Ortak Velayet
Ortak velayet, evlilik birliği süresince anne ve babanın birlikte kullandığı velayet hak ve yükümlülüklerinin, ortak hayatın sonlanması veya boşanma sonrasında da her iki ebeveyn tarafından çocuğun üstün yararı doğrultusunda birlikte sürdürülmesini ifade eder. Evlilik devam ettiği sürece ana ve baba velâyeti birlikte kullanırlar. Ortak hayata son verilmiş veya ayrılık hali gerçekleşmişse hakim, velâyeti eşlerden birine verebilir. Uygulamada velayet ortak da kullanılabilmektedir.
Türk Hukukunda Ortak Velayet Mümkün müdür?
Türk Medeni Kanunu’nda evlilik birliği devam ederken velayetin birlikte kullanılması kurala bağlanmış; boşanma hâlinde ise hâkimin velayeti eşlerden birine verebileceği belirtilmiştir. Kanunda boşanma sonrasına ilişkin açık bir ortak velayet maddesi bulunmamakla birlikte, yargı kararlarında bu kurumun uygulanabilirliği kabul edilmektedir.
Anayasa Mahkemesinin 06.10.2021 tarihli ve B. No: 2018/27658 sayılı kararında; Ek 7 No.lu Protokol ve Yargıtay içtihadı doğrultusunda “boşanma ve ayrılık durumunda velayetin ebeveynler tarafından ortak kullanılmasının mümkün olduğu anlaşılmaktadır” denilmiş, aktarılan Yargıtay 2. Hukuk Dairesi kararında da ortak velayetin Türk kamu düzenine açıkça aykırı olmadığı ifade edilmiştir.
Bununla birlikte ortak velayet, kendiliğinden ya da otomatik olarak tanınan bir hak değildir. Çocuğun üstün yararına aykırılık teşkil etmemesi hâlinde velayetin ebeveyn tarafından ortak kullanılmasının -somut olayın koşullarına göre- aile hayatına saygı hakkına ilişkin anayasal güvencelere uygun olacağı söylenebilir.
Anlaşmalı Boşanmada Ortak Velayet Kararlaştırılabilir mi?
Anlaşmalı boşanma süreçlerinde velayetin düzenlenmesi, tarafların mutabakatına ve mahkemenin bu düzenlemeyi çocuğun yararına uygun bulmasına bağlıdır. Velayet konusunda eşler arasında anlaşma olmadığı ve mahkemece getirilen öneri kabul edilmediği takdirde; davaya çekişmeli boşanma olarak devam edilerek hüküm kurulmaktadır.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 11.06.2015 tarihli, E. 2015/3625, K. 2015/12481 sayılı kararında; hâkimin çocukların menfaatlerini göz önüne alması gerektiği vurgulanmış, “hakimin, velayet ve kişisel ilişki konusunda çocukların menfaatlerini göz önüne alarak menfaatlerine en uygun çözüm şeklini tespit edip, bu yönde taraflara kabul ettikleri düzenlemede değişiklik önerisinde bulunması” gerektiği belirtilmiştir. Aynı kararda, velayeti almayan ebeveyn yanında fiilen kalınmasına dair örtülü devir niteliğindeki düzenlemelere işaret edilerek “velayet kendisine bırakılmamış olan ebeveyn yanında kalacak olması, velayet görev ve sorumluluğunun örtülü olarak devri anlamına gelir. Bu ise, velayet hak ve yetkisi ile bağdaşmaz.” değerlendirmesinde bulunulmuştur.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 30.09.2014 tarihli, E. 2014/4034, K. 2014/18934 sayılı kararında da hâkimin “tarafların ve çocukların menfaatlerini göz önünde tutarak bu anlaşmada gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir” olduğu, protokoldeki “velayete ilişkin düzenlemenin mahkemece uygun bulunmadığı” ve değişiklik taraflarca kabul edilmediğinde doğrudan davanın reddedilemeyeceği, deliller toplanarak çekişmeli yargı kurallarına göre incelenmesi gerektiği (“Bu husus nazara alınmadan davanın reddedilmesi doğru bulunmamıştır.”) ifade edilmiştir.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 21.02.2023 tarihli, E. 2022/10099, K. 2023/661 sayılı kararında ise; “tarafların boşanma ve boşanmanın mali sonuçları ile velâyet ve kişisel ilişki düzenlemesi konusunda anlaşmaya vardıkları anlaşılmaktadır.” denilmiş, protokol hükümleri çerçevesinde “taraflar duruşmaya çağrılıp bizzat beyanları da alınmak suretiyle boşanma ve fer’îleri yönünden sonucu uyarınca karar verilmek üzere hükmün bozulmasına karar vermek gerekmiştir.” sonucuna ulaşılmıştır.
Çekişmeli Boşanmada Ortak Velayet Verilebilir mi?
Çekişmeli boşanma davalarında taraflar arasında anlaşma, iş birliği ve uzlaşma iradesi bulunmadığında ortak velayet kurulması yargı kararlarında uygun görülmemektedir.
Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 28. Hukuk Dairesi kararında (Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 23.10.2024 tarihli, E. 2024/8171, K. 2024/7815 sayılı ilamında aktarıldığı üzere); İlk Derece Mahkemesinin “ortak çocuğun velâyetinin ortak olarak kullanılmasının çocuğun üstün yararına olduğu” yönündeki kararı kaldırılmış ve “taraflarca ortak velâyet konusunda bir anlaşma da bulunmadığı halde ortak velâyet düzenlemesi yapılmasının doğru görülmediği” gerekçesiyle velayet tek başına anneye verilmiştir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi bu kararı onamıştır.
Ortak Velayette Çocuğun Yaşam Düzeni Nasıl Belirlenir?
Ortak velayette ikamet, eğitim, sağlık ve görev paylaşımına ilişkin standart bir takvim veya model formüle edilmemiştir. Bunun yerine somut olayın özellikleri ve çocuğun alıştığı yerleşik düzen dikkate alınmaktadır:
Anayasa Mahkemesinin 06.10.2021 tarihli ve B. No: 2018/27658 sayılı kararında; ilk derece mahkemesinin velayeti anneye vermesine karşılık Bölge Adliye Mahkemesinin ortak velayete hükmettiği olayda, çocuğun alıştığı yaşam düzeninin neden değiştirildiğinin açıklanmaması ve ebeveynlerin iradeleri ile düzenlemenin çocuk bakımından uygulanabilirliğinin araştırılmaması eleştirilmiş; “velayetin ortak kullanılması ile kişisel ilişki tesisine dair tedbirlerin çocuğun üstün yararına aykırılık teşkil etmediği ve uygulanabilir olduğunun ilgili ve yeterli gerekçeyle ortaya konulamadığı” gerekçesiyle hak ihlali kararı verilmiştir.
İstanbul Bölge Adliye Mahkemesinin değerlendirmesinde (Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 28.03.2024 tarihli, E. 2024/617, K. 2024/2202 sayılı kararında onanan gerekçe); ebeveynlerin ayrı ülkelerde yaşamasının ciddi sağlık sorunlarında her iki ebeveynin muvafakatini zorlaştıracağı ve aynı anda hazır bulunmalarının güç olacağı gözetilerek “ortak velâyete hükmedilmeyip velâyetin tek başına anneye verilmesinde de bir isabetsizlik olmadığı” belirtilmiş, Dairece “kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir” denilerek onanmıştır.
Ortak Velayet Sonradan Tek Ebeveyne Verilebilir mi?
Ortak velayet kurulduktan sonra ebeveynler arasında sağlıklı iletişimin kaybolması, çekişmelerin sürmesi veya koşulların değişmesi hâlinde velayet tek ebeveyne bırakılabilmektedir.
Anayasa Mahkemesinin 16.09.2025 tarihli ve B. No: 2021/32488 sayılı başvurusunda; Ankara 7. Aile Mahkemesi ortak velayete hükmetmiş, ancak Ankara Bölge Adliye Mahkemesi, tarafların boşanırken ortak velayet istememelerini, boşanma sonrasında çocuklarla ilgili konularda sağlıklı iletişim kuramamalarını ve aralarındaki çatışmaların çocuklara yansımasını gerekçe göstererek ortak velayeti kaldırmış ve tek ebeveyne vermiştir. Anayasa Mahkemesi, Bölge Adliye Mahkemesinin bu gerekçesini yeterli bularak ihlal başvurusunu açıkça dayanaktan yoksun bulmuştur.
Anayasa Mahkemesinin 06.06.2024 tarihli ve B. No: 2022/57145 sayılı kararında aktarılan İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi gerekçesinde; taraflar arasında sonradan sorunlar çıkması üzerine “ortak velayetin gönüllülük esasına dayalı olup bu hâliyle yürütülemeyeceği” tespitiyle velayet babaya verilmiştir (Anayasa Mahkemesi ise bu kararda çocukların psikolojik durumu ve beyanları yeterince araştırılmadığı için usuli yönden ihlal tespit etmiştir).
Yargıtay ve Bölge Adliye Mahkemesi Uygulamasında Ortak Velayet
Yargı kararları, ortak velayetin yalnızca mahkeme ilamında veya boşanma protokolünde soyut bir irade beyanı olarak kalmaması gerektiğini ortaya koymaktadır. Anayasa Mahkemesi ve Yargıtay içtihatları; ebeveynlerin istek ve rızalarının objektif verilerle belirlenmesini, uzman incelemesi yapılmasını ve kararın uygulanabilirliğinin ayrıntılı biçimde ortaya konulmasını zorunlu kılmaktadır. Uygulanabilir bir ortak velayet düzeni kurulmadığı takdirde, çocuğun alıştığı çevrenin gerekçesiz bozulması veya ebeveynlerin her kararda çatışmaya girmesi çocuğun üstün yararını zedelemektedir.
Uygulamada En Sık Karşılaşılan Sorunlar
İletişim Eksikliği ve Çatışma: Ebeveynler arasında boşanma sonrasında sağlıklı iletişimin sürdürülememesi ve çatışmaların çocuğa yansıması ortak velayetin yürütülmesini engellemektedir (Ankara Bölge Adliye Mahkemesi ve AYM 2021/32488).
Coğrafi Engeller: Tarafların ayrı şehirlerde (Yargıtay 2. HD, 2024/5611 E.) veya farklı ülkelerde yaşaması (Yargıtay 2. HD, 2024/617 E.), özellikle sağlık, eğitim ve resmi muvafakat gerektiren hallerde ortak kararların icrasını fiilen imkânsızlaştırabilmektedir.
Fiilî İkamet ve Bakım Anlaşmazlığı: Çocuğun fiilen kimin yanında kalacağı hususunda tarafların uzlaşamaması (Yargıtay 2. HD, 2024/5611 E.).
Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar
Çocuğun Üstün Yararı: Temel ilke çocuğun üstün yararıdır; bu yarar belirlenirken bedensel, zihinsel, ruhsal, ahlaki ve toplumsal gelişimi gözetilmelidir (Yargıtay 2. HD, 2021/8413 E.; 2020/2421 E.). Ortak velayet düzenlemesinin değerlendirilmesinde temel ölçüt çocuğun üstün yararıdır. Bu ilkenin uygulamadaki önemi hakkında boşanma davalarında çocuğun üstün yararına ilişkin makalemizi inceleyebilirsiniz.
İdrak Çağındaki Çocuğun Dinlenmesi: Uzman heyetinden rapor alınmalı ve idrak çağındaki çocuğun bizzat görüşü alınarak değerlendirilmelidir (Yargıtay 2. HD, 2023/8381 E.; AYM 2018/27658).
Gönüllülük ve Mutabakat: Ortak velayet tarafların mutabakatına ve gönüllülük esasına dayanmalı; taraflar arasında uzlaşma bulunmadığı takdirde zorlamayla ortak velayet tesis edilmemelidir (Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 28. HD; Yargıtay 2. HD, 2024/8171 E., 2022/10080 E.).
Sık Sorulan Sorular
Türkiye’de boşanmada ortak velayet mümkün mü?
Evet. Türk Medeni Kanunu’nda açık bir düzenleme yer almasa da, uluslararası sözleşmeler ve yargı içtihatları doğrultusunda ortak velayete hükmedilmesi mümkündür (Yargıtay 2. HD, 2025/1901 E.; AYM, B. No: 2018/27658). Ancak bu otomatik bir hak değildir.
Anlaşmalı boşanmada ortak velayet kararlaştırılabilir mi?
Evet, taraflar bu konuda anlaşabilir. Ancak hâkim, sunulan protokoldeki velayet düzenlemesinin çocuğun üstün yararına uygun olup olmadığını denetlemekle yükümlüdür (Yargıtay 2. HD, 2015/4801 E.; 2014/4034 E.).
Anne ve baba anlaşamıyorsa ortak velayet verilir mi?
Yargı kararlarına göre ortak velayet gönüllülük esasına dayanır. Tarafların anlaşmadığı ve çekişmenin devam ettiği durumlarda ortak velayete hükmedilmesi doğru görülmemektedir (Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 28. HD, E. 2024/8171 sayılı Yargıtay onaması; Yargıtay 2. HD, 2022/10080 E.).
Ortak velayette çocuk hangi ebeveynle yaşar?
İncelenen yargı kararlarında tek bir zorunlu model belirlenmemiştir. Uygulamada çocuğun yerleşik düzeni, yaşı ve anne ortamı dikkate alınarak fiilen ebeveynlerden birinin yanında kalmasına ve diğeriyle kişisel ilişki tesis edilmesine karar verilebilmektedir (Yargıtay 2. HD, 2024/8171 E.; AYM, B. No: 2018/27658).
Ortak velayet kararı sonradan değiştirilebilir mi?
Evet. Taraflar arasında sağlıklı iletişimin kurulamaması, çekişmelerin sürmesi veya şartların değişmesi hâlinde ortak velayet kararı kaldırılarak velayet tek ebeveyne bırakılabilir (Ankara Bölge Adliye Mahkemesi ve AYM, B. No: 2021/32488).
Sonuç olarak; Yargı kararları ve uygulamada gördüğümüz kararlar ışığında; ortak velayet Türk hukukunda kabul gören bir kurum olmakla birlikte, otomatik bir hak niteliğinde değildir. Ortak velayetin tesisinde ve sürdürülmesinde ebeveynlerin mutabakatı, iş birliği yapma iradesi, coğrafi yakınlıkları ve en önemlisi çocuğun bedensel, fikri ve ahlaki gelişimini güvence altına alan üstün yararı belirleyicidir. Taraflar arasında çekişme ve iletişim kopukluğu bulunması hâlinde mahkemelerce ortak velayet düzenlemesi yapılmamakta veya mevcut düzenleme sonlandırılarak velayet tek bir ebeveyne tevdi edilmektedir.
Ankara Aile Hukuku Avukatı – Hukuki Bilgilendirme
Bu makalede yer alan açıklamalar, genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Aile hukukundan kaynaklanan uyuşmazlıklarda olayların özellikleri, tarafların hukuki durumları, mevcut deliller ve yürürlükteki mevzuat farklılık gösterebileceğinden her somut olayın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Av. Akın Özbey, Ankara’da aile hukuku kapsamında boşanma, velayet, nafaka, mal rejiminin tasfiyesi, ziynet alacağı, soybağının reddi ve babalık davaları gibi konularda avukatlık faaliyetini yürütmektedir.
Hukuki uyuşmazlığınıza ilişkin görüşme ve iletişim için 0537 932 50 50 numaralı telefondan hukuk büromuza ulaşabilirsiniz.
İlgili Hukuki Bilgilendirme Yazıları
Bu makalenin konusuyla bağlantılı diğer hukuki bilgilendirme yazılarına aşağıdaki bağlantılardan ulaşabilirsiniz:
Çocuk Kaç Yaşında Kiminle Kalacağına Kendisi Karar Verebilir?
