veya dava aşamasında “istediği zaman görme” gibi ifadelerden kaçınılmalı, infazı kabil net gün ve saatler talep edilmelidir (Yargıtay 2. HD-2023/2429-2023/1815).
Sosyal İnceleme Raporu (SİR): Uzman raporlarının sadece velayeti değil, kişisel ilişkiyi de kapsayacak yeterlilikte olması sağlanmalıdır (Yargıtay 2. HD-2023/671-2023/1980).
Hızlı Hareket Etme: Anayasa Mahkemesi, kişisel ilişki davalarının ivedilikle sonuçlandırılmamasını “aile hayatına saygı hakkı” ihlali olarak görmektedir (AYM-19/12/2023).
Delil Toplama: Engelleme durumları tutanaklar, tanık beyanları veya uzman görüşleri ile somutlaştırılmalıdır.
Sık Sorulan Sorular
1. Çocuğun babayla görüşmek istememesi durumunda ne yapılır?
Yargıtay, çocuğun babayla görüşmek istememesini veya babanın çocukla vakit geçirmeye alışık olmamasını tek başına kişisel ilişkinin kaldırılması için yeterli görmemektedir. Bu durumda ilişkinin tamamen kaldırılması yerine sınırlandırılması veya uzman eşliğinde yapılması tercih edilir (Yargıtay 2. HD-2020/1311-2020/1954).
2. Eşime karşı işlediğim bir suç (darp vb.) çocuğumu görmeme engel mi?
Sadece diğer eşe karşı işlenen suçlar, babanın müşterek çocuğa karşı olumsuz bir tutumu yoksa kişisel ilişkinin kesilmesi için yeterli gerekçe değildir (Yargıtay 2. HD-2012/14654-2012/31394).
3. Telefonla görüşmenin engellenmesi velayet değişimine yol açar mı?
Yargıtay bir kararında, telefonla görüşme hakkının infazının kabil olmadığını, bu nedenle telefonla görüşmenin engellenmesinin tek başına anne aleyhine velayet değişimi gerekçesi yapılamayacağını belirtmiştir (Yargıtay 2. HD-2022/10404-2023/1984).
4. Kişisel ilişki kararı kesin midir?
Hayır, kişisel ilişki kararları kesin hüküm teşkil etmez. Değişen şartlara, çocuğun yaşına ve ihtiyaçlarına göre her zaman yeniden düzenlenebilir (Yargıtay 2. HD-2024/5293-2024/5324).
5. Çocuk “gitmek istemiyorum” derse ne olur?
Uzman, çocuğun bu direncinin nedenini araştırır. Eğer direnç ebeveyn baskısından kaynaklanıyorsa, bu durum velayet sahibi aleyhine delil teşkil eder. Ancak çocuk olgunluk çağındaysa ve haklı nedenleri varsa zorla götürülmez (Kaçmaz, 2016).
Teslim işlemleri için ücret ödeyecek miyim?
Hayır, yeni sistemde çocuk teslimi ve kişisel ilişki işlemleri harçtan ve masraftan muaftır (Kaplan, 2025).
Karşı taraf çocuğu teslim saatinde getirmezse ne yapabilirim?
Bu durum “çocuğun alıkonulması” suçunu oluşturabilir ve disiplin hapsi talebine konu edilebilir.
Sonuç olarak; Eşin çocuğu göstermemesi, Türk hukukunda artık sadece bir aile hukuku uyuşmazlığı değil, çocuğun üstün yararının ihlali olarak görülmektedir. İcra sisteminden ADM sistemine geçiş, süreci insancıllaştırmış olsa da, hak sahibi ebeveynin aktif bir takip yürütmesi şarttır. Yargıtay’ın yerleşik uygulaması, kişisel ilişkiyi engelleyen ebeveynin velayet hakkını kaybettiği yönündedir. Bu nedenle, engellemelerin uzman raporları ve ADM tutanakları ile belgelenmesi, açılacak bir velayetin değiştirilmesi davasında en güçlü delil olacaktır.
Ankara Aile Hukuku Avukatı Desteği
Bu yazıda yer alan bilgiler genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Her aile hukuku uyuşmazlığının kendine özgü şartları bulunduğundan somut olayın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Av. Akın Özbey olarak uzun yıllardır Ankara ilinde avukat olarak hizmet vermekteyiz. Boşanma davası, mal paylaşımı davası, ziynet alacağı davası, velayet davası, nafaka davası, soybağının reddi davası ve babalık davası gibi Aile Hukuku kaynaklı konularda müvekkillerimize hukuki destek sağlamaktayız.
Ankara’da aile hukukundan kaynaklanan uyuşmazlıklarınız uzman ve deneyimli kadromuz ile profesyonel destek alarak dava sürecinizi alanında uzman bir avukatla yürütmek için hukuk büromuzla 0537 932 50 50 numaralı hattımız üzerinden iletişime geçebilirsiniz.
Ayrıca Bakınız
- Ankara boşanma davası yazımıza ulaşmak için buraya tıklayınız
- Ankara velayet davası yazımıza ulaşmak için buraya tıklayınız
- Ankara Mal Rejiminin Tasfiyesi yazımıza ulaşmak için buraya tıklayınız
- Ankara Nafaka Davası yazımıza ulaşmak için buraya tıklayınız
- Ankara Aile Hukuku yazımıza ulaşmak için buraya tıklayınız
- Ankara Babalık Davası yazımıza ulaşmak için buraya tıklayınız
- Ankara Soybağının Reddi Davası yazımıza ulaşmak için buraya tıklayınız
