Boşanma sürecinin ve sonrasının en temel uyuşmazlık alanlarından birini ortak çocuğun bakım, gözetim, sağlık ve eğitim masraflarının ebeveynler arasında ne şekilde paylaştırılacağı oluşturmaktadır. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu gereğince ana ve baba, çocuğun bakım ve eğitim giderlerini güçleri oranında karşılamakla yükümlüdür. Çocuğun velâyetinin eşlerden birine bırakılması durumunda, diğer eşin bu giderlere katılımı uygulamada kural olarak iştirak nafakası yoluyla sağlanmaktadır. Ancak günümüz ekonomik koşullarında özel okul ücretleri, sağlık harcamaları, servis, yemek ve kurs giderleri gibi yüksek maliyetli harcama kalemlerinin iştirak nafakasına dâhil olup olmadığı veya nafakadan bağımsız olarak ayrıca talep edilip edilemeyeceği yargı kararlarında titizlikle ele alınmaktadır.
İştirak Nafakası Çocuğun Hangi Giderlerini Kapsar?
Barınma, beslenme, eğitim, sağlık ve günlük ihtiyaçlar
İştirak nafakasının kapsamına yalnızca çocuğun temel bakım giderleri değil; yiyecek, giyecek, barınma, sağlık, dinlenme, eğitim, öğretim, harçlık, ulaşım, sosyal ve kültürel ihtiyaçlar ile çocuğun yaşı, eğitim dönemi ve gelişim seviyesine göre ortaya çıkan diğer zorunlu giderler de dahildir. Çocuk yararına hükmedilecek tedbir ve iştirak nafakası çocuğun bakım, barınma, giyim eğitim masraflarını kapsamaktadır.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 14.11.2023 tarihli kararında (E. 2022/7873, K. 2023/5419) ise nafakanın “barınma, giyinme, beslenme, eğitim, ulaşım gibi zaruri giderler” içerdiği ifade edilmiştir. Yine benzer kararda Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 1. Hukuk Dairesi de iştirak nafakasının “ortak çocuğun bakım ve eğitim giderlerini (yiyecek, giyecek, barınma, sağlık, dinlenme, eğitim öğretim, harçlık ve ulaşım giderleri) kapsadığı” gerekçesiyle hüküm kurmuştur (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 10.10.2023, E. 2023/7488, K. 2023/4599).
Özel Okul Ücreti İştirak Nafakasına Dahil midir?
Özel okul ücreti, kural olarak iştirak nafakasından tamamen bağımsız ve münferit bir edim olarak değil; iştirak nafakasının miktarının belirlenmesinde hesaba katılması gereken temel bir eğitim gideri olarak uygulamada kabul edilmektedir.
Nafaka Kapsamında Değerlendirilmesi: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 14.11.2023 tarihli kararında (E. 2022/7873, K. 2023/5419) davacı annenin çocuğun özel okul masraflarının babadan alınması talebi hakkında “ortak çocuğun özel okul masraflarının erkekten alınması yönündeki talebinin yapılan açıklama dikkate alınarak iştirak nafakası kapsamı içerisinde değerlendirilmesi ve ortak çocuk yararına bu kapsamda iştirak nafakası takdiri gerekirken, yazılı şekilde hüküm tesisi doğru görülmemiş ve bozmayı gerektirmiştir.” tespitiyle hükmü bozmuştur. Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 15.04.2025 tarihli kararında da (E. 2024/766, K. 2025/3715), bu yöndeki taleplerin “bu talebin de esasen 4721 sayılı Kanun’un 182. maddesi kapsamında iştirak nafakası içerisinde değerlendirilmesi gerektiğine göre” nafaka çerçevesinde yekun olarak çözümlenmesi gerektiği belirtilmiştir.
Protokol Hükümleri ve Sözleşmeye Bağlılık: Ebeveynler boşanma protokolünde özel okul masraflarının karşılanmasını kararlaştırmışlarsa bu hükümler kural olarak bağlayıcıdır:
Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 28. Hukuk Dairesi, protokolde kararlaştırılan özel okul ücretinin eşit paylaşılmasına dair düzenlemenin iptali istemini reddetmiş; Yargıtay 2. Hukuk Dairesi “usul ve kanuna uygun” bularak onamıştır.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin onadığı bir diğer kararda İlk Derece Mahkemesi, babanın eğitim giderlerini karşılama taahhüdünün kaldırılması talebini “küçüğün giderlerine babanın katılma yükümlülüğü kapsamında ve sözleşmeye bağlılık ilkesi gereğince” reddetmiştir (22.03.2023, E. 2023/2193, K. 2023/1213).
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, anlaşmalı boşanma protokolünde özel okul giderlerinin üstlenildiği durumlarda “nafaka miktarının tayini açısından bu hükmün dikkate alınarak özel okul masraflarının araştırılması gerekmektedir.” gerekçesiyle kararı bozmuştur (01.06.2016, E. 2016/4087, K. 2016/8682).
Anlaşma ve Onayın Bulunmaması: Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 12.04.2023 tarihli kararında (E. 2023/2713, K. 2023/1769), babanın onayı olmadan çocuğun özel okula kaydettirildiği ve “anlaşma protokolünde ve davada çocuğun giderleri hususunda herhangi bir şeyin kararlaştırılmadığı” ile “çocuğun özel okul giderinin yarısının davalıdan tahsiline yönelik herhangi bir anlaşma olmadığı” gerekçesiyle İlk Derece Mahkemesince eğitim gideri alacağı reddedilmiş, istinaf başvurusu esastan reddedilmiş, Yargıtay ise bu konudaki temyiz istemini süreden reddederek nafaka miktarını hakkaniyet ilkesi yönünden bozmuştur.
Okulun Belirlenmesi Yetkisi: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 01.04.2024 tarihli kararında (E. 2024/1044, K. 2024/2256), çocuğun gideceği okulun velâyetin bırakıldığı ebeveyn tarafından belirlenmesi gerektiğini ifade etmiştir.
Çocuğun Hastane ve Tedavi Masraflarını Kim Karşılar? Olağan sağlık giderleri ile yüksek veya beklenmedik masrafların değerlendirilmesi
Süregelen Özel Tedavi ve Sağlık İhtiyaçları: Çocuğun özel bir sağlık veya gelişim durumunun bulunması nafaka takdirinde doğrudan dikkate alınır.
Protokolle Kararlaştırılan Sağlık Yükümlülükleri: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi (15.06.2026, E. 2025/8708, K. 2026/6569), anlaşmalı boşanmada kararlaştırılan sağlık sigortası ve eğitim giderlerinin iştirak nafakasından ayrı, bağımsız ödemeler olarak düzenlenmesini değil, nafaka kapsamında birlikte değerlendirilmesini ve kapsamının açıklattırılmasını aramıştır.
Kurs, Servis ve Diğer Eğitim Giderleri Ayrıca İstenebilir mi?
Nafakanın Parçası Olması: Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin yerleşik değerlendirmesinde giyim, servis, ulaşım, yemek, ders araç-gereci gibi harcamalar iştirak nafakasının hesabında gözetilen unsurlardır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi (29.04.2026, E. 2026/2775, K. 2026/4877), okul ücretinin yarısının ödeneceği yönündeki belirsiz protokol hükmü yerine “ortak çocuğun bakımı, eğitimi, barınması, sosyal ve kültürel ihtiyaçlarının tümü dikkate alınarak eğitim masraflarını da kapsayacak hakkaniyete uygun bir iştirak nafakası belirlenmesi” gerektiğini belirtmiştir.
Müstakil Talep Edilememesi: İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 38. Hukuk Dairesinin gerekçesinde, miktar belirtilmeksizin eğitim, sağlık sigortası, spor, sanat, hobi ve tatil giderlerinin ayrıca karşılanmasının hukuki dayanağının bulunmadığı ve “iştirak nafakasının ortak çocuğun tüm giderleri kapsayacağı” ifade edilmiştir (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 11.10.2023, E. 2023/3495, K. 2023/4693).
Belirlilik ve İnfaz Kabiliyeti: Boşanma protokollerindeki soyut düzenlemeler infaz ve icra aşamasında geçersizlik riski taşır:
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi (11.06.2026, E. 2026/3365, K. 2026/6507), protokoldeki “tüm okul masrafları ve servis giderlerinin müşterek olarak yarı yarıya taraflar birlikte karşılayacaktır” maddesinin icra kabiliyeti taşımadığını, çünkü bunun “borç konusunun belirli olması en azından belirlenebilir olması ilkesine aykırı” olduğunu hükme bağlamıştır.
- Yargıtay 12. Hukuk Dairesi (25.09.2023, E. 2022/13212, K. 2023/5316), ilamda yer alan eğitim ve sağlık giderlerine ilişkin hükmün “net ve açık (miktarı belli) bir eda hükmü içermediğinden” ilamlı icraya konu edilemeyeceğini belirten Bölge Adliye Mahkemesi kararını onamıştır.
Mali Tabloya Katkısı: İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 2. Hukuk Dairesi (24.04.2017, E. 2017/785, K. 2017/734), özel okulda okuyan çocuğun “eğitim ücreti, servis ve yemek ücreti toplamının yıllık 19.100,00TL ettiği” tespitini iştirak nafakası artırımında mali bir veri olarak dikkate almış ve giderlerin “makul sınırlar içinde kalmasına” vurgu yapmıştır.
Eski Eş Çocuğun Eğitim Masraflarına Katılmıyorsa Ne Yapılabilir? Nafaka artırımı ve somut giderlere ilişkin hukuki talepler
Eski eş protokol taahhütlerine uymazsa veya okul ve eğitim giderleri karşısında mevcut nafaka yetersiz kalırsa başvurulacak temel hukuki yol iştirak nafakasının artırılması davasıdır. Çocuğun eğitim ve sağlık giderlerinin karşılanmasında ebeveynlerin mali güçleri ve çocuğun ihtiyaçları birlikte değerlendirilir. Bu konuda iştirak nafakası ve nafaka davalarına ilişkin açıklamalarımız da incelenebilir.
TMK m. 331 Kapsamında Yeniden Belirleme: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi (15.06.2026, E. 2025/8708, K. 2026/6569; 04.03.2026, E. 2025/10739, K. 2026/2494): “Tarafların ekonomik durumunda, çocuğun ihtiyaçlarında veya eğitim giderlerinde değişiklik meydana gelmesi hâlinde ise 4721 sayılı Kanun’un 331 gereğince iştirak nafakasının artırılması, azaltılması, kaldırılması veya eğitim giderlerini de kapsayacak şekilde yeniden belirlenmesi her zaman için mümkündür.”
Eksik İncelemenin Giderilmesi ve Bilirkişi İncelemesi: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 01.04.2024 tarihli kararında (E. 2024/1044, K. 2024/2256), eğitim giderlerinin ayrıca hüküm altına alındığı protokollerde “protokolde hüküm altına alınan eğitim gideri olarak hangi kalemlerin değerlendirileceğinin” saptanması, tarafların sosyal ve ekonomik durumları ile belgelenen harcamaların incelenmesi, gerektiğinde bilirkişi raporuyla yıllık eğitim masraflarının ortalamasının belirlenmesi gerektiğini belirterek İlk Derece Mahkemesinin ret kararını bozmuştur (“İlk Derece Mahkemesi kararının asıl ve birleşen dava yönünden BOZULMASINA”).
Eğitim Giderlerinin Belirlenmesi: Yargıtay 3. Hukuk Dairesi (06.11.2019, E. 2019/4836, K. 2019/8858), babanın protokoldeki taahhüdüne rağmen okul değişikliği sonrası ödeme yapmadığı iddiası karşısında “müşterek çocuğun eğitim giderlerinin belirlenmesi” ve tarafların gerçek durumuna göre uygun nafaka artışına gidilmesi gerektiğini vurgulamıştır.
Çocuğun Artan İhtiyaçları Nafaka Miktarını Nasıl Etkiler? Yaş, okul, sağlık durumu ve ekonomik değişiklikler
4721 sayılı Kanun’un 330 ve 331. maddeleri uyarınca nafaka, değişken koşullara uyarlanabilir dinamik bir kurumdur. Nafaka miktarının tayininde çocuğun ihtiyaçları ile ana ve babanın hayat koşulları ve ödeme güçleri dikkate alınır ve ayrıca varsa çocuğun gelirleri de göz önünde bulundurulur (TMK m. 330/1). Durumun değişmesi hâlinde hâkim, istem üzerine nafaka miktarını yeniden belirler veya nafakayı kaldırır (TMK m. 331).
İhtiyaç ve Alım Gücü Değişimine yönelik yargı kararları;
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi, nafakanın uyarlanmasında “aradan geçen sürede çocuğun yaşına uyumlu olarak artan ihtiyaçları, paranın satın alma gücü” ve tarafların gelir durumunu gözetmiş, Yargıtay bu kararı onamıştır (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 17.04.2024, E. 2023/362, K. 2024/2516).
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi (14.11.2023, E. 2022/7873, K. 2023/5419), “İştirak nafakasının; ortak çocuğun yaşı, eğitim durumu, günün ekonomik koşullarındaki paranın alım gücü ile genel ihtiyaçlarına uygun olarak anne ve babanın mali durumları gözetilmek suretiyle takdiri gerekir.” ilkesine işaret etmiştir.
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi (29.04.2026, E. 2026/2775, K. 2026/4877), “çocuğun bakımı, eğitimi ve korunması için gerekli giderlerin anne ve baba tarafından karşılanacağı” ve “Nafaka miktarı, çocuğun ihtiyaçları ile ana ve babanın hayat koşulları ve ödeme güçleri dikkate alınarak belirlenir.” ilkelerini yinelemiştir.
Avukatın Gözünden Yüksek Eğitim Giderleri ve Nafaka Uyuşmazlıkları
Boşanma davalarında çocuğun üstün yararı ilkesi doğrultusunda eğitim hakkının güvence altına alınması hedeflenir. Ancak uygulamada ebeveynler, boşanma protokollerini düzenlerken ya da çekişmeli davalarda talepte bulunurken iştirak nafakasının tek ve kapsayıcı niteliğini göz ardı edebilmektedir.
Yüksek Mahkeme kararlarında uygulamada sıklıkla değinildiği üzere, okul veya servis gibi harcama kalemlerinin nafaka dışında ucu açık şekilde ayrı birer para borcu olarak düzenlenmesini infaz hukuku yönünden sorunlu bulmakta; bunun yerine bu giderlerin tespit edilip aylık iştirak nafakası miktarının içine yedirilmesini (veya protokolde çok net, belirlenebilir ve icra edilebilir bir çerçeveye oturtulmasını) aramaktadır.
Uygulamada En Sık Karşılaşılan Sorunlar
İlamların İcra Kabiliyeti Taşımaması: Protokollere yazılan “tüm eğitim giderleri baba tarafından karşılanacaktır” veya “tüm okul ve servis masraflarını yarı yarıya ödeyeceklerdir” şeklindeki maddeler, miktar veya sınır içermediği için “net ve açık (miktarı belli) bir eda hükmü içermediğinden” ilamlı icraya konulamamakta, takipler iptal edilmektedir (Yargıtay 12. HD, E. 2022/13212, K. 2023/5316; Yargıtay 2. HD, E. 2026/3365, K. 2026/6507).
Onay Alınmadan Yapılan Özel Okul Harcamaları: Eşlerin anlaşması veya velâyet kendisinde olmayan tarafın açık onayı bulunmaksızın çocuğun özel okula kaydettirilmesi durumunda, okul parasının yarısının veya tamamının diğer eşten bağımsız bir alacak davasıyla tahsili mahkemelerce reddedilebilmektedir (Yargıtay 2. HD, E. 2023/2713, K. 2023/1769).
Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar
Protokol Metinlerinde Belirlilik: Anlaşmalı boşanma protokollerinde eğitim masrafları üstlenilecekse, bu yükümlülüğün kapsamı (özel okul kayıt ücreti, servis, kırtasiye, yemek vb.) tereddüde mahal vermeyecek şekilde açıkça tarif edilmeli veya iştirak nafakasının içine net bir meblağ olarak eklenmelidir.
Taleplerin Usulüne Uygun İleri Sürülmesi: Çekişmeli yargıda nafaka dışında müstakil bir okul veya sağlık gideri isteniyorsa, bu giderlerin parasal tutarları somutlaştırılmalı ve TMK m. 182 kapsamında iştirak nafakası talebiyle birlikte mahkemeye sunulmalıdır (Yargıtay 2. HD, E. 2024/766, K. 2025/3715).
Ekonomik Güç Oranı: Masraflara katılımda mutlak bir eşitlik değil, her iki tarafın mali gücü gözetilmelidir; zira Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 18.05.2023 tarihli kararında da belirtildiği üzere “eğitim masraflarının tek başına anne veya baba tarafından karşılanmasının hakkaniyete aykırı olacağı” ilkesi geçerlidir.
Belgeleme: Dava açılırken okul makbuzları, servis sözleşmeleri, özel sağlık ve eğitim faturaları mahkemeye eksiksiz ibraz edilmelidir.
Sık Sorulan Sorular
Özel okul ücretini eski eşim ödemek zorunda mı?
Eski eşin özel okul ücretini doğrudan ödemekle yükümlü tutulabilmesi için ya boşanma protokolünde bu yönde açık ve bağlayıcı bir taahhüdünün bulunması ya da tarafların mali durumları ile çocuğun eğitim düzeni gözetilerek mahkemece bu masrafın iştirak nafakası kapsamına dâhil edilmiş olması gerekir. Herhangi bir anlaşma ve onay olmaksızın yapılan harcamaların sonradan tahsili talepleri reddedilebilmektedir (Yargıtay 2. HD, E. 2023/2713, K. 2023/1769).
İştirak nafakası dışında okul masrafı isteyebilir miyim?
Yargıtay uygulamasına göre eğitim giderleri esasen TMK m. 182 uyarınca iştirak nafakasının kapsamındadır. Mahkemeler nafaka haricinde belirsiz eğitim ödemelerine hükmetmek yerine, bu masrafları da kapsayacak şekilde tek bir nafaka takdir etme eğilimindedir (Yargıtay 2. HD, E. 2024/766, K. 2025/3715; E. 2026/2775, K. 2026/4877).
Çocuğun ameliyat masrafını kim karşılar?
İncelenen kararlarda sağlık giderleri genel olarak iştirak nafakasının kapsamında kabul edilmekle birlikte, olağanüstü ameliyat ve tedavi masraflarının ebeveynler arasında nasıl paylaştırılacağına dair bağımsız bir genel kural ortaya konulmamıştır. Süregelen ve belgelenen sağlık/özel eğitim giderleri ise nafaka artırımında nafakanın yükseltilmesi sebebi yapılmaktadır (Yargıtay 2. HD, E. 2024/391, K. 2024/2358).
Okul ücretleri arttığında nafaka artırımı istenebilir mi?
Evet. TMK m. 331 uyarınca, çocuğun eğitim giderlerinde veya ihtiyaçlarında meydana gelen artışlar ile paranın alım gücündeki düşüş hâlinde her zaman iştirak nafakasının artırılması dava edilebilir (Yargıtay 2. HD, E. 2025/8708, K. 2026/6569; E. 2025/10739, K. 2026/2494).
Çocuğun kurs ve servis ücretleri nafakaya dahil midir?
Evet. Ulaşım, servis ve eğitim-öğretim harcamaları iştirak nafakası hesabında değerlendirilen zorunlu masraf unsurlarıdır (Yargıtay 2. HD, E. 2025/8708, K. 2026/6569; Bölge Adliye Mahkemesi kararları). Bu giderlerin ilamda nafaka dışında soyut olarak yarısının istenmesi hâlinde ise belirlilik bulunmadığı için ilamlı icra engeli doğabilmektedir (Yargıtay 2. HD, E. 2026/3365, K. 2026/6507).
Sonuç olarak; Yargıtay içtihatları ve bölge adliye mahkemesi uygulamaları ışığında; çocuğun özel okul, eğitim, sağlık, kurs ve servis giderleri kural olarak iştirak nafakasının doğal birer parçasıdır. Ebeveynlerin bu giderleri boşanma protokolüyle ayrıca kararlaştırması mümkün olmakla birlikte, bu hükümlerin net, belirlenebilir ve infaz kabiliyetini haiz olması aranmaktadır. Aksi halde mahkemelerce yapılacak işlem, gider kalemlerinin ortalama maliyetini ve tarafların mali güçlerini araştırarak, tüm bu kalemleri bünyesinde eriten tek ve hakkaniyete uygun bir iştirak nafakasına hükmetmektir. Çocuğun yaşının büyümesi, eğitim basamağının değişmesi veya özel okul fiyatlarının artması durumunda ise TMK m. 331 gereğince iştirak nafakasının artırılması her zaman talep edilebilecektir.
Ankara Aile Hukuku Avukatı – Hukuki Bilgilendirme
Bu makalede yer alan açıklamalar, genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Aile hukukundan kaynaklanan uyuşmazlıklarda olayların özellikleri, tarafların hukuki durumları, mevcut deliller ve yürürlükteki mevzuat farklılık gösterebileceğinden her somut olayın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Av. Akın Özbey, Ankara’da aile hukuku kapsamında boşanma, velayet, nafaka, mal rejiminin tasfiyesi, ziynet alacağı, soybağının reddi ve babalık davaları gibi konularda avukatlık faaliyetini yürütmektedir.
Hukuki uyuşmazlığınıza ilişkin görüşme ve iletişim için 0537 932 50 50 numaralı telefondan hukuk büromuza ulaşabilirsiniz.
İlgili Hukuki Bilgilendirme Yazıları
Bu makalenin konusuyla bağlantılı diğer hukuki bilgilendirme yazılarına aşağıdaki bağlantılardan ulaşabilirsiniz:
