Nafakanın toplu olarak ödenip ödenemeyeceği hususu, talep edilen nafakanın hukuki niteliğine ve türüne doğrudan bağlıdır. Türk Medeni Kanunu sistemi uyarınca yoksulluk nafakası ile iştirak nafakası aynı hukuki kurallara ve amaçlara tabi değildir. Yoksulluk nafakası, evliliğin boşanma ile sona ermesi nedeniyle yoksulluğa düşecek eşin korunması gayesini taşırken; iştirak nafakası kamu düzenine ilişkin olup müşterek çocuğun bakım ve korunması hakkını temel almaktadır. Bu yapısal ayrım, her iki nafaka türünün toptan ya da aylık irat biçiminde ödenmesinde farklı hukuki sonuçlar doğurmaktadır.
1. Hangi Nafaka Türleri Toplu Olarak Ödenebilir?
Yargıtay içtihatları ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 176 ncı maddesinin birinci fıkrası uyarınca, yoksulluk nafakasının toptan ödenmesi hukuken mümkündür.
Yoksulluk Nafakası: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 176 ncı maddesinin birinci fıkrası gereğince yoksulluk nafakasının, toptan veya durumun gereklerine göre aylık irat biçiminde ödenmesine karar verilebilir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi vermiş olduğu karar ile; kadına nafaka karşılığı toplu olarak bir defada 40.000 TL ödendiği imzalı belgeyle sabitken ayrıca nafakaya hükmedilmesini usul ve kanuna aykırı bulmuş ve kararı bu yönden düzelterek onamıştır.
İştirak Nafakası: İştirak nafakası yönünden kural olarak toplu ödeme söz konusu olmamaktadır. 4721 sayılı Kanun’un 330 uncu maddesinin ikinci fıkrasında yer alan ve Yargıtay kararlarında vurgulanan ilkeye göre “Nafaka her ay peşin olarak ödenir”. İştirak nafakası kamu düzenine ilişkindir ve gelecekte doğacak nafaka hakkından önceden feragat edilemeyeceği gibi peşin yapılan toplu ödemeler borçluyu nafaka yükümlülüğünden tamamen kurtarmamaktadır.
2. Toplu Nafaka Ödemesi Nasıl Belirlenir?
Yoksulluk nafakasının irat yerine toptan ödenmesi keyfî olmayıp mahkemenin bu hususta haklı ve somut gerekçelere dayanması gerekir. Türk Medeni Kanunu’nun 175 ve 176. maddeleri uyarınca irat şeklinde yoksulluk nafakası bağlanması mümkün iken mahkemece geçerli bir gerekçe gösterilmeden toplu şekilde yoksulluk nafakası ödenmesi şeklinde hüküm kurulması Yargıtay tarafından da doğru bulunmamaktadır. Toplu ödeme değerlendirilirken nafaka türleri ve hukuki özellikleri arasında ayrım yapılmalıdır.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin kararlarında; toptan ödeme değerlendirilirken dikkate alınması gereken ölçütler sıralanmıştır. Buna göre aşağıdaki ölçütler birlikte gözetilmelidir;
Kusurun niteliği,
Evliliğin süresi (birlikte geçen fiilî süre),
Ortak çocuğun bulunup bulunmaması,
Tarafların ekonomik ve sosyal durumları,
Ödeme gücü ve tarafların istekleri,
Tarafların yeniden evlenme ihtimalleri
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin onadığı kararda Bölge Adliye Mahkemesi, ortak çocuk bulunmaması, ekonomik koşullar, ödeme gücü ve yeniden evlenme ihtimalini nazara alarak aylık 750 TL hesabı üzerinden toplam 18.000 TL toptan nafakaya hükmetmiş ve bu karar Dairece onanmıştır.Ayrıca mahkemenin taleple bağlılığı esastır; nafakanın indirilmesi veya kaldırılması davasında talep aşılmak suretiyle kendiliğinden toplu nafakaya hükmedilemez.
3. Toplu Ödemenin Sonraki Taleplere Etkisi Nedir?
Toplu ödemenin gelecekte açılabilecek nafaka davalarına etkisi nafakanın niteliğine göre şekillenir:
İştirak Nafakası Bakımından: Boşanma aşamasında müşterek çocuk için peşin veya toptan bir para verilmiş olması, borçluyu çocuğun ergin olmasına kadar doğacak iştirak nafakası yükümlülüğünden kurtarmaz.
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi’nin 28.06.2010 tarihli kararında (E. 2010/7836, K. 2010/11461): “boşanma sırasında henüz tahakkuk etmemiş olan iştirak nafakasından vazgeçilmiş olması; müşterek çocuğun … olan nafakanın sonradan dava ile istenilmesine engel değildir”
“boşanma sırasında müşterek çocuk için toptan ödeme yapılmış olması davalı babayı iştirak nafakası yükümlülüğünden kurtarmaz. Ancak, hükmedilecek nafakanın miktarını tayinde boşanma sırasında yapılan toptan ödeme dikkate alınmak zorundadır.”
Yoksulluk Nafakası Bakımından: İrat şeklinde bağlanan yoksulluk nafakası koşulların değişmesi hâlinde artırılabilir, azaltılabilir veya tamamen kaldırılabilir (HGK, 20.10.2022, E. 2019/501, K. 2022/1346; Yargıtay 2. HD, 04.07.2024, E. 2023/4032, K. 2024/5401). Buna karşın, geçerli şekilde toptan ödenmesine karar verilen ve defaten tahsil edilen yoksulluk nafakası borcu tek seferde ifa ile sona erdiğinden, alacaklı sonradan nafakanın artırılmasını talep edemez; nitekim toptan ödenen nafakada artırılabilecek süreğen bir irat bulunmamaktadır.
Avukatın Gözünden Anlaşmalı Boşanma Protokolünde Nafaka
Anlaşmalı boşanma protokollerinde yapılan ödemelerin vasfının duraksamaya yer vermeyecek netlikte belirlenmesi şarttır. Uygulamada nafaka ile tazminat kavramlarının yahut yoksulluk nafakası ile müşterek çocuğun bakım giderlerinin birbirine karıştırılması ciddi hak kayıplarına yol açmaktadır:
Ödemenin Amacının ve Türünün Açık Belirlenmesi: Yapılan bir ödemenin veya devrin nafakaya mahsuben mi, yoksa mal paylaşımı/tazminat karşılığı mı yapıldığı protokolde tereddütsüz yazılmalıdır.
Düzenli Ödemelerin Hukuki Tavsifi: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi vermiş olduğu kararda protokolde aksine bir düzenleme bulunmadığı takdirde kadın yararına bağlanan düzenli aylık ödemenin yoksulluk nafakası niteliğinde olduğunu tespitle tavzih isteminin kabulü gerektiğini ifade etmiştir. Protokol hükümleri yorumlanırken tarafların amacı araştırılır; Yargıtay 3. Hukuk Dairesi 24.06.2013 tarihli kararında (E. 2013/8208, K. 2013/10834), kararlaştırılan ödemenin öncelikle kadına yoksulluk nafakası, evlenmesi durumunda ise çocuğa iştirak nafakası olarak tayin edildiğini belirlemiştir.
Uygulamada En Sık Karşılaşılan Sorunlar
Nafaka ile Maddi/Manevi Tazminatın Karıştırılması: Taraflar protokole çocuk veya eş için tek kalemde tazminat adı altında ödemeler koyabilmektedir. Çocuk lehine tazminat ödenmesinin babanın iştirak nafakası sorumluluğunu kaldırmamaktadır.
Belirsiz Ödeme Hükümleri ve İnfaz Güçlükleri: Hüküm kurulurken infazda tereddüde mahal vermeyecek net rakamların belirlenmesi zorunludur. Geleceğe matuf karmaşık hesaplama yöntemlerinin hükme dercedilmesi Yargıtay tarafından bozma nedeni yapılmaktadır. Benzer şekilde, iştirak nafakası dışında istek aşılarak okul, eğitim-öğretim gideri gibi ayrı kalemlere hükmedilmesi infazda karışıklık doğurmaktadır.
Çocuk Giderlerinin Peşin Kapatıldığı Yanılgısı: Ebeveynlerin çocuk için peşin para veya mal bırakarak iştirak nafakasından süresiz kurtulacaklarına dair kabulleri kanunen geçersizdir.
Sık Sorulan Sorular
İştirak nafakası toplu olarak ödenebilir mi?
Hayır; Türk Medeni Kanunu’nun 330 uncu maddesi uyarınca iştirak nafakası her ay peşin olarak ödenir. Müşterek çocuk için yapılan peşin veya toptan ödemeler nafaka yükümlülüğünü tamamen ortadan kaldırmaz.
Boşanma protokolüne toplu ödeme yazılabilir mi?
Yoksulluk nafakası yönünden Türk Medeni Kanunu’nun 176 ncı maddesinin birinci fıkrası uyarınca protokole toptan ödeme hükmü konulabilir ve bu hukuken geçerlidir. İştirak nafakası bakımından ise protokole konulan feragat veya toplu ödeme hükümleri, ileride çocuğun değişen ihtiyaçlarına binaen dava açılmasına engel teşkil etmez.
Toplu ödemeden sonra yeniden nafaka talep edilebilir mi?
İştirak nafakasında, çocuğun üstün yararı ve kamu düzeni gereğince, daha önce toplu ödeme yapılmış olsa bile sonradan her zaman nafaka talep edilebilir (HGK, 14.11.2019, E. 2017/2613, K. 2019/1191). Ancak önceden yapılan toplu ödeme, mahkemece yeni nafaka miktarı belirlenirken dikkate alınır.
Toptan ödenmesine kesin olarak karar verilmiş ve ifa edilmiş yoksulluk nafakasında ise tek seferlik ödeme borcu sona erdirdiğinden, alacaklı sonradan nafakanın artırılmasını isteyemez.
Sonuç olarak; Boşanma davalarında nafakanın toplu olarak ödenip ödenemeyeceği nafakanın yasal türüne ve tabi olduğu emredici hükümlere göre belirlenir. Yoksulluk nafakası, Türk Medeni Kanunu’nun 176 ncı maddesinin birinci fıkrası doğrultusunda evlilik süresi, çocuksuzluk, tarafların sosyal durumları ve talepleri gözetilerek mahkemece veya protokolle toptan ödeme şeklinde kararlaştırılabilir. Buna karşın müşterek çocukların bakımına ilişkin iştirak nafakası, kamu düzeni ve çocuğun korunması ilkesi gereği her ay peşin olarak ödenmek zorundadır. İştirak nafakasına yönelik yapılan toptan ödemeler borçluyu nafakadan tamamen muaf tutmaz; yalnızca sonraki dönemde talep edilecek nafakanın hakkaniyete uygun tayininde bir indirim ve değerlendirme unsuru olarak dikkate alınabilir.
Ankara Aile Hukuku Avukatı – Hukuki Bilgilendirme
Bu makalede yer alan açıklamalar, genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Aile hukukundan kaynaklanan uyuşmazlıklarda olayların özellikleri, tarafların hukuki durumları, mevcut deliller ve yürürlükteki mevzuat farklılık gösterebileceğinden her somut olayın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Av. Akın Özbey, Ankara’da aile hukuku kapsamında boşanma, velayet, nafaka, mal rejiminin tasfiyesi, ziynet alacağı, soybağının reddi ve babalık davaları gibi konularda avukatlık faaliyetini yürütmektedir.
Hukuki uyuşmazlığınıza ilişkin görüşme ve iletişim için 0537 932 50 50 numaralı telefondan hukuk büromuza ulaşabilirsiniz.
İlgili Hukuki Bilgilendirme Yazıları
Bu makalenin konusuyla bağlantılı diğer hukuki bilgilendirme yazılarına aşağıdaki bağlantılardan ulaşabilirsiniz:
