Türk Medeni Hukukunda boşanmanın kişisel sonuçlarından biri eşlerin soyadı durumudur. Boşanmanın kesinleşmesiyle birlikte kadının soyadı kural olarak değişmekte; ancak kanun koyucu belirli koşulların varlığı halinde kadının boşandığı eşinin soyadını kullanmaya devam edebilmesine imkân tanımaktadır. Bu yazımızda, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun (TMK) 173. maddesi çerçevesinde boşanan kadının eski eşinin soyadını kullanması, aranan menfaat ve zarar koşulları, yargılama usulü ve Yargıtay içtihatları incelenmiştir.
Boşanma Sonrasında Kadının Soyadı Ne Olur?
4721 sayılı Kanun’un 173. maddesinin birinci fıkrası uyarınca boşanma halinde kadın, evlilik ile kazandığı kişisel durumunu korumakta, ancak evlenmeden önceki soyadını yeniden almaktadır (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 22.11.2023, E. 2023/7907, K. 2023/5501; Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 07.12.2022, E. 2022/9963, K. 2022/10127; Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 27.04.2009, E. 2008/2180, K. 2009/8029).
Bu genel kuralın yanı sıra, Anayasa Mahkemesi 22/02/2023 tarihli, E. 2022/155, K. 2023/38 sayılı kararında TMK m. 187 hükmünü incelemiş; “Erkek evlenmeden önceki soyadını evlendikten sonra da tek başına kullanabildiği hâlde kuralla kadının evlenmeden önceki soyadını evlendikten sonra ancak kocasının soyadının önünde kullanabileceği öngörüldüğünden karşılaştırmaya müsait şekilde benzer durumda olan eşler arasında cinsiyet temelinde farklı muamelenin yapıldığı açıktır” tespitine yer vermiş ve “kadının evlendikten sonra kocasının soyadını almasının ailenin ortak bir soyadına sahip olmasını mümkün kılan tek seçenek olmadığı açıktır” gerekçesiyle düzenlemeyi iptal etmiştir. Benzer şekilde Yargıtay 2. Hukuk Dairesi (09.11.2023, E. 2023/5264, K. 2023/5332), kadının “yalnızca kızlık soyismini kullanmayı istemek için haklı bir gerekçenin de bulunmasının gerekmediği” ve bu uygulamanın “cinsiyete dayalı olarak bir ayrıma tabi tutulmaksızın erkek ve kadın arasında eşit şekilde uygulanması gerektiği” sonucuna ulaşmıştır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin 14.03.2023 tarihli, E. 2022/10140, K. 2023/1013 sayılı kararında onanan Bölge Adliye Mahkemesi kararında da kadının kendi soyadını kullanmasının AİHS m. 8 ve Anayasa m. 17 kapsamında bir insan hakkı olduğu teyit edilmiştir.
Eski Eşin Soyadını Kullanmaya Devam Etmek Mümkün mü?
Kadının evlenmeden önceki soyadına dönmesi asıl kural olmakla birlikte, kanun koyucu kadının eski eşinin soyadını taşımasına yargısal izinle olanak tanımıştır (TMK m. 173/2). Bu düzenlemenin amacı doğrudan “kadının sosyal durumunu korumasını sağlamak” olarak tanımlanmaktadır (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 22.11.2023, E. 2023/7907, K. 2023/5501; Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 27.04.2009, E. 2008/2180, K. 2009/8029).
Menfaat Bulunması ve Eski Eşe Zarar Vermeme Şartları
TMK m. 173/2 hükmü uyarınca hakimin bu izni verebilmesi iki kümülatif şartın gerçekleşmesine bağlıdır:
Kadının Menfaatinin Bulunması: “kadının, boşandığı kocasının soyadını kullanmakta menfaati bulunduğu ve bunun kocaya bir zarar vermeyeceği ispatlanırsa, istemi üzerine hâkim, kocasının soyadını taşımasına izin verir” (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 21.12.2021, E. 2021/7518, K. 2021/9872; Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 23.03.2009, E. 2008/18445, K. 2009/5190).
Kocaya Zarar Vermemesi: Soyadın kullanımının erkeğe somut bir zarar vermeyeceğinin anlaşılması gerekir. Salt duyuma dayalı tanık beyanları veya soyut iddialar yeterli kabul edilmemektedir (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 02.05.2023, E. 2023/368, K. 2023/2069).
Hangi Durumlarda Eski Eşin Soyadını Kullanmakta Menfaat Bulunabilir?
Yargıtay içtihatlarında menfaat unsuru, kadının evlilik soyadı ile tanınmış ve isim yapmış olması durumunda kabul edilmektedir; zira yerleşik yaklaşıma göre “Bir başka ifade ile kadın evlilik soyadı ile tanınmış ve isim yapmış ise kocanın soyadını kullanmakta menfaati olduğunun kabulü gerekir” (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 27.05.2013, E. 2012/20089, K. 2013/14380; Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 07.12.2022, E. 2022/9963, K. 2022/10127).
Mesleki Tanınırlık, Ticari Hayat ve Çocuklarla Aynı Soyadını Taşıma Gibi Durumlar
Menfaat unsurunun varlığına ve yokluğuna ilişkin tespit edilen durumlar aşağıda özetlenmiştir:
Akademik ve Bilimsel Kariyer: Kadının meslek hayatında bu isimle bilinmesi, eserlerini bu soyadı ile yayımlamış olması menfaatin varlığı için kuvvetli bir ispattır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi (19.04.2012, E. 2011/3778, K. 2012/10320), çocuk nöroloğu olan öğretim görevlisi davacının “evlilik birliğinin devamı sırasında eserlerini ve bilimsel çalışmalarını boşandığı kocasının soyadı ile yayınladığı ve bilim çevresinde aynı soyadı ile tanındığı, eserlerine bu soyadı ile “atıflar” yapıldığı” gerekçesiyle menfaatinin açık olduğunu belirtmiştir. Benzer şekilde akademisyen olan kadının “tüm akademik çalışmalarını” evlilik soyadı ile yapması durumunda “kocanın soy adını kullanmasında geçmişte ve şimdi menfaatinin olduğu tartışmadan uzaktır” sonucuna varılmıştır (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 30.11.2023, E. 2023/6483, K. 2023/5866; Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 03.05.2023, E. 2023/554, K. 2023/2101).
Ortak Çocukla Aynı Soyadını Taşıma: İlk derece mahkemesince verilen ve Yargıtay tarafından onanan hükümde, “kadının eski kocasının soyadını kullanmakta hem mesleği açısından menfaati hem de aynı soyadını taşıyacak olması sebebiyle ortak çocuk açısından … yararı bulunduğu” kabul edilmiştir (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 02.05.2023, E. 2023/368, K. 2023/2069).
Uzun Süreli Evlilik, Sosyal Çevre ve İş Yaşamı: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi (12.12.2023, E. 2023/8000, K. 2023/6132), “kadının evlendikleri 1975 yılından beri uzunca süre kullandığı…soyadını boşandıktan sonra da kullanmasında menfaati bulunduğu, erkeğin İzmir ve çevre ilçelerde tanınmış bir iş adamı olması nedeni ile kadının sosyal çevresini buna göre oluşturduğu, yıllarca devam eden tedavi kayıtlarında aynı soyadı kullandığı, sosyal çevresinde bu soyadı ile tanınıp bilindiği” ve erkeğe zarar verdiğinin ispatlanamadığı gerekçesiyle talebi uygun görmüştür. 26 yıl süren evlilikte diplomalar, yüksek lisans tezleri, sertifikalar, banka ve emeklilik işlemlerinde soyadın kullanılması da kabul sebebidir (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 19.03.2009, E. 2007/19005, K. 2009/5094).
Yurt Dışı Yaşamı ve Yabancı Ülke Belgeleri: Yurt dışında yaşayan kadının resmi kayıtlarının ve sosyal güvenlik işlemlerinin bu soyadla düzenlenmesi korunmaya değer menfaat sayılmıştır (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 22.11.2023, E. 2023/7907, K. 2023/5501; Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 17.03.2014, E. 2013/21481, K. 2014/5949).
Tek Başına Yetersiz Görülen Haller: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi (04.03.2024, E. 2024/499, K. 2024/1427) içtihadına göre, “yerleşik yargısal içtihatlara göre bir takım evraklarda evlilik soyadının kullanılıyor olmasının tek başına menfaat unsurunu oluşturmadığı, davacı kadının gerekli başvuruları yaparak bu belgeleri mevcut duruma uygun şekilde yeniden tanzim ettirebileceği” ve “birtakım resmi belgeleri yeniden düzenlemek zorunda kalmasının, yurt dışında katıldığı faaliyetlerde evlilik soyadını kullanıyor olmasının veya bu soyadla tanınmasının tek başına kanunun aradığı anlamda korunmaya değer bir üstün menfaat olarak kabul edilemeyeceği” hükme bağlanmıştır.
Eski Eşin Soyadını Kullanmak İçin Nasıl Dava Açılır?
Boşanan kadının kocasının soyadını kullanmasına izin verilmesi davası bağımsız bir dava olarak açılabileceği gibi boşanma davası kapsamında da ileri sürülebilmektedir.
Görevli Mahkeme: Uyuşmazlık Mahkemesi (16.06.2025, E. 2025/296, K. 2025/412) nüfus kütüğündeki baştan itibaren hatalı kayıtlara dair düzeltme davalarının Asliye Hukuk Mahkemesinde adli yargı kolunda görüleceğini belirtmiştir. Ancak boşanan kadının eski eşinin soyadını kullanmasına izin verilmesi talebi genel bir isim tashihi davası değildir.
Eski Eş Soyadının Kullanılmasına İtiraz Edebilir mi?
Eski eş, kadının soyadını kullanmasına itiraz edebilir ve bu kullanımın kendisine zarar verdiğini ileri sürebilir. Ancak bu zararın varlığının davalı erkek tarafından somut delillerle ispatlanması gerekir.
Soyut tanık anlatımları veya duyuma dayalı iddialar zararın kanıtı sayılamaz (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 02.05.2023, E. 2023/368, K. 2023/2069; Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 03.05.2023, E. 2023/554, K. 2023/2101).
Taraflar arasında husumet bulunması, soyadının nadir/spesifik olması gibi unsurlar erkeğe manevi zarar verebilecek nitelikte somutlaştırılmışsa davanın reddi gerekebilir (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 04.03.2024, E. 2024/499, K. 2024/1427: “davacı kadının boşandığı eşi olan ve halen husumetli olduğu davalının soyadını taşıyacak olmasının davalıya en azından manevî olarak zarar vereceğinin açık olduğu”).
Buna karşın, erkeğin muvafakat vermiş olması halinde (muvafakatname ibrazı) koşulların davacı lehine oluştuğu kabul edilmektedir (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 17.03.2014, E. 2013/21481, K. 2014/5949).
Verilen Soyadı Kullanma İzni Sonradan Kaldırılabilir mi?
TMK m. 173 uyarınca: “Koca, koşulların değişmesi hâlinde bu iznin kaldırılmasını isteyebilir.” (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 21.12.2021, E. 2021/7518, K. 2021/9872; Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 23.03.2009, E. 2008/18445, K. 2009/5190).
İznin Kaldırılması Davasında Temel İlkeler ve İspat Yükü
“TMK’nin 173/4. maddesi uyarınca kadının boşandığı eşinin soyadını kullanmaya ilişkin iznin kaldırılabilmesi koşulların değişmesi haline bağlı olup, ispat yükü boşanan kadının soyadının kullanılmasında artık menfaati kalmadığı yahut kadının soyadını kullanmasının kendisine zarar verdiği iddiasında bulunan davacıdadır.” Yargıtay 2. HD, 21.12.2021, 2021/7518 E., 2021/9872 K.; Yargıtay 2. HD, 02.11.2023, 2023/1748 E., 2023/5135 K.
Yasal Hak Arama ve Şikayetler
Taraflar arasındaki ceza soruşturmaları, takipsizlik kararları, icra takipleri veya kişisel ilişki davaları erkeğe zarar verildiği anlamına gelmez; zira “kadının yasal şikayet hakkını kullanmasının Anayasal bir hak olduğu, davacı erkeğin soyadını kullanmasına engel teşkil etmediği” kabul edilir. Yargıtay 2. HD, 21.12.2021, 2021/7518 E., 2021/9872 K.; Yargıtay 2. HD, 26.03.2024, 2024/1835 E., 2024/2123 K.; Yargıtay 2. HD, 23.09.2024, 2024/3961 E., 2024/6272 K.
Kişilik Haklarına Saldırı / Hakaret
Eski eşe yönelen haksız eylemler ceza davasına veya manevi tazminata konu edilebilir, ancak iznin kaldırılması için doğrudan yeterli gerekçe oluşturmaz. Yargıtay 2. HD, 30.11.2023, 2023/6483 E., 2023/5866 K.
Protokol Haklarının İcrası
Kadının kesinleşen boşanma protokolündeki edimleri talep etmesi “tek başına evlilik soyadının kullanımından kaynaklı oluştuğu iddia edilen zararına dayanak gösterilmeyeceği” içtihat edilmiştir. Yargıtay 2. HD, 02.11.2023, 2023/1748 E., 2023/5135 K.
Zaman Zaman Kızlık Soyadını Kullanma
Kadının bazı işlemlerde kızlık soyadını da kullanmış olması, uzun süren evlilik ve devam eden iş/sosyal yaşam gözetildiğinde menfaatin bittiğini göstermez. Yargıtay 2. HD, 18.05.2023, 2023/1717 E., 2023/2461 K.
Kadının Kendi İsteğiyle Eski Soyadına Dönmesi
Boşandığı eşinin soyadını kullanmasına izin verilmiş olan kadın daha sonra kendi iradesiyle evlenmeden önceki soyadına dönmek isterse mahkemede dava açmasına gerek yoktur. Yargıtay 8. Hukuk Dairesi’nin (02.07.2018, E. 2017/7888, K. 2018/14767) kararında belirtildiği üzere, 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu’nun ek 3. maddesi gereğince “yazılı talepte bulunmak kaydıyla; boşandığı eşinin soyadını kullanmasına izin verilen kadının evlenmeden önceki soyadını kullanmak istemesi hâlinde nüfus müdürlüğünce gerekli işlemin yapılacağı hükme bağlandığından”, kadının nüfus idaresine başvurması yeterlidir ve bu doğrultuda dava açmakta hukuki yararı bulunmamaktadır.
Yargıtay Uygulamasında Boşanma Sonrası Soyadı
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin yerleşik içtihatlarında temel odak noktası, kadının evlilik soyadıyla kurduğu mesleki ve sosyal aidiyetin korunması ile erkeğin bu durumdan görebileceği gerçek ve ispatlanmış zararlar arasındaki dengedir. İncelemelerde şu ilkeler öne çıkar:
Dava TMK m. 173/2 kapsamında bir izin davasıdır.
Kadının mesleğinde isim yapması, akademik çalışmaları, ticaret hayatı ve ortak çocukla soyadı birliği menfaat kapsamında korunur (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 02.05.2023, E. 2023/368, K. 2023/2069; Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 23.09.2024, E. 2024/3961, K. 2024/6272).
Davalı erkeğin soyadının kullanımına karşı çıkması tek başına yeterli olmayıp, soyadın kullanılmasının kendisine zarar verdiğini “somut beyan ve delillerle” kanıtlaması şarttır (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 03.05.2023, E. 2023/554, K. 2023/2101).
Avukatın Gözünden Soyadı Uyuşmazlıkları
Uygulamada En Sık Karşılaşılan Sorunlar
İspat Yetersizliği: Kadının yalnızca evrak yenileme külfetine veya genel soyut ifadelere sığınması durumunda davanın reddedilmesi (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 04.03.2024, E. 2024/499, K. 2024/1427; Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 27.04.2009, E. 2008/2180, K. 2009/8029).
Görevli Mahkemenin Karıştırılması: Soyadı tashihi gibi değerlendirilerek Asliye Hukuk Mahkemesinde dava açılması ve davanın görev yönünden usulden bozulması (Yargıtay 18. Hukuk Dairesi, 10.12.2007, E. 2007/10840, K. 2007/10935).
Husumet ve Manevi Zarar İddiaları: Boşanma sonrası taraflar arasındaki çekişmelerin erkeğe zarar verip vermediği noktasında toplanan delillerin niteliği.
Hukuki Yarar Yokluğu: İznin iptali için kadının dava açmasına gerek olmaksızın Nüfus Müdürlüğüne başvurabileceği gerçeğinin atlanması (Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 02.07.2018, E. 2017/7888, K. 2018/14767).
Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar
Menfaatin Somutlaştırılması: Kadının mesleki belgeleri, bilimsel yayınları, ticari kayıtları veya tanınırlığını gösteren deliller eksiksiz toplanmalıdır.
Erkeğin Zarar Savunması: Davalı tarafın soyadı kullanımının kendisine somut bir zarar doğurduğunu tanıkların soyut veya duyuma dayalı anlatımları ötesinde delillerle kanıtlaması gereklidir.
İznin Kaldırılması Davalarında Şart Değişikliği: Önceden verilmiş iznin kaldırılması davasında, koşulların kadının aleyhine veya erkeğin zararına olacak şekilde değiştiği davacı erkek tarafından ispat edilmelidir.
Sık Sorulan Sorular
Boşandıktan sonra eski eşimin soyadını kullanabilir miyim?
Evet. TMK m. 173/2 uyarınca bu soyadını kullanmakta menfaatiniz bulunduğunu ve bunun eski eşinize bir zarar vermeyeceğini ispatlamanız halinde hâkim kararıyla kullanabilirsiniz.
Çocuğumla aynı soyadı taşımak yeterli gerekçe midir?
Yargıtay kararlarında, kadının mesleki menfaatinin yanında “aynı soyadını taşıyacak olması sebebiyle ortak çocuk açısından … yararı bulunduğu” hususu da izin verilmesi noktasında dikkate alınan ve korunan bir unsur olarak kabul edilmiştir (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 02.05.2023, E. 2023/368, K. 2023/2069).
Eski eşimin izin vermesi gerekir mi?
Eski eşin açık rızası zorunlu değildir. Eski eş rıza göstermese dahi menfaat şartının gerçekleştiği ve erkeğe somut bir zararın verilmediği ispatlanırsa hâkim izni verebilir (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 03.05.2023, E. 2023/554, K. 2023/2101). Ancak erkeğin muvafakatname vermesi dava sürecinde lehe delil teşkil eder (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 17.03.2014, E. 2013/21481, K. 2014/5949).
Boşandıktan yıllar sonra bu dava açılabilir mi?
Kanun metninde ve içtihatlarda bu yönde bir hak düşürücü süre öngörülmemiştir; şartlar oluştuğunda dava açılması mümkündür. Nitekim Yargıtay kararlarında boşanma davasından bağımsız olarak açılan izin talepleri esastan incelenmektedir.
Eski eş soyadını kullanma iznini kaldırtabilir mi?
Evet, ancak TMK m. 173 uyarınca iznin kaldırılması için “koşulların değişmesi” şarttır. İspat yükü eski eşte olup, kadının soyadını kullanmakta artık menfaatinin kalmadığını veya bu kullanımın kendisine somut bir zarar verdiğini ispatlamalıdır. Yasal şikayet hakkının kullanılması gibi durumlar iznin kaldırılması için tek başına yeterli sayılmaz (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 21.12.2021, E. 2021/7518, K. 2021/9872; Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 26.03.2024, E. 2024/1835, K. 2024/2123).
Sonuç olarak; Boşanan kadının evlenmeden önceki soyadına dönmesi kural olmakla birlikte, TMK m. 173/2 kadına sosyal durumunu ve mesleki kimliğini koruma imkânı tanımaktadır. Hâkimin izni; kadının soyadını taşımakta haklı ve meşru bir menfaatinin bulunmasına ve bu kullanımın erkeğe somut bir zarar vermemesine bağlıdır. Bu iznin sonradan kaldırılması ise koşulların esaslı şekilde değiştiğinin davacı erkek tarafından ispatlanması şartına bağlanmıştır.
Ankara Aile Hukuku Avukatı Desteği
Bu yazıda yer alan bilgiler genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Her aile hukuku uyuşmazlığının kendine özgü şartları bulunduğundan somut olayın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Av. Akın Özbey olarak uzun yıllardır Ankara ilinde avukat olarak hizmet vermekteyiz. Boşanma davası, mal paylaşımı davası, ziynet alacağı davası, velayet davası, nafaka davası, soybağının reddi davası ve babalık davası gibi Aile Hukuku kaynaklı konularda müvekkillerimize hukuki destek sağlamaktayız.
Ankara’da aile hukukundan kaynaklanan uyuşmazlıklarınız uzman ve deneyimli kadromuz ile profesyonel destek alarak dava sürecinizi alanında uzman bir avukatla yürütmek için hukuk büromuzla 0537 932 50 50 numaralı hattımız üzerinden iletişime geçebilirsiniz.
Ankara boşanma davası yazımıza ulaşmak için buraya tıklayınız
Ankara velayet davası yazımıza ulaşmak için buraya tıklayınız
Ankara Mal Rejiminin Tasfiyesi yazımıza ulaşmak için buraya tıklayınız
Ankara Nafaka Davası yazımıza ulaşmak için buraya tıklayınız
Ankara Aile Hukuku yazımıza ulaşmak için buraya tıklayınız
Ankara Babalık Davası yazımıza ulaşmak için buraya tıklayınız
Ankara Soybağının Reddi Davası yazımıza ulaşmak için buraya tıklayınız
