Evlilik birliği dışında dünyaya gelen çocukların velayeti, soybağının tesisi, babanın velayet talepleri, kişisel ilişki tesisi ve iştirak nafakası gibi uyuşmazlıklar, Türk Medeni Kanunu ve yüksek yargı içtihatları çerçevesinde şekillenmektedir.
Evlilik Dışı Doğan Çocuğun Velayeti Kimdedir?
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun (TMK) 337. maddesinin birinci fıkrası uyarınca: “Ana ve baba evli değilse velâyet anaya aittir.” Yargı mercileri, evlilik dışı doğan çocuğun velayetinin kanun gereği doğrudan anneye ait olduğunu istikrarlı olarak vurgulamaktadır.
Babanın Çocuğu Tanıması Velayet Hakkı Verir mi?
Soybağının kurulması ile velayet hakkının birbirinden tamamen farklı hukuki müesseseler olduğunu ve tanımanın babaya kendiliğinden velayet hakkı bahşetmediği Yargı kararları ile sıklıkla vurgulanmaktadır.
Soybağının Kurulması Biçimi: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi (31.05.2021, E. 2021/2572, K. 2021/4104), `”Çocuk ile ana arasında soybağı doğumla kurulur. Çocuk ile baba arasında soybağı, ana ile evlilik, tanıma veya hâkim hükmüyle kurulur.”` kuralını belirtmiş; somut olayda `”küçüğün davalı baba … tarafından tanınarak babasının nüfusuna kaydedildiği, davacı annenin halen velâyet hak ve sorumluluğuna sahip olduğu anlaşılmaktadır.”` tespitini yaparak tanımanın anneyi velayetten mahrum bırakmadığını hükme bağlamıştır. Evlilik dışında doğan çocuk bakımından velayet ile soybağının kurulması birbirinden farklı hukuki konulardır. Soybağının kurulmasına ilişkin ayrıntılar için babalık davası hakkındaki bilgilendirme sayfamızı inceleyebilirsiniz.
Tanımanın Velayete Etkisi: İstanbul 3. Asliye Ticaret Mahkemesi (24.12.2024, E. 2024/791, K. 2024/1003) kararında açıkça; `”Tanıma işlemi yapılması veya babalık davası ile çocuğun babanın nüfusuna geçirilmesi velayetin annede olması durumunu değiştirmeyecektir.”` tespitine yer verilmiştir.
Velayet Talep Etme Ehliyeti: Tanıma babaya doğrudan velayet kazandırmasa da babaya velayeti talep edebilme imkânı tanır. Nitekim Yargıtay 2. Hukuk Dairesi (27.02.2013, E. 2012/13199, K. 2013/5093), `”Baba ile soybağı tanıma ile kurulduğuna göre, babanın velayeti alma hakkı mevcuttur.”` tespitinde bulunmuştur.
Evlilik Dışı Çocuğun Velayeti Babaya Verilebilir mi?
- Annenin Terki ve Görevini İhmal Etmesi: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi (28.06.2016, E. 2016/13524, K. 2016/12659), annenin ortak haneyi terk edip çocuğu arayıp sormadığı, babanın ise çocukla ilgilendiği olayda; ilk derece mahkemesinin davayı reddedip vasi atanması için ihbarda bulunmasını hatalı bulmuş, `”davanın kabulü ve velayetin davacı babaya verilmesi (TMK. m. 337/2) yerine, davanın reddi ile annenin çocuk üzerindeki velayetinin kaldırılmasına çocuk için vasi atanması için ihbarda bulunmasına karar verilmesi isabetsiz olup bozmayı gerektirmiştir.”` sonucuna varmıştır.
- Annenin Bakım Yükümlülüğünü İhmali: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi (12.09.2023, E. 2023/5485, K. 2023/3833) kararında aktarılan İlk Derece Mahkemesi gerekçesinde; evlilik dışı doğan çocuk yönünden babalık davası ile soybağının kurulduğu, annenin çocuğa ilgisiz kaldığı ve `”4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun (4721 sayılı Kanun) 337 nci maddesi gereğince velayet hakkı sahibi olan annenin velayet görevinin kaldırılmasının gerektiği”` değerlendirilerek velayet babaya verilmiştir.
- Yaşam Tarzı ve İlgisizlik: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi (03.10.2017, E. 2017/3277, K. 2017/10441), annenin çocuğun temel ihtiyaçlarıyla ilgilenememesi, düzenli hayat kuramaması ve kardeşlerin ayrılmaması ilkesi uyarınca, `”ortak çocuk …’nin velayet hakkının da davalı-davacı anneden alınıp davacı-davalı babaya verilmesi gerekirken”` şeklinde hüküm kurularak velayetin babaya verilmesi gerektiğini belirtmiştir.
Baba Çocukla Kişisel İlişki Kurabilir mi?
Evlilik dışı doğan çocukla soybağı kuran (tanıma veya mahkeme hükmüyle) babanın çocukla kişisel ilişki kurma hakkı bulunmaktadır:
Kişisel İlişkinin Çocuğun Yararına Olması: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi (21.03.2024, E. 2024/521, K. 2024/1991) kararında aktarılan İlk Derece Mahkemesi tespitinde, `”baba ile çocuk arasında şahsi ilişki kurulmasının çocuğun yararına olacağı”` belirtilmiş; Yargıtay da `”evlilik dışı doğan çocuk ile davacı baba arasında kişisel ilişki kurulmasının çocukların üstün yararına uygun olup olmadığı”` uyuşmazlığında verilen kararı onamıştır.
Babalık Sevgisi ve Ruhsal Gelişim: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi (03.07.2024, E. 2024/2635, K. 2024/5289) kararında, ilk derece mahkemesinin babanın çocukla kişisel ilişki kurmasını çocuğun ruhsal gelişimi ve baba sevgisini yaşaması bakımından gerekli gördüğü ve düzenli kişisel ilişki tesis ettiği tespit edilmiş, bu karar onanmıştır.
Yüksek Çıkar ve Araştırma: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi (02.04.2024, E. 2023/10080, K. 2024/2290), tanınan evlilik dışı çocuk ile baba arasındaki kişisel ilişki incelemesinde `”aslolan çocuğun yüksek çıkarına bedensel ve zihinsel gelişimini sağlamaya en uygun çözüme ulaşmaktır”` ilkesini vurgulamış; iddiaların araştırılması ve çocuğun görüşünün alınması gerektiğini belirterek kararı bozmuştur.
Sağlığın Önceliği: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi (24.02.2025, E. 2024/4537, K. 2025/1884), kişisel ilişki düzenlemesinde kamu düzeninin geçerli olduğunu ve `”çocuğun ruhsal ve fiziksel sağlığı öncelikli olarak dikkate alınmalıdır.”` kuralının uygulanacağını belirtmiştir.
Evlilik Dışı Doğan Çocuk İçin Nafaka İstenebilir mi?
Evlilik dışı doğan çocuğun bakım ve iaşe giderlerine katılım hususunda yargı kararlarında şu tespitlere yer verilmiştir:
Giderlere İmkânlar Ölçüsünde Katılım: Kayseri 4. Aile Mahkemesinin kararında, evlilik dışı çocukların velayetinin annede bırakılması ile birlikte babanın çocukların giderlerine ekonomik imkânları ölçüsünde katılmasına karar verilmiş; Yargıtay 2. Hukuk Dairesi (27.09.2023, E. 2023/6870, K. 2023/4235), iştirak nafakasına yönelik temyiz başvurusunu reddetmiştir.
Usulî Durum: Bursa Bölge Adliye Mahkemesi kararında (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 02.04.2024, E. 2023/10080, K. 2024/2290), kişisel ilişki davasında ileri sürülen nafaka talebi hakkında `”ayrı bir dava açarak bu talebini ileri sürmesi gerektiği”` değerlendirmesi yapılmıştır.
Tedbir Nafakası: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi (03.10.2017, E. 2017/3277, K. 2017/10441), evlilik dışı doğan çocukla ilgili ilk derece mahkemesinin anne lehine tedbir nafakasına hükmettiği kararı incelemeye konu etmiştir.
Yargıtay Uygulamasında Evlilik Dışı Çocuğun Velayeti
Yargıtay kararlarında evlilik dışı doğan çocukların velayetine ilişkin benimsenen temel ilkeler özetle şunlardır: Kanun gereği velayet anneye aittir (TMK m. 337/1).
Tanıma veya babalık hükmü babaya velayeti doğrudan geçirmez; velayetin babaya geçebilmesi için annenin küçük, kısıtlı, ölmüş olması ya da velayetin kendisinden alınmasını gerektiren TMK m. 337/2 koşullarının gerçekleşmesi gerekir.
Velayetin babaya verilmesi incelemesinde yegane temel kriter `”çocuğun üstün yararı”`dır.
İdrak çağındaki çocuğun bizzat dinlenmesi, uzman raporu alınması ve ebeveynlerin sosyal-ekonomik koşullarının araştırılması zorunludur.
Avukatın Gözünden Evlilik Dışı Çocuklarda Velayet Uyuşmazlıkları ve Uygulamada En Sık Karşılaşılan Sorunlar
Soybağı ile Velayetin Karıştırılması: Babaların, çocuğu tanıma veya babalık davası ile kendi nüfuslarına tescil ettirdiklerinde velayetin de kendiliğinden kendilerine geçeceği yanılgısına düşmesi.
Görevli Mahkeme Karmaşası: Annenin küçük olması gibi hallerde sulh hukuk mahkemesince vasi atanması yoluna gidilmesi; oysa aile mahkemesince velayetin babaya verilip verilmeyeceğinin öncelikle araştırılması zorunluluğu (Yargıtay 20. Hukuk Dairesi, E. 2015/5412, K. 2015/3531).
Usulsüz Nafaka Talepleri: Kişisel ilişki veya velayet davalarında harcı yatırılmış bağımsız bir talep veya dava olmadan nafakaya hükmedilmesini bekleme durumu.
Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar
Re’sen Araştırma İlkesi: Velayet ve kişisel ilişki davaları kamu düzenine ilişkindir; mahkeme tarafların iddialarıyla bağlı kalmaksızın resen delil toplar.
Uzman İncelemesi Zorunluluğu: Mahkemece psikolog, pedagog ve sosyal çalışmacıdan oluşan uzmanlar aracılığıyla sosyal inceleme raporu aldırılmalıdır.
Çocuğun Dinlenmesi: İdrak çağındaki çocuğun bizzat dinlenmesi ve görüşünün uzmanlar refakatinde alınması gerekir; bu hususun eksik bırakılması doğrudan bozma nedenidir (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2016/8660, K. 2016/9146).
Kardeşlerin Ayrılmaması İlkesi: Birden fazla çocuk varsa, üstün bir yarar bulunmadıkça kardeşlerin birbirlerinden ayrılmaması esastır (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2017/3277, K. 2017/10441; E. 2024/2937, K. 2024/5284).
Sık Sorulan Sorular
Nikâhsız doğan çocuğun velayeti kimdedir?
TMK m. 337/1 uyarınca, ana ve baba evli değilse velayet kanun gereğince doğrudan anneye aittir.
Baba çocuğu tanırsa velayet hakkı kazanır mı?
Hayır. Tanıma veya babalık davası yalnızca çocuk ile baba arasında soybağı tesis eder; velayetin annede olduğu kuralını kendiliğinden değiştirmez (İstanbul 3. Asliye Ticaret Mahkemesi, E. 2024/791, K. 2024/1003; Yargıtay 2. HD, E. 2021/2572, K. 2021/4104).
Evlilik dışı çocuğun velayeti babaya verilebilir mi?
Evet, ancak TMK m. 337/2 uyarınca annenin küçük, kısıtlı, ölmüş olması ya da velayetin kendisinden alınmasını gerektiren şartların bulunması ve çocuğun üstün yararının bunu gerektirmesi hâlinde mahkemece velayet babaya verilebilir (Yargıtay 2. HD, E. 2012/13199, K. 2013/5093; E. 2016/13524, K. 2016/12659).
Baba çocuğu görmek için dava açabilir mi?
Evet. Soybağı tanıma veya mahkeme kararıyla kurulmuş olan baba, çocuğun üstün yararına uygun düştüğü sürece mahkemeden kişisel ilişki kurulmasını talep edebilir (Yargıtay 2. HD, E. 2024/521, K. 2024/1991; E. 2024/2635, K. 2024/5289).
Evlilik dışı doğan çocuk için iştirak nafakası istenebilir mi?
Evet. Baba ile soybağı kurulmuş olan çocukların bakım ve iaşe giderlerine babanın ekonomik imkânları ölçüsünde katılması gerekir ve iştirak nafakası talep edilebilir (Yargıtay 2. HD, E. 2023/6870, K. 2023/4235).
Sonuç olarak: Evlilik dışı doğan çocukların hukuki durumunda temel prensip velayetin annede olmasıdır. Babanın çocuğu tanıması soybağını kurmakta ve babaya kişisel ilişki kurma hakkı ile nafaka yükümlülüğü getirmekte, ancak velayeti doğrudan bahşetmemektedir. Velayetin babaya geçebilmesi; annenin ehliyetsizliği, vefatı, terk etmesi veya velayet görevini ağır şekilde ihmal etmesi gibi TMK 337/2 maddesindeki özel durumların kanıtlanması ve çocuğun bedensel, ruhsal, ahlaki gelişimini kapsayan üstün menfaatinin bunu gerektirmesi koşuluna bağlıdır.
Ankara Aile Hukuku Avukatı – Hukuki Bilgilendirme
Bu makalede yer alan açıklamalar, genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Aile hukukundan kaynaklanan uyuşmazlıklarda olayların özellikleri, tarafların hukuki durumları, mevcut deliller ve yürürlükteki mevzuat farklılık gösterebileceğinden her somut olayın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Av. Akın Özbey, Ankara’da aile hukuku kapsamında boşanma, velayet, nafaka, mal rejiminin tasfiyesi, ziynet alacağı, soybağının reddi ve babalık davaları gibi konularda avukatlık faaliyetini yürütmektedir.
Hukuki uyuşmazlığınıza ilişkin görüşme ve iletişim için 0537 932 50 50 numaralı telefondan hukuk büromuza ulaşabilirsiniz.
İlgili Hukuki Bilgilendirme Yazıları
Bu makalenin konusuyla bağlantılı diğer hukuki bilgilendirme yazılarına aşağıdaki bağlantılardan ulaşabilirsiniz:
