Velayet; çocuğun bakımı, eğitimi, korunması ve temsilini kapsayan geniş kapsamlı bir hak ve yükümlülükler bütünü olarak tanımlanmaktadır. Velayetin kapsamı “çocukların bakım, eğitim, öğretim ve korunması ile temsil görevlerini” ve “özellikle çocukların şahıslarına bakmak, onları görüp gözetmek, geçimlerini sağlamak, yetiştirilmelerini ve eğitimlerini gerçekleştirmektir.” şeklinde ifade edilmektedir.
Boşanma sonrasında velayet hakkı kendisine bırakılan ebeveyn, çocuğun günlük yaşamını, yetiştirilmesini ve eğitim süreçlerini idare etme yetkisine sahip kılınmaktadır. Ancak bu yetki sınırsız ve mutlak olmayıp, çocuğun üstün yararı ve diğer ebeveynin çocukla olan hukuki ve kişisel bağı ile sınırlandırılmıştır.
Okul Seçimi ve Değiştirilmesinde Velayet Yetkisi
Yargı organlarının somut olayın özelliklerine göre geliştirdiği yaklaşımlar mevcuttur:
Yerleşim Yeri ve Eğitim: Anayasa Mahkemesinin 30/4/2024 tarihli kararına (B. No: 2022/60016) konu uyuşmazlıkta Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 2. Hukuk Dairesi, “velayet hakkı kendisinde bulunan babanın müşterek çocukla gerek yurt dışı gerekse yurt içinde seyahat etmesinin ve yerleşim yerini belirlemesinin annenin muvafakatına bağlı olmadığı” tespitini yaparak, babanın işi ve çocuğun eğitimi sebebiyle Kıbrıs’a yerleşmesini velayet hakkının kötüye kullanılması olarak değerlendirmemiştir.
Yatılı Okul Tercihi: Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 08.06.2016 tarihli kararında (E. 2016/10716, K. 2016/11271), “çocuğun sınav başarı puanına uygun yatılı bir okula yerleştirilmesi” olgusunun tek başına velayetin kaldırılmasını ya da değiştirilmesini gerektirmeyeceği ifade edilmiştir.
Mahkemece Okul Kaydı Yetkisi Verilmesi: Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 15.10.2019 tarihli kararında (E. 2019/6650, K. 2019/10142), “mahalli mahkemece bu talep kabul edilerek 26.02.2019 tarihinde erkeğe, çocuğun baba yanında okul kaydının yapılabilmesi için yetki verilmiştir.” tespiti yer almış; benzer şekilde 23.01.2023 tarihli kararda da (E. 2022/9763, K. 2023/340) “çocuğun okul kaydı için davalı-davacı babaya yetki verildiği görülmüştür.” olgusu vurgulanmıştır.
Diğer Ebeveynin Bilgi Alma ve Çocukla İlişki Hakları
Velayet kendisine bırakılmayan ebeveynin çocukla kişisel ilişki kurma ve çocuğun eğitim sürecinden haberdar olma hakkı yargı kararlarıyla korunmaktadır:
Okulda Bilgi Edinme ve Ziyaret Hakkı: Velayeti annede olan çocuk hakkında “eğitim ve sağlık konusunda, bulunduğu okul ya da sağlık kuruluşu binasında, idarenin belirleyeceği uygun yer ve süre içinde bir görevli yanında kişisel ilişki kurma kapsamında davacı babasına bilgi edinme ve ziyaret hakkı verilmesine” dair kurulan hüküm bulunmaktadır. Bu hüküm Yargıtay tarafından onanmıştır.
Ebeveynlerin Karşılıklı Kaçınma Yükümlülüğü: Türk Medenî Kanunu’nun 324. maddesi uyarınca “ana ve babadan her biri, diğerinin çocuk ile kişisel ilişkisini zedelemekten, çocuğun eğitilmesi ve yetiştirilmesini engellemekten kaçınmakla yükümlüdür.
Okul Değişikliğinin Çocuğun Üstün Yararına Etkisi
Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi kararlarında, eğitim hayatındaki değişikliklerin değerlendirilmesinde temel ölçüt çocuğun üstün yararı ve alıştığı ortamın korunması olarak sıklıkla karşımıza çıkmaktadır.
Çocuğun Üstün Yararının Kapsamı: Çocuğun üstün yararını belirlerken onun bedensel, zihinsel, ruhsal, ahlâki ve toplumsal gelişiminin sağlanması amacının gözetilmesi gereklidir. Eğitim düzenine ilişkin uyuşmazlıklarda çocuğun üstün yararı ilkesinin velayet bakımından nasıl değerlendirildiği önem taşımaktadır.
Alıştığı Ortamın Korunması İlkesi: Mahkemece, açıklanan özellikler yanında mümkün oldukça çocuğun alıştığı ortamın değiştirilmemesine özen gösterilmesi gerektiğini Yargıtay sıklıkla vurgulamaktadır. Çocuğun “kimin yanında okumakta olduğu” ve ebeveynin çocuğun eğitim durumuyla ilgilenme kapasitesinin incelenmesi gerektiği göz önünde bulundurulmalıdır.
Çocuğun Görüşünün Değeri: Çocuğun üstün yararı gerektirdiği takdirde görüşlerinin aksine karar verilmesi de mümkün olmakla birlikte uygulamada genelde çocuğun görüşüne göre karar verilmekte, bu doğrultuda rapor oluşturulmaktadır.
Eğitim Kararına Karşı Başvurulabilecek Hukuki Yollar ve Velayetin Değiştirilmesi
Okul ve eğitim düzenine ilişkin eylemlerin hukuki sonuçları kararlarda şu şekilde ele alınmıştır:
Eğitim Saatlerini Aksamayan Kişisel İlişki: Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 23.10.2025 tarihli kararında (E. 2025/5406, K. 2025/9168), kişisel ilişkinin cuma gününden başlatılmasının “cuma gününden başlatılması okul çağında bulunan çocukların eğitim durumunu engelleyici nitelikte olduğu gibi annenin velâyet görevini de engelleyici niteliktedir.” gerekçesiyle Bölge Adliye Mahkemesi kararı bozulmuştur.
Tam Gün Eğitim ve Dinlenme Süresi: Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 02.04.2024 tarihli kararında (E. 2023/10193, K. 2024/2307), Bölge Adliye Mahkemesince “küçüğün gittiği özel okulun tüm gün olması, okuldan geldikten sonra dinlenmesi ve ödevlerini yapması için geçirmesi gereken süre” gözetilerek kurulan kişisel ilişki düzenlemesi “usul ve kanuna uygun” bulunarak onanmıştır.
Yurt Dışı Eğitim Programlarının Araştırılması: Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 18.12.2018 tarihli kararında (E. 2017/4354, K. 2018/14859), “ortak çocukların okul durumları, yurtdışındaki tatilleri, eğitim programları konusunda araştırma yapılarak” kişisel ilişki kararı verilmesi gerektiği belirtilerek yerel mahkeme kararı bozulmuştur.
Avukatın Gözünden: Okul Değişikliğinin Tek Başına Değil, Çocuğun Yaşam Düzenine Etkisiyle İncelenmesi
Yargı uygulamalarında gördüğümüz üzere; mahkemelerin okul değişikliği veya eğitime dair tasarrufları tek başına izole bir eylem olarak değil, çocuğun bütüncül yaşam düzeni, üstün yararı ve ebeveynlerin yükümlülüklerine uygun davranıp davranmadığı çerçevesinde ele alınmaktadır.
Nitekim Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 25.09.2013 tarihli kararında (E. 2013/2773, K. 2013/21832), annesiyle başka bir şehre taşınmayıp İstanbul’da okuluna devam eden ve babasının yanında kalan çocuğun üstün yararı gereği velayetin babaya verilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. Bu doğrultuda okul değişikliğinin titizlikle ele alınması gerekmektedir.
Uygulamada En Sık Karşılaşılan Sorunlar: Gizli Nakil İşlemleri, Şehir Değişikliği ve Okul Masrafları
Gizli Nakil ve Bilgi Saklama: Velayet sahibi ebeveynin okul değişikliğini diğer ebeveyne bildirmemesi, diğer ebeveynin bilgi edinme ve kişisel ilişki hakkının ihlali iddiasıyla mahkemelere taşınmaktadır.
Şehir Değişikliği ve Eğitim: Velayet sahibi ebeveynin yerleşim yeri değişikliği yapması hâlinde verilen kararlarda; yerleşim yerini belirleme yetkisi kural olarak diğer ebeveynin rızasına bağlı tutulmamakta; ancak çocuğun eğitiminin aksamaması ve üstün yararı denetlenmektedir.
Okul Masrafları: Bu araştırmanın tarama kapsamında incelenen kararlarda okul giderlerinin veya özel okul ücretlerinin paylaştırılmasına dair bir uyuşmazlık verisi yer almamaktadır.
Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar: Velayet Yetkisi ile Kişisel İlişki Hakkının Ayrımı
Velayet yetkisi, çocuğun eğitim ve bakımını düzenleme hakkı verirken; bu yetki diğer tarafın çocukla olan bağını koparacak şekilde kullanılamaz.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 14.02.2017 tarihli kararında (E. 2016/11109, K. 2017/1492), kişisel ilişkiyi engelleyen ebeveynin “velayet hakkını kötüye kullandığı anlaşılmakla” velayetin değiştirilmesi gerektiği vurgulanmıştır.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 20.11.2025 tarihli kararında (E. 2025/5404, K. 2025/9980) ise çocukların yurt dışına çıkışının kişisel ilişki günleri gerekçe gösterilerek babanın iznine bağlanması, annenin velayet hakkını ve seyahat özgürlüğünü haksız kısıtlayıcı nitelikte bulunmuştur.
Sık Sorulan Sorular
Anne çocuğun okulunu tek başına değiştirebilir mi?
İncelenen yargı kararlarında, velayet sahibi ebeveynin diğer ebeveyne haber vermeksizin okul değiştirmesine yönelik genel ve kesin bir kural ortaya konulmamıştır. Velayet hakkı ebeveyne yerleşim yeri ve eğitimi düzenleme yetkisi tanımakla birlikte, Anayasa Mahkemesi ve Yargıtay kararlarında “önemli olan çocuğun üstün yararına uygun şekilde davranılmasıdır” ilkesi esas alınmaktadır.
Baba okul kayıtlarını isteyebilir mi?
Evet. Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 20.11.2024 tarihli kararı (E. 2024/7109, K. 2024/8846) ile onanan Bölge Adliye Mahkemesi hükmü uyarınca, velayet sahibi olmayan babaya “eğitim ve sağlık konusunda, bulunduğu okul ya da sağlık kuruluşu binasında, idarenin belirleyeceği uygun yer ve süre içinde bir görevli yanında kişisel ilişki kurma kapsamında davacı babasına bilgi edinme ve ziyaret hakkı verilmesine” karar verilebilmektedir.
Okul değişikliği velayeti etkiler mi?
Tek başına okul değişikliğinin velayeti etkilediğine dair doğrudan bir içtihat bulunmamakla birlikte; çocuğun eğitim hayatının aksatılması, devamsızlığıyla ilgilenilmemesi (Yargıtay 2. HD, E. 2006/2418, K. 2006/8852) veya okula gönderilmemesi (Yargıtay 2. HD, E. 2016/3795, K. 2017/9385) durumlarında velayetin değiştirilmesine karar verilmektedir.
Özel okul masrafını kim karşılar?
Bu araştırmanın tarama kapsamında incelenen kararlarda özel okul masraflarının kime ait olacağına ilişkin bir tespit veya karar yer almamaktadır.
Okul değişikliğine mahkemede itiraz edilebilir mi?
Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 09.01.2023 tarihli kararına (E. 2022/11194, K. 2023/43) konu olayda, okul kaydının durdurulması yönündeki tedbir talebi İlk Derece Mahkemesince reddedilmiş; Yargıtay bu talebin esasına yönelik ayrıca bir değerlendirme yapmamıştır. Çocuğun eğitiminin engellenmesi veya velayetin kötüye kullanılması durumlarında ise velayetin değiştirilmesi veya kişisel ilişkinin yeniden düzenlenmesi davaları açılabilmektedir.
Sonuç olarak: Eğitim Kararlarında Çocuğun İstikrarı ve Üstün Yararı dikkate alınmaktadır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve daire kararları ile Anayasa Mahkemesi içtihatlarında, çocukla ilgili eğitim kararlarında temel ilkenin “çocuğun bedensel, fikri ve ahlaki bakımdan en iyi şekilde gelişebilmesi” ve “mümkün oldukça çocuğun alıştığı ortamın değiştirilmemesine” özen gösterilmesi olduğu kabul edilmektedir. Ebeveynler arasındaki çekişmelerde çocuğun eğitim hakkı zedelenemez ve kişisel ilişki düzenlemeleri eğitim takvimine uygun şekilde tesis edilmelidir.
Ankara Aile Hukuku Avukatı – Hukuki Bilgilendirme
Bu makalede yer alan açıklamalar, genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Aile hukukundan kaynaklanan uyuşmazlıklarda olayların özellikleri, tarafların hukuki durumları, mevcut deliller ve yürürlükteki mevzuat farklılık gösterebileceğinden her somut olayın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Av. Akın Özbey, Ankara’da aile hukuku kapsamında boşanma, velayet, nafaka, mal rejiminin tasfiyesi, ziynet alacağı, soybağının reddi ve babalık davaları gibi konularda avukatlık faaliyetini yürütmektedir.
Hukuki uyuşmazlığınıza ilişkin görüşme ve iletişim için 0537 932 50 50 numaralı telefondan hukuk büromuza ulaşabilirsiniz.
İlgili Hukuki Bilgilendirme Yazıları
Bu makalenin konusuyla bağlantılı diğer hukuki bilgilendirme yazılarına aşağıdaki bağlantılardan ulaşabilirsiniz:
