Mal rejiminin tasfiyesinde eşlerin sahip olduğu borsa hisseleri, şirket payları ve yatırım fonları; edinim zamanı, finansman kaynağı ve mal rejiminin sona erdiği tarihteki durumlarına göre değerlendirilir. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun (TMK) 225 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, mahkemece evliliğin boşanma sebebiyle sona erdirilmesine karar verilmesi hâlinde mal rejimi dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer. Mal rejimi boşanma davasının açıldığı tarih itibarıyla sona ermiştir (TMK 225/son). Dolayısıyla tasfiyeye kural olarak mal rejiminin sona erdiği boşanma dava tarihi itibarıyla mevcut bulunan malvarlığı unsurları dahil edilir.
1. Borsa Hisseleri ve Fonlar Edinilmiş Mal Sayılır mı?
TMK’nin 222 nci maddesi uyarınca bir eşin bütün malları aksi ispat edilinceye kadar edinilmiş mal kabul edilir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 30.04.2024 tarihli, E. 2023/2610, K. 2024/3008 sayılı kararında aktarılan önceki bozma ilamına göre, mal rejiminin geçerli olduğu dönemde edinilen şirket hissesi yönünden; “tasfiyeye konu … San. ve Tic. A.Ş. hissesi edinilmiş mallara katılma rejiminin geçerli olduğu dönemde davalı erkek adına edinildiğinden, kanuni karine gereğince edinilmiş mal olup aksinin ispat külfeti davalı erkekte (TMK mad. 6, HMK mad. 190) olduğu” kabul edilmiştir. Borsa hisseleri ve yatırım fonlarının paylaşımında mal rejiminin sona ermesi ve edinilmiş malların tasfiyesine ilişkin kurallar uygulanır.
Benzer şekilde, İzmir Bölge Adliye Mahkemesi kararının incelendiği Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 18.05.2023 tarihli, E. 2022/8578, K. 2023/2574 sayılı ilamında; kadının maaş ve ücretlerinin yatırıldığı hareketli banka hesabında boşanma dava tarihinde bulunan “boşanma dava tarihinde 1.998.000.000 adet 818 kodlu fon karşılığı 34.687,28 TL ve vadesiz hesapta 41,98 TL olduğu” tespitiyle, kaynağının çalışma geliri olması sebebiyle fonların edinilmiş mal olarak kabul edilmesinde isabetsizlik görülmemiştir.
Buna karşılık hisse veya fon alımında kullanılan kaynağın evlilik öncesi birikim, miras veya kişisel mal yerine geçen ikame değer olduğunun ispatlanması hâlinde bu yatırımlar kişisel mal veya denkleştirmeye tabi değer sayılır. Nitekim Yargıtay 8. Hukuk Dairesinin 01.04.2021 tarihli, E. 2021/1019, K. 2021/3044 sayılı kararında; taşınmaz satışından gelen paranın banka hesabına yatırıldığı, bu hesapta fon alım satımı yapıldığı olayda, paranın “kişisel mal yerine geçen ikame mal” niteliğinde bulunduğu kabul edilmiştir.
2. Yatırım Hesapları Nasıl Tespit Edilir?
Yatırım hesaplarının tespiti ve incelenmesinde Yargıtay; ilgili bankalar, Takasbank ve Merkezi Kayıt Kuruluşu (MKK) nezdindeki hesap kayıtlarının ilk açılış tarihinden itibaren getirtilmesini aramaktadır.Yatırım hesaplarındaki alım-satım işlemlerinin ortaya çıkarılması bakımından banka hesapları ve para hareketlerinin incelenmesine ilişkin makalemiz de konuyla bağlantılıdır.
Merkezi Kayıt Kuruluşu Araştırması: Merkezi Kayıt Kuruluşu’ndan boşanma dava tarihinde ve yakın zamanda mevduat yatırım fonu bulunup bulunmadığı yine banka hesabında para bulunması durumunda kaynağının, ilk açıldığı tarihin araştırılıp belirlenmesi gerekmektedir.
Takasbank ve Bağlı Hesap İncelemesi: Açılan hesapların ilk açıldığı tarihten boşanma dava tarihine kadar hesap hareketleri getirtilerek, bağlı veya ayrı yatırım hesabı olup olmadığının araştırılması, gerektiğinde TMK’nin 229. maddesi ve hesaptaki mevcut miktarlar gözetilerek karar verilmesi gerekir. Bu hususlar göz önünde bulundurulmadığı takdirde Yargıtay tarafından bozma yönünde karar verilmektedir.
Bilirkişi İncelemesi: Yargıtay 8. Hukuk Dairesinin 21.11.2018 tarihli, E. 2016/21266, K. 2018/19004 sayılı ilamında; “anılan hesabın ve bu hesaba bağlı tüm yatırım hesaplarının ilk açıldığı tarihten itibaren hesap hareketlerini gösterir ekstrelerin getirtilerek, tüm hesaplar üzerinde bankacı bilirkişi marifetiyle inceleme ve değerlendirme yapılarak tasfiyeye tabi bir malvarlığı değeri bulunup bulunmadığının tespit edilmesi” gerektiği belirtilmiştir.
3. Hisse ve Fonların Değeri Nasıl Hesaplanır?
Mal rejiminin tasfiyesinde tasfiyeye tabi tutulacak malvarlığı kural olarak boşanma dava tarihindeki durumuna göre belirlenirken, değerleme tasfiye (karar) tarihindeki sürüm (rayiç) değer üzerinden yapılır. Artık değere katılma alacak miktarı hesaplanırken, mal rejiminin sona erdiği sırada mevcut olan malların, bu tarihteki durumlarına göre, ancak tasfiye tarihindeki sürüm(rayiç) değerleri esas alınır.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 11.06.2024 tarihli, E. 2023/2644, K. 2024/4531 sayılı kararında da aynı ilke yinelenerek: “mal rejiminin sona erdiği sırada mevcut olan malların, bu tarihteki durumlarına göre, ancak tasfiye tarihindeki sürüm (rayiç) değerleri esas alınır” tespiti yapılmıştır.
Avukatın Gözünden: Yatırım Hesabında Yalnızca Mevcut Bakiyeye Bakılmasının Riskleri
Yatırım hesaplarının tasfiyesinde yalnızca dava tarihindeki nakit bakiyenin dikkate alınması hatalı hüküm kurulmasına yol açar. Yargıtay 8. Hukuk Dairesinin 20.11.2018 tarihli, E. 2016/21647, K. 2018/18931 sayılı ilamında; “Tasfiyeye konu edilen davalının…………deki …… nolu hesabı yönünden diğer …… ve yatırım hesaplarında olduğu gibi mal rejiminin sona erdiği tarih itibariyle mevcut …… üzerinden davacının katılma alacağı hesaplanmış ise de, dosya kapsamı incelendiğinde bu hesap yönünden incelemenin hüküm kurmaya elverişli olmadığı anlaşılmaktadır.” denilmiştir. Daire, hesapta mal ayrılığı döneminde bulunan hisse senetlerinin akıbeti ile dava tarihindeki nakit para arasındaki irtibatın kurulmasını ve “hisse senetlerinin akıbeti, mal rejimi sona erdiğinde mevcut nakit ile hisse senetlerinin irtibatının bulunup bulunmadığı netleştirilip sonucuna göre kişisel malın varlığı halinde davalı lehine denkleştirme yapılması gerektiği” hususunu vurgulamıştır.
Yine Yargıtay 8. Hukuk Dairesinin 17.02.2016 tarihli, E. 2014/16215, K. 2016/2535 sayılı kararında; vadesiz hesaba bağlı yatırım hesaplarından dava öncesinde para veya menkul kıymet çekilmesi ihtimali karşısında, “daha önce bu hesaptan ve bu hesaba bağlı yatırım hesabından TMK’nun 229/2. maddesi gereğince diğer eşin katılma alacağını azaltmak kastıyla yapılan devir ve tasarruflar bulunup bulunmadığının da değerlendirilip, bulunuyorsa bunun da tasfiye hesabına dahil edilmesi” gerektiği belirtilmiştir.
Uygulamada En Sık Karşılaşılan Sorunlar
Evlilik Öncesi Yatırımlar ve Kişisel Mal Ayrımı: Evlilik öncesi portföyde bulunan hisseler kişisel maldır. Yargıtay 8. Hukuk Dairesinin 02.03.2021 tarihli, E. 2020/3430, K. 2021/1818 sayılı kararında; “davalının 1997 ile 2007’de devraldığı hisseler kişisel mal kabul edilmelidir.” denilerek evlilik öncesi edinilen paylar kişisel mal sayılmıştır.
Sık Alım-Satım İşlemleri ve Para Akışının İzlenmesi: Hesap hareketlerinin başlangıçtan itibaren dökümü incelenmeli, kişisel kaynaktan gelen fonların alım satımla değerlendirilmesi durumunda ikame mal niteliği gözetilmelidir.
Değerleme Tarihi: Mal rejiminin sona erdiği tarihteki miktar ve durum üzerinden, karar tarihine en yakın sürüm değerinin tespiti zorunludur.
Sık Sorulan Sorular
Evlilik öncesi hisseler paylaşılır mı?
Hayır, evlilik öncesi edinilen hisselerin aslı kişisel maldır. Ancak evlilik süresince bu hisselerin getirdiği gelirler veya bu hisselerin satışından elde edilen değerlerin nasıl kullanıldığı tasfiye hesabında denkleştirmeye konu olabilir.
Temettü (kâr payı) gelirleri nasıl değerlendirilir?
Kişisel mal niteliğindeki hisselerin dahi evlilik birliği içerisindeki gelirleri (temettü/kâr payı) kural olarak edinilmiş mal sayılır.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 01.07.2021 tarihli, E. 2020/458, K. 2021/889 sayılı kararı: “eşlerin evlenmeden önce edinilmiş olan şirket hisseleri kişisel mal olarak kabul edilecektir. Ne var ki aksi kararlaştırılmadığından evlilik birliğinin kurulmasından boşanma dava tarihine kadar ki döneme ilişkin olarak davalı-karşı davacının şirketteki hissesine düşen geliri edinilmiş mal grubuna dahil olduğundan, mevcut ise tasfiye davasının konusu olabilir.”
Satılmış hisseler ve fonlar hesaba katılabilir mi?
Mal rejiminin sona ermesinden önce elden çıkarılan varlıklar kural olarak tasfiyeye dahil edilmez. Boşanma davası ile sona eren evliliklerde tasfiye tarihi, boşanma davasının açıldığı tarihtir. Tasfiye sırasında varolan (duran) mallar tasfiyeye tabi tutulur. Daha öncesinde elden çıkarılan malların kötüniyetle ve alacağı karşılıksız bırakmak amacıyla elden çıkarıldığı ispat edilmedikçe tasfiye hesabında nazara alınmaz.
Ancak devir veya çekim işlemi diğer eşin katılma alacağını azaltmak kastıyla yapılmışsa (TMK m. 229/2), bu değerler eklenecek değer olarak hesaba dahil edilir. Konya Bölge Adliye Mahkemesi kararının onandığı Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 10.10.2023 tarihli, E. 2023/6917, K. 2023/4589 sayılı ilamında; davalının portföyündeki “07.05.2003 tarihinde eski para ile toplam 40.360.268.026,00 TL tutarında çeşitli hisse senetlerinin bulunduğu” ve fiilî ayrılık döneminde hesaptan çekilen paranın mal kaçırma kastıyla çekildiğinin kabulüyle, “davacı lehine paranın belirlenen güncel değeri üzerinden katılma alacağına hükmedilmesinde isabetsizlik olmadığı” değerlendirmesi onanmıştır.
Sonuç olarak; Borsa hisseleri, şirket payları ve yatırım fonlarında mal rejiminin tasfiyesi hesabı yapılırken; yalnızca boşanma dava tarihindeki hesap bakiyesine bakılması eksik incelemeye yol açmaktadır. Sağlıklı bir tasfiye hesabı için;
İlgili banka, Takasbank ve Merkezi Kayıt Kuruluşu kayıtlarının hesabın ilk açılış tarihinden itibaren celp edilmesi,
Yatırımın finansman kaynağının (kişisel mal, edinilmiş mal veya ikame değer olup olmadığının) hesap hareketleri üzerinden tespit edilmesi,
Evlilik birliği içerisinde doğan temettü/kâr payı gelirlerinin akıbetinin araştırılması,
Mal rejiminin sona erdiği tarihte mevcut olan hisse ve fonların karar (tasfiye) tarihine en yakın sürüm değerleri üzerinden hesaplamaya dahil edilmesi zorunludur.
Ankara Aile Hukuku Avukatı – Hukuki Bilgilendirme
Bu makalede yer alan açıklamalar, genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Aile hukukundan kaynaklanan uyuşmazlıklarda olayların özellikleri, tarafların hukuki durumları, mevcut deliller ve yürürlükteki mevzuat farklılık gösterebileceğinden her somut olayın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Av. Akın Özbey, Ankara’da aile hukuku kapsamında boşanma, velayet, nafaka, mal rejiminin tasfiyesi, ziynet alacağı, soybağının reddi ve babalık davaları gibi konularda avukatlık faaliyetini yürütmektedir.
Hukuki uyuşmazlığınıza ilişkin görüşme ve iletişim için 0537 932 50 50 numaralı telefondan hukuk büromuza ulaşabilirsiniz.
İlgili Hukuki Bilgilendirme Yazıları
Bu makalenin konusuyla bağlantılı diğer hukuki bilgilendirme yazılarına aşağıdaki bağlantılardan ulaşabilirsiniz:
Banka Hesapları ve Para Hareketlerinin İncelenmesi
