Boşanma sürecinde eşler arasında mal rejiminin tasfiyesi gerçekleştirilirken, bankalarda bulunan altın, döviz ve mevduat yatırım hesaplarının nitelendirilmesinde birikimin kaynağı, hangi dönemde elde edildiği ve mal rejiminin sona erdiği dava tarihindeki durumu esas alınmaktadır. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun (TMK) 222 nci maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan “Bir eşin bütün malları, aksi ispat edilinceye kadar edinilmiş mal kabul edilir.” hükmü gereğince kural olarak evlilik birliği içinde mevcut olan değerlerin edinilmiş mal olduğu karine olarak kabul edilmektedir. Ancak banka hesaplarındaki varlıkların kişisel maldan kaynaklanıp kaynaklanmadığı, evlilik öncesi birikim olup olmadığı veya miras yoluyla gelip gelmediği hesap hareketleri ve nakit akışları üzerinden ayrıntılı şekilde araştırılmalıdır.
1. Altın ve Döviz Hesapları Edinilmiş Mal Sayılır mı?
TMK m. 219 uyarınca “Edinilmiş mal, her eşin bu mal rejiminin devamı süresince karşılığını vererek elde ettiği malvarlığı değerleridir.” Edinilmiş mallar genel olarak “her eşin bu mal rejiminin devamı süresince karşılığını vererek elde ettiği malvarlığı değerleri” biçiminde tanımlanmaktadır. Bir eşin bütün malları, aksi ispat edilinceye kadar edinilmiş maldır karinesine Yargıtay istikrarlı bir şekilde işaret etmektedir.
Yargıtay kararlarına göre, evlilik birliği içerisinde açılan ve kaynağının kişisel mal olduğu ispatlanamayan döviz, altın ve TL hesaplarındaki paralar edinilmiş mal kabul edilerek artık değer hesabına dahil edilir. “Söz konusu para, aksi iddia ve ispat edilemediğine göre edinilmiş mal olarak kabul edilerek mal rejiminin tasfiyesine dahil edilmesi ve davacı lehine katılma alacağına hükmedilmesi gerekir”
Bununla birlikte, mal rejiminin yürürlüğe girdiği 01.01.2002 tarihinden önceki hesaplar bakımından paraların kural olarak kişisel mal olduğu, ancak, bu tür paraların 01.01.2002 tarihinden sonraki getirilerinin edinilmiş mal olduğu kabul edilmektedir.
Yine evlilik öncesinde açılmış olan döviz hesaplarının anaparası kişisel mal sayılmakla birlikte, TMK m. 219/4 gereğince kişisel malların gelirleri edinilmiş mal olduğundan bu anaparaya evlilik süresince işleyen faizler tasfiyeye dahil edilmektedir.
2. Hesaptaki Birikimin Kaynağı Nasıl Belirlenir?
Yargıtay içtihatlarında, banka hesaplarında yer alan birikimlerin niteliğinin belirlenmesi için hesap açılış tarihlerinin, hesaba yapılan havalelerin, hesaplar arası aktarımların ve nakit akışlarının geçmişe dönük olarak celp edilip uzman bilirkişi marifetiyle incelenmesi zorunlu görülmektedir:
Nakit Akışlarının Takibi: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi (03.11.2021, E. 2021/5388, K. 2021/8089), USD hesabının tasfiyesinde “TL hesaplarından döviz hesaplarına aktarılan nakit akışları ve hesapların birbirinin devamı niteliğinde olup olmadığı” ile “USD hesabına aktarılan paraların hangi hesaptan aktarıldığı ve hesaplardaki paraların kişisel hesaplardan kaynaklı olup olmadığına” ilişkin uzman bilirkişi incelemesi yapılmamasını eksik inceleme sayarak yerel mahkeme kararını bozmuştur.
Geçmiş Hesap Hareketlerinin Denetimi: Yargıtay 8. Hukuk Dairesi (29.11.2010, E. 2010/2903, K. 2010/5687), evlilik başlangıcında hesapta bulunan 58.451,50 USD’nin sırf o tarihte mevcut olması sebebiyle doğrudan kişisel mal sayılmasını yeterli bulmamış; “hesabın açıldığı tarihten ikinci boşanma davasının açıldığı tarihe kadar tüm hesap hareketlerini içeren belgelerin bulundukları yerden getirtilmesi” ve “hesaptaki paranın kişisel ve edinilmiş mal niteliğinde bulunan kısımları konusunda uzman mali müşavir bilirkişiden alınacak gerekçeli ve ayrıntılı raporla belirlenmesi gerekir.” gerekçesiyle yerel mahkeme kararını mülga HUMK m. 428 uyarınca bozmuştur.
Mevduatın Kaynağı ve İkame Değer: Yargıtay 8. Hukuk Dairesi (08.11.2010, E. 2010/2821, K. 2010/5405), bankalardan açılış tarihleri ve havalelerin incelenerek “mevduatın kaynağı itibarıyla hangi mal grubuna girdiği” hususunun saptanması gerektiğini belirtmiştir. Nitekim Yargıtay 8. Hukuk Dairesinin 01.04.2021 tarihli, E. 2021/1019, K. 2021/3044 sayılı kararında, kişisel mal niteliğindeki taşınmaz satış bedelinin yatırıldığı hesaptan yatırım fonu alınıp sonrasında USD hesabı açılması zincirinde “İş Bankası’ndaki USD hesabının açılışında yatan USD’nin kaynağının Koçbank hesabından gelen para olduğunun kabulü hayatın olağan akışına uygundur.” tespiti yapılarak hesap kişisel malın yerine geçen ikame mal kabul edilmiştir.
3. Altın ve Dövizin Değeri Hangi Esaslarla Hesaplanır?
Mal rejiminin tasfiyesinde kural olarak, mal rejiminin sona erdiği boşanma dava tarihindeki mevcut durum esas alınmakta; ancak değerleme tasfiye (karar) tarihindeki rayiç (sürüm) değer üzerinden yapılmaktadır. Altın ve döviz hesaplarının tasfiyesinde edinilmiş mal ile kişisel mal ayrımı yapılmalı, birikimin kaynağı ayrıca araştırılmalıdır. Ayrıca hesaptaki altınların düğünde takılan ziynetlerden oluştuğu ileri sürülüyorsa düğün takılarının bozdurulması ve geri alınmasına ilişkin yazımızda ele alınan hukuki ayrımlar da önem kazanır.
Avukatın Gözünden: Hesabın Yalnızca Bir Eşin Adına Olmasının Tek Başına Kişisel Mal Niteliği Kazandırmadığı
Uygulamada sıkça düşülen yanılgılardan biri, banka veya altın/döviz yatırım hesabının yalnızca bir eş adına açılmış olmasının o hesaba kendiliğinden kişisel mal statüsü kazandıracağı düşüncesidir. TMK m. 222/1 ve TMK m. 222/3 uyarınca “Belirli bir malın eşlerden birine ait olduğunu iddia eden kimse, iddiasını ispat etmekle yükümlüdür” ve “Bir eşin bütün malları, aksi ispat edilinceye kadar edinilmiş mal kabul edilir.”
Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 09.07.2024 tarihli, E. 2023/3779, K. 2024/5474 sayılı kararında, davalının Şekerbank altın hesabındaki paranın kişisel mal olduğu yönündeki savunması, paranın kaynağının somut delillerle ispatlanamaması nedeniyle reddedilmiştir. Dolayısıyla, hesap tek bir eşin adına açılmış olsa dahi, o hesaptaki altın veya dövizin edinilmiş mal olmadığı somut banka kayıtları ve belgelerle kanıtlanmadığı müddetçe yasal karine gereği edinilmiş mal olarak kabul edilmekte ve tasfiyeye dahil edilmektedir.
Uygulamada En Sık Karşılaşılan Sorunlar
Evlilik Öncesi Birikimler, Miras Kaynaklı Para ve Boşanma Öncesindeki Hesap Hareketleri
Evlilik Öncesi Birikimlerin Varlığı:
Evlilik öncesinde hesapta bulunan tutarlar kural olarak kişisel maldır. Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi, “dosya arasında yer alan banka kayıtlarından 2005 yılında evlilik öncesi davalı-davacının 69.000,00 TL’sinin bulunduğunun anlaşıldığı” tespitinden hareketle bu tutarın taşınmaz alımındaki payını kişisel mal saymıştır (Yargıtay 2. HD, 11.06.2024, E. 2023/2644, K. 2024/4531). Yargıtay 2. Hukuk Dairesi (18.03.2025, E. 2024/3001, K. 2025/2812) uyarınca, “01.01.2002 tarihinden önce davalının banka hesaplarında para bulunması ve bu paranın boşanma dava tarihinde mevcut olan paraların kaynağı olduğunun anlaşılması halinde kişisel mal denkleştirmesi yapılması gerekirken bu yönde bir araştırma ve inceleme yapılmadan karar verilmesi hatalı olmuş, bozmayı gerektirmiştir.”
Miras Kaynaklı Para İddiaları:
Miras yoluyla intikal eden paralar kişisel maldır. Ancak bu paraların hesapta bulunması durumunda oranlama yapılarak artık değer belirlenmelidir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi (16.05.2024, E. 2024/2933, K. 2024/3558), “01.01.2002 tarihinden önce banka hesabında olan miktarın ve miras kaldığı iddia edilen paraların başlangıçtaki miktarlara oranlaması yapılarak işbu oranın güncel değerdeki karşılığı olan miktarın denkleştirmesi yapılarak artık değerin belirlenmesi gerektiğine” işaret etmiştir. Mahkemenin miras iddialarını uzman bilirkişi raporuyla denetlenebilir şekilde araştırması zorunludur (Yargıtay 2. HD, 29.11.2023, E. 2023/2536, K. 2023/5742).
Boşanma Öncesinde Hesaptan Para Çekilmesi:
Boşanma davası açılmadan hemen önce veya davanın açıldığı gün hesaptan çekilen paralar yönünden mahkemeler, bu paraların evlilik birliği ihtiyaçları için harcandığının ispatlanamaması hâlinde tutarı tasfiyeye dahil etmektedir:
Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 09.07.2024 tarihli, E. 2023/3779, K. 2024/5474 sayılı kararında, boşanma davasının açıldığı gün hesaptan çekilen altın hesabı tutarının tasfiyeye dahil edilmesi uygun bulunmuş ve onanmıştır.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 22.11.2023 tarihli, E. 2023/5354, K. 2023/5519 sayılı kararında aktarılan Bölge Adliye Mahkemesi gerekçesinde, hesaptan çekilen paraların *”boşanma dava tarihi itibariyle evlilik birliği içerisinde ihtiyaçlar için harcandığı kabul edilemeyeceği gibi bu yönde bir iddianın da bulunmadığı” belirtilerek tasfiyeye dahil edilmesi yerinde görülmüştür.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 07.02.2024 tarihli, E. 2022/9765, K. 2024/632 sayılı kararında, boşanma davasından kısa süre önce hesaptan çekilen 153.000 USD’nin tüketildiği iddiası hayatın olağan akışına aykırı bulunmuş, ancak katılma alacağının yabancı para olarak değil tasfiye tarihindeki güncel TL kuru üzerinden hesaplanması gerektiği vurgulanmıştır.
Sık Sorulan Sorular
Evlilik öncesi döviz hesabı paylaşılır mı?
Evlilik öncesinde açılmış döviz hesabındaki anapara eşin kişisel malıdır ve paylaşıma (katılma alacağına) konu olmaz. Ancak TMK m. 219/4 uyarınca kişisel malların gelirleri edinilmiş mal sayıldığından, evlilik süresi boyunca bu döviz hesabına tahakkuk eden faiz ve nema gelirleri edinilmiş mal olarak tasfiyeye tabi tutulur.
Miras parasıyla veya ziynetlerle açılan/alınan altın hesabı ne olur?
Miras yoluyla kalan para veya evlilikte kadına takılan ziynetlerin bozdurulmasıyla açılan hesaplar kişisel mal niteliğindedir. Ancak hesaba sonradan evlilik birliği içinde para eklenmişse veya hesapta faiz işlemişse, yalnızca ispatlanan kişisel mal kısmı düşülür; bakiye kısım edinilmiş mal kabul edilir.
Boşanma öncesinde veya dava günü hesaptan para çekilmesi sonucu etkiler mi?
Hesaptan boşanma dava tarihinden hemen önce veya dava günü para çekilmesi, o paranın mal rejiminin tasfiyesinden kaçırılmasını engellemez. Çekilen paraların aile birliğinin olağan giderleri veya haklı bir sebeple harcandığı somut delillerle kanıtlanamadığı takdirde, çekilen bu tutarlar mal rejiminin sona erdiği tarihte hesapta mevcutmuş gibi kabul edilerek tasfiye hesabına eklenir.
Sonuç olarak, Altın ve Döviz Hesaplarının Tasfiyesinde Kayıtların Yanında Paranın Kaynağı da Önemlidir. Altın ve döviz yatırım hesaplarının tasfiyesinde yalnızca hesap cüzdanı veya bankadaki mülkiyet kaydı belirleyici değildir. Tasfiyenin sağlıklı yapılabilmesi için;
TMK m. 222 gereğince eşlerin hesaplarındaki varlıkların kural olarak edinilmiş mal sayılacağı,
Kişisel mal (evlilik öncesi birikim, miras, ziynet bozdurma vb.) iddiasında bulunan eşin banka hesap hareketleri, havale kayıtları ve dekontlarla bu iddiasını ispatlaması gerektiği,
İspatlanan kişisel mallar düşüldükten veya denkleştirildikten sonra kalan tutarlar ile kişisel malların evlilik süresince işleyen nema ve faizlerinin edinilmiş mal sayılacağı,
Yabancı para ve altın alacaklarında tasfiye tarihi (karara en yakın tarih) itibarıyla güncel kur/fiyat üzerinden TL karşılığı belirlenerek artık değer ve katılma alacağı hesabı yapılacağı içtihatlarla istikrarlı bir şekilde kabul edilmiştir.
Ankara Aile Hukuku Avukatı – Hukuki Bilgilendirme
Bu makalede yer alan açıklamalar, genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Aile hukukundan kaynaklanan uyuşmazlıklarda olayların özellikleri, tarafların hukuki durumları, mevcut deliller ve yürürlükteki mevzuat farklılık gösterebileceğinden her somut olayın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Av. Akın Özbey, Ankara’da aile hukuku kapsamında boşanma, velayet, nafaka, mal rejiminin tasfiyesi, ziynet alacağı, soybağının reddi ve babalık davaları gibi konularda avukatlık faaliyetini yürütmektedir.
Hukuki uyuşmazlığınıza ilişkin görüşme ve iletişim için 0537 932 50 50 numaralı telefondan hukuk büromuza ulaşabilirsiniz.
İlgili Hukuki Bilgilendirme Yazıları
Bu makalenin konusuyla bağlantılı diğer hukuki bilgilendirme yazılarına aşağıdaki bağlantılardan ulaşabilirsiniz:
Boşanma Davasında Banka Hesapları Nasıl İncelenir?
