Ekonomik şiddet; diğer taraftan eşlerin birlik görevine aykırı hareketleri, güçleri oranında emek ve malvarlıkları ile birliğin giderlerine katılmamaları olarak adlandırılmaktadır. Nitekim Yargıtay, ekonomik şiddeti ‘zorunlu ihtiyaçların, koşullar el verdiği halde karşılanmaması’ olarak ifade etmektedir. Bu yükümlülüğün yasal dayanağı Türk Medeni Kanunu olup 186. maddesinin üçüncü fıkrasında da ‘Eşler birliğin giderlerine güçleri oranında emek ve malvarlıkları ile katılırlar’ hükmü düzenleme altına alınmıştır.
Ekonomik Şiddete Yönelik Yargı Kararları
Yargı kararlarında ekonomik şiddet teşkil eden davranışlar geniş bir yelpazede ele alınmaktadır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi-2023/2867-2023/2453-18.05.2023 sayılı kararında, erkeğin “müşterek çocukları dershaneye göndermeyip kendisine araba aldığı, bu konuda eşinin görüşünü almadığı, davacı kadına ‘ben kazanıyorum ben harcarım, bana hesap soramazsın’ demek suretiyle ekonomik şiddet uyguladığı” şeklinde yorumlanmıştır. Diğer örnekler ise aşağıdaki gibidir;
Eşin kişisel zevklerine öncelik vererek aileyi ihmal etmesi ve borçlanmaya sebebiyet vermesi (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi-2023/4436-2024/2976-30.04.2024)
Eşin hastalığında masrafları karşılamaması ve manevi destekte bulunmaması (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi-2023/7374-2023/6237-14.12.2023).
Kredi kartlarının iptal edilmesi ve harcamaların hesabının sorulması (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi-2024/616-2024/8056-31.10.2024).
Ayrı yaşanılan dönemde eşin ve çocukların ihtiyaçlarının karşılanmaması (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi-2024/963-2024/8897-20.11.2024).
Maaşa El Koyma Ekonomik Şiddet Sayılır mı?
Eşin gelir getiren bir işte çalışmasına rağmen maaş kartının rızası dışında elinden alınması birçok Yargıtay kararında ekonomik şiddet olarak kabul edilmiştir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi-2023/6105-2024/4222-04.06.2024 sayılı kararında; “Evlilik birliğinin temelinden sarsılmasına sebep olan olaylarda Mahkemece kabul edilen ve gerçekleşen kusurlu davranışların yanında ayrıca davalı erkeğin küserek yatağını ayırmayı alışkanlık haline getirdiği ve kadının maaş kartını uhdesinde bulundurup ekonomik şiddet uyguladığı anlaşılmaktadır.” denilerek bu durum kusur olarak karşı tarafa yüklenmiştir.
Harçlık Vermeme Ekonomik Şiddet Sayılır mı?
Eşin ekonomik özgürlüğünün kısıtlanması ve çok düşük miktarlarda harçlık verilmesi, kişinin sosyal ve mesleki hayatını olumsuz etkileyen bir şiddet türü olarak ekonomik şiddet sayılmaktadır. Yargıtay’ın bir kararında tüm denetimin bir eşte olduğu ve diğer eşe “haftalık 10,00 TL harçlık vererek onunla geçinmesi gerektiğini söylediği” bir vakada, bu durumun kişinin mesleki saygınlığını zedelediği ve “gelir durumlarına, mal varlıklarına göre erkeğin bu şekilde yaşamasının, iş çevresine uyum sağlayamadığı gibi öğretmenlik mesleğini icra ederken eski, delinmiş giysiler giymesinin hayatın olağan akışına aykırı olduğu” belirtilmiştir.
Çalışmaya Engel Olma veya Çalışmama Ekonomik Şiddet Sayılır mı?
Ekonomik şiddet, sadece gelire el koyma olarak dar düşünülmemektedir. Aynı zamanda haklı bir sebep olmaksızın çalışmayarak aileyi darda bırakma şeklindeki davranış da ekonomik şiddet sayılmaktadır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi-2023/8525-2024/4660-24.06.2024 sayılı kararında, “davalı adına alınan iki farklı sosyal inceleme raporu ile TAKBİS, SGK kayıtlarına göre davalının düzenli iş ve gelir getiren bir çalışma yapmayarak ekonomik şiddet eylemine neden olduğu” şeklinde hüküm kurulmuştur. Ayrıca Yargıtay 2. Hukuk Dairesi-2023/4581-2024/1359-29.02.2024 sayılı kararda, “SGK kayıtlarına göre 16.09.2013 tarihinden 07.08.2018 tarihine kadar çalışmasının görülmediği” hususu, evlilik birliğinin temelinden sarsılmasında bir kusur olarak nitelendirilmiştir.
Ekonomik Şiddet İddiasında Deliller Nelerdir?
Ekonomik şiddetin ispatında çeşitli hukuki araçlar kullanılmaktadır. Uygulamada mahkemeler özellikle şu delillere dayanmaktadır:
| Tanık Beyanları | görgüye dayalı, somut ve tutarlı kısmi tanık ifadeleri
| Banka ve Kredi Kayıtları |bankalardan kredi dökümleri getirtilip incelenmesi
| SGK ve TAKBİS Kayıtları | Kişilere ait kayıtlar dosyaya getirilerek incelenir ve gelir durumu ile harcamalar mukayese edilir
| Mesajlaşmalar | Ekonomik şiddetin mesajlar ile dile getirilmesi
| Sosyal ve Ekonomik Durum Araştırması (SED) | Tarafların yaşam standartları ile beyan edilen gelirler arasındaki çelişkiler.
Tanıklara yönelik şu hususa değinmekte fayda var. Tanık beyanlarının hükme esas alınabilmesi için duyuma değil, görgüye dayalı olması gerekir. Birçok Yargıtay kararında tanığın bilgisinin duyuma dayalı olması nedeniyle “dosya kapsamında bulunan delil ve belgelerden davalının davacıya ekonomik şiddet uyguladığının ispat edilemediği” sonucuna varılmıştır.
Ekonomik Şiddet Hususuna Yönelik Yargıtay Uygulaması
Yargıtay, ekonomik şiddeti evlilik birliğinin temelinden sarsılmasına neden olan ağır bir kusur olarak görmekte ve bu eylemleri gerçekleştiren tarafı genellikle tam kusurlu kabul etmektedir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi-2022/10273-2023/801-01.03.2023 sayılı kararda, “davalının evinin ve eşinin ihtiyaçlarını maddî manevî karşılamadığı, hakaret ettiği, kadının maaş kartına rızası hilafına aldığı, kredi çekmesi için baskı yapmak suretiyle eşine ekonomik şiddet uyguladığı anlaşılmakla, davalının tam kusurlu olduğu” şeklinde hüküm kurmuştur. Bu kusur tespiti neticesinde, “tarafların ekonomik ve sosyal durumları, gelir seviyeleri ve yaşantıları, boşanmaya neden olan olaylarda belirlenen kusur durumu dikkate alındığında, kadın lehine boşanma nedeni ile takdir edilen maddî ve manevî tazminatın yasal şartlarının oluştuğu” kabul edilmektedir.
Özetle Yargıtay, “eşin çalışmasına izin vermemeyi”, “maaşına el koymayı” ve “ailenin ekonomik durumuna dair bilgi vermemeyi” boşanma sebebi ve tazminat gerektiren kusurlu davranışlar olarak kabul etmekte olup ekonomik şiddetin, fiziksel şiddet gibi ani patlamalarla değil, “sistematik ve süreklilik arz eden” hareketlerle oluştuğu da kabul edilmektedir.
Ankara Aile Mahkemelerinin Uygulamadaki Tutumu
Ankara yargı çevresindeki kararlarda, ekonomik baskı ve ihmal içeren davranışların ispatı halinde ağır kusur tespiti yapıldığı sıklıkla görülmektedir. Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 1. Hukuk Dairesi-2017/500-2017/567-09.05.2017 sayılı kararda, eşin tüm maaşını kendisi için harcaması, evin ihtiyaçlarını karşılamaması ve hatta benzin parası gibi küçük meblağları dahi eşinden istemesi ekonomik şiddet olarak değerlendirilmiştir. Mahkeme, taraflar arasındaki “dosyada mevcut tüm yazışmalardan davalı-karşı davacının pişman olduğunu, kendisini affetmesini ve eve dönmek istediğini, davacı-karşı davalı ve çocuklarını üzmeyeceğini, onu ve çocuklarını ihmal ettiğini, davacı-karşı davalının yakınmalarında haklı olduğunu, çok çile çektiğini, vs. belirtir uzun uzun mesajlarının bulunduğunu” dikkate alarak, “davalı- karşı davacının boşanmaya sebebiyet veren olaylarda tam kusurlu olduğu” sonucuna varmıştır.
Özetle uygulamada Ankara Aile Mahkemelerinin tutumu 6284 sayılı Kanun kapsamında ekonomik şiddeti bir “koruma kararı” gerekçesi olarak kabul etmektedir. Uygulamada, kadının ekonomik bağımsızlığını korumaya yönelik tedbirlerivedilikle alınmaktadır. Örneğin, ortak konutun kadına tahsisi veya tedbir nafakası hususları öncelikle ele alınmaktadır. Mahkemeler, ekonomik şiddeti ispatlayan kadının boşanma sonrası yoksulluğa düşme riskini “ağır kusur” değerlendirmesinde dikkate almaktadır.
Sık Sorulan Sorular
Ekonomik şiddet nasıl ispatlanır?
Ekonomik şiddet; görgüye dayalı tanık anlatımları, banka hesap hareketleri, kredi dökümleri, SGK kayıtları ve taraflar arasındaki mesajlaşmalar ile ispatlanabilir.
Evlilikte ekonomik şiddet nedir?
Eşlerin evlilik birliğinden doğan mali yükümlülüklerini yerine getirmemesi, zorunlu ihtiyaçları karşılamaması veya eşin mali kaynakları üzerinde baskı kurmasıdır. Yargıtay bunu “zorunlu ihtiyaçların, koşullar el verdiği halde karşılanmaması” olarak tanımlamaktadır.
Sosyal ve ekonomik durum araştırması nasıl yapılır?
Mahkemeler bu araştırmayı yaparken resmi kayıtları ve uzman raporlarını esas alır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi-2023/8525-2024/4660-24.06.2024 sayılı kararda belirtildiği üzere, sosyal inceleme raporları, TAKBİS (Tapu ve Kadastro Bilgi Sistemi) ve SGK kayıtları üzerinden tarafların mali durumları ve çalışma hayatları incelenmektedir.
Boşanma davasında banka hesapları incelenir mi?
Evet, ekonomik şiddet iddialarının, özellikle maaşa el koyma veya gizli para aktarma gibi vakıaların ispatı için banka kayıtları incelenmektedir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi-2023/922-2023/3713-05.07.2023 sayılı kararda “bankalardan kredi dökümleri getirtilip incelenmiş” ve bu yolla ekonomik şiddetin varlığına kanaat getirilmiştir.
Sonuç olarak; Ekonomik şiddet, boşanma davalarında sadece bir “geçimsizlik” unsuru değil, temel bir insan hakları ihlalidir. Hukukçular için stratejik olan, bu şiddetin “sistematik” doğasını kanıtlamaktır. Tek seferlik bir para vermeme durumu yerine, evlilik süresince devam eden mali baskı, denetim ve mahrum bırakma olguları üzerine odaklanılmalıdır. Ankara Aile Mahkemeleri nezdindeki davalarda, ekonomik şiddetin psikolojik sonuçlarını destekleyen uzman raporları, tazminat miktarının belirlenmesinde kritik rol oynamaktadır.
Ankara Aile Hukuku Avukatı Desteği
Bu yazıda yer alan bilgiler genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Her aile hukuku uyuşmazlığının kendine özgü şartları bulunduğundan somut olayın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Av. Akın Özbey olarak uzun yıllardır Ankara ilinde avukat olarak hizmet vermekteyiz. Boşanma davası, mal paylaşımı davası, ziynet alacağı davası, velayet davası, nafaka davası, soybağının reddi davası ve babalık davası gibi Aile Hukuku kaynaklı konularda müvekkillerimize hukuki destek sağlamaktayız.
Ankara’da aile hukukundan kaynaklanan uyuşmazlıklarınız uzman ve deneyimli kadromuz ile profesyonel destek alarak dava sürecinizi alanında uzman bir avukatla yürütmek için hukuk büromuzla 0537 932 50 50 numaralı hattımız üzerinden iletişime geçebilirsiniz.
Ankara boşanma davası yazımıza ulaşmak için buraya tıklayınız
Ankara velayet davası yazımıza ulaşmak için buraya tıklayınız
Ankara Mal Rejiminin Tasfiyesi yazımıza ulaşmak için buraya tıklayınız
Ankara Nafaka Davası yazımıza ulaşmak için buraya tıklayınız
Ankara Aile Hukuku yazımıza ulaşmak için buraya tıklayınız
Ankara Babalık Davası yazımıza ulaşmak için buraya tıklayınız
Ankara Soybağının Reddi Davası yazımıza ulaşmak için buraya tıklayınız
