Boşanma davası ile mal rejiminin tasfiyesi talebinin birlikte veya eş zamanlı ileri sürülüp sürülemeyeceği, yargı uygulamasında usul hukuku ilkeleri ve davanın görülebilirlik koşulları çerçevesinde ele alınan temel konulardandır. Hukuk sistemimizin uygulaması, evlilik birliğinin sona erdirilmesi talebi ile evlilik süresince edinilen malların tasfiyesinden doğan alacak istemlerinin hukuki niteliklerini ve yargılama usullerini birbirinden kesin çizgilerle ayırmaktadır.
Boşanma Hükmü ile Mal Rejiminin Tasfiyesi Farklı Hukuki Talepler Midir?
Hukuk sistemimizde geçen ‘boşanmanın mali sonuçları’ kavramı mal rejiminin tasfiyesini kapsamaz. Boşanma davası ve bunun fer’îsi niteliğindeki talepler (maddi ve manevi tazminat, nafaka vb.) doğrudan evliliğin sona ermesine bağlı hakları ihtiva ederken; mal rejiminin tasfiyesi davası bağımsız bir alacak uyuşmazlığıdır.
Nitekim Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 16. Hukuk Dairesi bir kararında; “gerek mal rejiminin tasfiyesi, gerekse katılım alacağına dair davaların ilgilisine ayni hak kazandırmadığı, bu tür davaların alacak hakkına bir başka deyişle kişisel hakka dayandığı” tespit edilmiştir. Mal rejimi tasfiyesi kural olarak ayni hak değil, şahsi nitelikte bir katılma veya katkı payı alacağı hakkı doğurur.” şeklinde karar vermiştir.
Boşanma Davası Devam Ederken Mal Paylaşımı Davası Açılabilir mi?
Mal rejiminin tasfiyesi kararı verilebilmesi için mutlaka bir boşanma hükmünün olması gerekmektedir. Bu nedenle mal rejimi davalarında, boşanma davaları bekletici mesele yapılmaktadır. Fakat bu husus mal paylaşımı davasının açılmasına engel değildir. Boşanma davası ile mal rejiminin tasfiyesi farklı hukuki taleplere dayandığından, mal paylaşımı davasının şartları ve tasfiye süreci hakkında hazırladığımız bilgilendirme sayfası da incelenebilir.
Davanın Açılabilmesi ile Tasfiye Hakkında Karar Verilebilmesi Arasındaki Ayrım Nedir?
Uygulamada davanın ikame edilebilmesi ile uyuşmazlığın esası hakkında nihai karar verilebilmesi kesin biçimde ayrılmaktadır. Yargıtay 8. Hukuk Dairesinin 13.02.2014 tarihli, 2013/9060 E. ve 2014/2194 K. sayılı ilamında belirtildiği üzere:
“Tarafların evliliği hukuken devam ettiğine göre, mal rejimi sona ermemiştir ve davanın görülebilirlik koşulu gerçekleşmemiştir.” – “Ne var ki bu durum, dava açılmasına engel değildir.”
Aynı şekilde uygulamada boşanma davası dilekçesinde mal rejiminin tasfiyesine yönelik talepler de birlikte ileri sürülebilmektedir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 14.12.2023 tarihli, 2023/2757 E. ve 2023/6241 K. sayılı ilamında; “dava dilekçesinde boşanma ve fer’îlerine ilişkin dava yanında mal rejiminden kaynaklı katılma alacağı talepli alacak davası da açıldığı” ve ilk derece mahkemesince mal rejiminin tasfiyesine ilişkin talebin ayrı esasa kaydedildiği (tefrik edildiği) aktarılmıştır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 02.11.2023 tarihli, 2023/1636 E. ve 2023/5115 K. sayılı ilamında da “kadının mal rejimi tasfiyesine yönelik taleplerinin tefrikine karar verilmiştir.” tespiti yer almış; talep tefrik edilerek boşanma davasından ayrılmıştır.
Bekletici Mesele ve Kesinleşmenin Tasfiyeye Etkisi Nedir?
Yargıtay dairelerinin yerleşik içtihatlarına göre, mal rejiminin tasfiyesi alacağı hakkında hüküm kurulabilmesi için eşler arasındaki mal rejiminin sona ermiş olması zorunludur:
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi (26.12.2024, 2024/3935 E. – 2024/10567 K.): “Yargıtayın ve Dairemizin devam eden uygulamalarına göre, mal rejiminin tasfiyesi ile alacak hakkında bir karar verilmesi için eşler aralarındaki mal rejiminin sona ermesi gerekir.”
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi (20.05.2025, 2024/2885 E. – 2025/2894 K.): “mal rejiminin tasfiyesi ile alacak hakkında bir karar verilmesi için eşler arasındaki mal rejiminin sona ermesinin gerekmesi” hususunun davanın “görülebilirlik ön koşulu olduğu” belirtilmiştir.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi (19.01.2022, 2021/5560 E. – 2022/264 K.): “Kural olarak, boşanma kararı kesinleşmedikçe mal rejiminin tasfiyesi gerçekleştirilemez. Ancak boşanma kararının kesinleşmesinden sonra tasfiye gündeme gelir.”
Yargıtay 8. Hukuk Dairesi (23.05.2013, 2012/11893 E. – 2013/7825 K.; 10.04.2019, 2018/12846 E. – 2019/3941 K.; 20.02.2019, 2017/13253 E. – 2019/1687 K.): “kural olarak, boşanma kararı kesinleşmedikçe mal rejiminin tasfiyesi gerçekleştirilemez.”
Mal rejimini sona erdiren derdest bir boşanma davası varken mal paylaşımı davası açılmışsa, bu durum davanın hemen reddedilmesini gerektirmez. Mahkemenin usul ekonomisi gereği boşanma davasını bekletici mesele yapması zorunludur:
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 30 uyarınca: “(1) Hâkim, yargılamanın makul süre içinde ve düzenli bir biçimde yürütülmesini ve gereksiz gider yapılmamasını sağlamakla yükümlüdür.”
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 165/1 uyarınca:”(1) Bir davada hüküm verilebilmesi, başka bir davaya, idari makamın tespitine yahut dava konusuyla ilgili bir hukuki ilişkinin mevcut olup olmadığına kısmen veya tamamen bağlı ise mahkemece o davanın sonuçlanmasına veya idari makamın kararına kadar yargılama bekletilebilir.”
Nitekim Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 26.12.2024 (2024/3935 E. – 2024/10567 K.), 09.05.2024 (2023/1897 E. – 2024/3324 K.), 16.10.2024 (2023/8422 E. – 2024/7491 K.) ve 20.11.2024 (2024/1259 E. – 2024/8910 K.) tarihli kararlarında aynen ifade edildiği üzere: “Mal rejimini sona erdiren boşanma davasının derdest olduğunun anlaşılması durumunda usul ekonomisi gereğince (6100 sayılı Kanun’un md. 30) bekletici mesele yapılmalıdır (6100 sayılı Kanun md. 165/1).”
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi (2023/1897 E. – 2024/3324 K.), dava devam ederken boşanma davası derdest ise “başlangıçtaki dava şartı noksanlığından ötürü, dava usulden reddedilemez” ilkesini vurgulamıştır. Yargıtay 8. Hukuk Dairesinin 13.02.2014 tarihli (2013/9060 E. – 2014/2194 K.) ilamına göre işlem sırası; “dava derdest ise dava sonucunun beklenmesi ve dava dosyasının bekletici mesele yapılması” ve “boşanma davasının olumlu sonuçlanması halinde ise, hükmün kesinleşmesinin beklenilmesi” şeklindedir. Kesinleşme sağlandıktan sonra taraf delilleri toplanarak tasfiye talebi hakkında esastan karar verilmelidir.
Eğer eşler arasında derdest hiçbir boşanma ya da mal rejimini sona erdiren dava bulunmuyorsa, dava şartı eksikliğinden usulden ret gündeme gelmektedir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 13.09.2023 tarihli, 2022/5021 E. ve 2023/3903 K. sayılı kararında aktarılan ilk derece gerekçesinde, “mal rejiminin tasfiyesi davasında boşanma davası bulunmasının dava şartı olduğu” belirtilmiş ve boşanma davası olmaksızın açılan dava usulden reddedilerek onanmıştır.
Taşınmazlar, Araçlar, Banka Hesapları ve Diğer Malvarlığı Değerlerinin Durumu Nedir?
Evlilik birliği süresince edinilen taşınmazlar, motorlu taşıtlar, şirket hisseleri/sermayesi ve banka mevduatları gibi malvarlığı unsurlarını tasfiyeye konu edildiği sıklıkla görülmektedir. (Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 2014/11552 E. – 2014/14161 K.; Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 2015/18094 E. – 2015/21995 K.; Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 2023/7610 E. – 2024/5878 K.).
Talep tipleri bakımından;
Katkı payı alacağı, değer artış payı ve edinilmiş mallara katılma alacağı şeklinde şahsi alacak talepleri yöneltilmektedir (Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 2014/11552 E. – 2014/14161 K.).
Yargıtay 7. Hukuk Dairesinin (2024/2736 E. – 2025/1218 K.) kararında Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 16. Hukuk Dairesince ifade edildiği üzere, tasfiye davaları mülkiyetin devri (ayni hak) sağlamayıp “alacak hakkına bir başka deyişle kişisel hakka dayandığı” için davacı kural olarak taşınmazın tescilini değil, bedel üzerinden hesaplanacak alacağını talep edebilmektedir.
Pay devirleri veya mülkiyet değişiklikleri halinde taraf teşkili önem taşımaktadır; Yargıtay 7. Hukuk Dairesi (2024/2736 E. – 2025/1218 K.), “payı devralan üçüncü kişinin devreden davacının yerine geçerek davaya devam edebileceği hususu göz önüne alınarak taraf teşkili sağlanmak ve denetlenmek suretiyle davaya devam edilerek bir karar verilmesi gereklidir” tespitinde bulunmuştur.
Mal Paylaşımı Davası Ne Zaman Açılmalıdır?
Zamanaşımı, Mal Kaçırma İhtimali ve Delillerin Korunması
Mal rejimini sona erdirecek derdest bir dava (boşanma veya mal ayrılığına dönüşüm) bulunmadan doğrudan tasfiye davası açılamaz; açılırsa görülebilirlik ön koşulu yokluğundan usulden ret kararı verilir (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 2022/3463 E. – 2023/2807 K.; 2022/5021 E. – 2023/3903 K.).
Boşanma davası açıldığı andan itibaren mal paylaşımı davası eş zamanlı ya da ayrı bir dava olarak derhal açılabilmektedir. Hukuk Genel Kurulu (2019/335 E. – 2022/850 K.) eşlerin “boşanma davası ile eş zamanlı mal rejimin tasfiyesi davası açmaktadırlar” uygulamasını teyit etmiştir.
Tasfiye davasının boşanma sürecinde erken açılmasının temel amacı, malvarlığı değerlerinin devrinin engellenmesi ve alacağın teminat altına alınması amacıyla ihtiyati tedbir talep edebilmektir.
Malvarlığının Korunmasına Yönelik Hukuki İmkânlar
Mal rejiminin tasfiyesi talepli davalarda davacılar, dava konusu taşınmazların, araçların ve şirket malvarlıklarının devrinin önlenmesi amacıyla ihtiyati tedbir talebinde bulunmaktadırlar (Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 2014/11552 E. – 2014/14161 K.; Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 2023/7610 E. – 2024/5878 K.). İhtiyati tedbire dair kararlarda yer alan hukuki esaslar şunlardır:
Evliliğin devam etmesi tedbire engel değildir: Yargıtay 8. Hukuk Dairesinin 29.04.2013 tarihli, 2013/2526 E. ve 2013/6153 K. sayılı ilamında; ilk derece mahkemesinin evliliğin sürdüğü ve davanın görülebilme imkanının henüz bulunmadığı gerekçesiyle tedbir talebini reddetmesi hatalı bulunmuş ve bozulmuştur. Daire, tasfiyenin kesinleşmeye bağlı olmasının geçici koruma talebinin değerlendirilmesine engel olmadığını belirtmiştir.
Ölçülülük kuralı: Yargıtay 8. Hukuk Dairesi (2013/2526 E. – 2013/6153 K.) tedbirin kapsamına ilişkin olarak şu kuralı koymuştur:
“muhtemelen davacının hak edebileceği toplam alacak miktarı ve faizi düşünülmek suretiyle birkaç taşınmaz ya da aracın belirlenecek sürüm değeri istenen muhtemel katılma alacağı miktarı ile faizini karşılıyorsa bunlar dışında kalan taşınmazlar ve araçların üzerine tedbir koymaya gerek bulunmamaktadır.”
Kanun yolu niteliği: İhtiyati tedbir taleplerine ilişkin kararlar nihai hüküm niteliğinde değildir. Yargıtay 8. Hukuk Dairesi kararlarında (2014/11552 E. – 2014/14161 K.; 2015/18094 E. – 2015/21995 K.), “ihtiyati tedbire ilişkin kararların nihai nitelikte kararlardan olmadığı” ve “İhtiyati tedbir ve ihtiyati tedbir kararlarına itiraz üzerine verilen kararların temyizi kabil değildir” gerekçesiyle temyiz talepleri reddedilmiştir.
Yargıtay Uygulamasında Boşanma ve Mal Rejimi Davaları
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu – 2019/335 E. – 2022/850 K. – 07.06.2022
Anlaşmalı boşanmada mal rejimi tasfiyesinin kapsamı; boşanmanın bekletici mesele yapılması
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi – 2024/1259 E. – 2024/8910 K. – 20.11.2024
Mal rejiminin tasfiyesinde derdest boşanmanın bekletici mesele yapılması gereği
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi – 2024/3935 E. – 2024/10567 K. – 26.12.2024
Boşanmanın derdestliği halinde usul ekonomisi gereği bekletici mesele yapılması
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi – 2023/1897 E. – 2024/3324 K. – 09.05.2024
Derdest boşanma davası varken mal rejiminin usulden reddedilemeyeceği
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi – 2023/8422 E. – 2024/7491 K. – 16.10.2024
Yabancı mahkeme boşanma ilamının tanınması sürecinin bekletici mesele yapılması
Uygulamada En Sık Karşılaşılan Sorunlar
Tasfiye Davasının Peşinen Reddedilmesi Yanılgısı: İlk derece mahkemelerinin boşanmanın henüz kesinleşmediği gerekçesiyle tasfiye davasını dava şartı yokluğundan usulden reddetmeleri sık karşılaşılan bir hatadır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi (2024/1259 E. – 2024/8910 K.) bu durumu bozma sebebi saymış ve “usul ekonomisi gereğince Mahkemece, boşanma dava dosyasının sonucunun bekletici mesele yapılması gerekirken yazılı şekilde davanın reddine karar verilmesi hatalı olmuş, bozmayı gerektirmiştir.” sonucuna varmıştır.
Protokollerdeki Muğlak İfadeler: Anlaşmalı boşanmalarda yer alan genel feragat beyanlarının tasfiyeyi kapsayıp kapsamadığı uyuşmazlık yaratmaktadır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu (2019/335 E. – 2022/850 K.), genel nitelikteki “birbirlerinden başkaca maddi ve manevi talepleri” bulunmadığına yönelik beyanları tasfiyeden açık feragat saymamış; “Soyut, muğlâk, her anlama gelebilen, farklı şekilde yorumlanmaya açık, müphem kelime ve cümleler kullanılan anlaşma metinleri sonradan açılan davanın görülmesine engel teşkil etmez.” hükmüne varmıştır.
Ayni Hak Talebi: Tasfiyede taşınmazın kendi adına tescilini talep etme yanılgısı bulunmaktadır; oysa Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 16. Hukuk Dairesi tespitinde yer aldığı üzere bu dava ayni hak kazandırmaz, kişisel bir alacak hakkı verir (Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, 2024/2736 E. – 2025/1218 K.).
Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar
Davanın Açıldığı Tarihte Boşanma Davasının Varlığı: Mal rejimini sona erdiren hiçbir dava yokken tasfiye davası açılırsa dava görülebilirlik koşulu yokluğundan reddedilir; ancak derdest bir boşanma davası varsa mahkeme 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 165/1 uyarınca bekletici mesele yapmak zorundadır.
Tefrik Usulü: Boşanma davasıyla birlikte açılan mal paylaşımı talepleri ilk derece mahkemelerince ayrı bir esasa kaydedilerek (tefrik edilerek) yürütülmelidir (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 2023/2757 E. – 2023/6241 K.; 2023/1636 E. – 2023/5115 K.).
Ölçülü Tedbir: İhtiyati tedbir taleplerinde tüm malvarlığına değil, muhtemel alacak ve faizi karşılayacak miktarda malvarlığına tedbir konulması gözetilmelidir (Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 2013/2526 E. – 2013/6153 K.).
Sık Sorulan Sorular
Boşanma davasıyla aynı anda mal paylaşımı davası açabilir miyim?
Evet. Davacı dava dilekçesinde boşanma talepleriyle birlikte mal rejiminin tasfiyesi talebini de ileri sürebilir. Bu durumda mahkeme mal rejiminin tasfiyesine yönelik talebi boşanma dosyasından ayırarak (tefrik ederek) ayrı bir esasa kaydeder
Boşanma kesinleşmeden mal paylaşımı yapılır mı?
Hayır. Mal paylaşımı davasının açılması mümkün olmakla birlikte, tasfiye ve alacak hakkında esastan nihai karar verilebilmesi için eşler arasındaki mal rejimini sona erdiren boşanma kararının kesinleşmesi gerekir
Mal paylaşımı davası boşanma davasını uzatır mı?
Talepler birlikte ileri sürüldüğünde mahkemeler mal paylaşımı talebini tefrik ederek ayrı bir esasa kaydetmekte ve mal paylaşımı davasında boşanma davasının sonucunu bekletici mesele yapmaktadır. Dolayısıyla mal paylaşımı davası, boşanma davasının esastan yürütülmesini engellemez; aksine mal paylaşımı davası boşanmanın kesinleşmesini bekler .
Eşim mallarını satmadan önce nasıl önlem alabilirim?
Boşanma davası devam ederken veya mal rejiminin tasfiyesi davası açılarak mahkemeden ihtiyati tedbir istenebilir. Yargıtay 8. Hukuk Dairesi (2013/2526 E. – 2013/6153 K.), evlilik resmen devam etse dahi muhtemel katılma alacağını ve faizini karşılayacak miktardaki araç ve taşınmazlar üzerine orantılı şekilde ihtiyati tedbir konulabileceğini kabul etmiştir.
Sonuç olarak; Yargıtay içtihatları çerçevesinde; boşanma davası ile mal paylaşımı davaları bağımsız taleplerdir. Boşanma davası açılmadan önce mal rejiminin tasfiyesi talep edilemez; ancak boşanma davası açıldığı andan itibaren aynı dilekçede veya ayrı bir dava şeklinde mal paylaşımı davası açılabilir. Birlikte açılan talepler tefrik edilir. Tasfiye davası hakkında nihai hüküm kurulabilmesi için boşanma kararının kesinleşmesi ön koşuldur; derdest boşanma davası usul ekonomisi gereği bekletici mesele yapılır. Bu süreçte muhtemel tasfiye alacağını güvence altına almak adına mallar üzerine ölçülü biçimde ihtiyati tedbir konulması hukuken mümkündür.
Ankara Aile Hukuku Avukatı – Hukuki Bilgilendirme
Bu makalede yer alan açıklamalar, genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Aile hukukundan kaynaklanan uyuşmazlıklarda olayların özellikleri, tarafların hukuki durumları, mevcut deliller ve yürürlükteki mevzuat farklılık gösterebileceğinden her somut olayın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Av. Akın Özbey, Ankara’da aile hukuku kapsamında boşanma, velayet, nafaka, mal rejiminin tasfiyesi, ziynet alacağı, soybağının reddi ve babalık davaları gibi konularda avukatlık faaliyetini yürütmektedir.
Hukuki uyuşmazlığınıza ilişkin görüşme ve iletişim için 0537 932 50 50 numaralı telefondan hukuk büromuza ulaşabilirsiniz.
İlgili Hukuki Bilgilendirme Yazıları
Bu makalenin konusuyla bağlantılı diğer hukuki bilgilendirme yazılarına aşağıdaki bağlantılardan ulaşabilirsiniz:
· Boşanma Davasında Gizlenen Mal Varlığı Nasıl Ortaya Çıkarılır?
