Hukuk sistemimizde yargılama giderleri, “Doktrinde en genel tabirle; bir davanın açılmasından sonuçlanmasına kadar ödenen paraların tümüne yargılama giderleri denilmektedir” (Hukuk Genel Kurulu-2021/96-2021/205-04.03.2021). Boşanma davalarında bu giderlerin ve vekâlet ücretinin kime yükleneceği, davanın kabul veya ret durumuna göre belirlenmektedir.
Boşanma Davasının Masrafları Nelerdir?
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (HMK) 323. maddesi uyarınca yargılama giderleri şu kalemlerden oluşur:
Celse, karar ve ilam harçları
Dava nedeniyle yapılan tebliğ ve posta giderleri
Tanık ile bilirkişiye ödenen ücret ve giderler
Vekille takip edilen davalarda kanun gereğince takdir olunacak vekâlet ücreti (Hukuk Genel Kurulu-2023/715-2023/1190-29.11.2023).
Boşanma Davası Açarken Masrafları Kim Öder?
Dava açılırken başvurma harcı, peşin harç ve gider avansının davacı tarafından yatırılması zorunludur. Ancak bu başlangıç ödemesi nihai bir sorumluluk değildir. Yargılama sonunda mahkeme, “yargılama giderlerinin kural olarak, davada haksız çıkan yani aleyhine hüküm verilen taraftan alınmasına karar verileceği belirtilmiştir (HMK m.326/1)” (Hukuk Genel Kurulu-2021/96-2021/205-04.03.2021).
Davayı Kaybeden Taraf Bütün Masrafları Öder mi?
Yargılama giderlerinden sorumluluğun temel kriteri kusur değil, davanın sonucudur. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’ne göre; “Boşanma davalarında yargılama giderleri ve vekalet ücreti davanın reddi veya kabulüne göre belirlenir. Yargılama gideri ve vekalet ücreti tarafların kusurlarına göre değerlendirilmez” (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi-2015/17512-2016/9462-09.05.2016).
Karşı Vekâlet Ücreti Nedir?
Akdi Vekâlet Ücreti: Avukat ile müvekkili arasındaki sözleşmeye dayanan ücrettir. “Akdi vekalet ücretinin iş sahibi ile hasmın müteselsil sorumluluğu kapsamında bulunduğunun kabul edilmesi hukuk güvenliği ilkesini zedeleyecektir” (Yargıtay 3. Hukuk Dairesi-2021/2388-2022/392-25.01.2022).
Yargılama Gideri Olan Vekâlet Ücreti: Mahkemece haklı çıkan taraf lehine hükmedilen ücrettir. “vekalet ücreti de bir yargılama gideridir” ve “Kural olarak, davada haklı çıkan taraf kendisini vekil ile temsil ettirmiş ise, vekalet ücreti diğer yargılama giderleri gibi haksız çıkan taraftan alınarak haklı çıkan tarafa verilir” (Hukuk Genel Kurulu-2014/1233-2016/1006-02.11.2016).
Boşanma Davası Reddedilirse Vekâlet Ücreti Çıkar mı?
Evet. Davacının açtığı boşanma davası reddedilirse, kendisini vekille temsil ettiren davalı lehine maktu vekâlet ücretine hükmedilir. “Kocanın açtığı boşanma davası reddedildiği halde, davada kendisini vekil ile temsil ettiren davalı-davacı kadın yararına Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca maktu vekalet ücreti takdir edilmemesi usul ve yasaya aykırıdır” (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi-2011/15319-2012/11673-02.05.2012).
Davadan Feragat Edilirse Masrafları Kim Öder?
Davadan feragat eden taraf, davayı kaybetmiş gibi sorumlu tutulur. “Davacı tarafından açılan boşanma davasının feragat nedeniyle reddine karar verildiğine göre, davalı kadın yararına karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca maktu vekalet ücreti takdir edilmemiş olması usul ve yasaya aykırı olup bozmayı gerektirmiştir” (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi-2013/11499-2013/25605-07.11.2013).
Anlaşmalı Boşanmada Vekâlet Ücreti ve Masraflar
Anlaşmalı boşanmada taraflar giderleri serbestçe kararlaştırabilirler. “25.11.2008 tarihli oturumda taraflar, vekalet ücreti ve yargılama giderlerinin davalı koca tarafından ödeneceği konusunda da anlaşmışlardır” (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi-2009/1670-2010/4005-03.03.2010). Eğer protokolde bu konuda bir hüküm yoksa ve taraflar talep etmediklerini beyan etmişlerse, mahkeme “davacı tarafın yargılama gideri talebi bulunmadığından yargılama giderlerinin davacı üzerinde bırakılmasına, davacı tarafın vekâlet ücreti talebi bulunmadığından bu hususta karar verilmesine yer olmadığına” karar verir (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi-2023/10154-2024/6878-07.10.2024). Anlaşmalı boşanma davasına yönelik makalemize buraya tıklayarak ulaşabilirsiniz.
Adli Yardım ile Boşanma Davası Açılabilir mi?
Ödeme gücü olmayanlar HMK 334 uyarınca adli yardımdan yararlanabilir. Adli yardım kabul edildiğinde giderler geçici olarak devletçe karşılanır. Ancak dava sonunda haksız çıkan taraf bu giderleri ödemekle yükümlüdür.Adli yardım talebi kabul edildiği takdirde:
Başvurma harcı ve peşin harçtan,
Tebligat, tanık, bilirkişi delil avanslarından,
İleride tahsil edilmek üzere geçici muafiyet sağlanır (HMK m. 335).
Baro Tarafından Adli Yardım Avukatı Atanması
Mahkemeden talep edilen adli yardım kural olarak yalnızca mahkeme veznesine yatırılacak harç ve masrafları kapsar. Kendisini temsil edecek bir avukat temin edemeyen dar gelirli eş, 1136 sayılı Avukatlık Kanunu m. 176-180 uyarınca davanın açılacağı ilin Barosu Adli Yardım Bürosuna başvurarak ücretsiz avukat görevlendirilmesini talep etmelidir.
Dava Sonunda Adli Yardım Masraflarının Akıbeti
Adli yardımdan yararlanan davacı haklı çıkarsa, devlet tarafından geçici olarak karşılanan tüm harç ve masraflar HMK m. 339 gereğince aleyhine hüküm verilen haksız davalıdan tahsil edilir. Şayet adli yardımdan yararlanan taraf davayı kaybederse, ertelenen masraflar haksız çıkan taraftan Hazine adına tahsil edilir; ancak mahkeme hakkaniyet gereği taksitle ödeme imkânı tanıyabilir.
Boşanmayla Birlikte Açılan Diğer Davaların Masrafa Etkisi
Boşanmanın eki (fer’î) niteliğindeki talepler (nafaka, maddi-manevi tazminat) için ayrıca vekâlet ücretine hükmedilmez. “Boşanma ile birlikte talep edilen maddi ve manevi tazminat ve nafaka istemleri, boşanma talebine bağlı fer’i nitelikteki talepler olup harca tabi olmadığı gibi vekalet ücreti yönünden de dikkate alınamaz” (Yargıtay 3. Hukuk Dairesi-2021/2388-2022/392-25.01.2022). Ancak ziynet alacağı gibi bağımsız davalar için ayrıca yargılama gideri ve vekâlet ücreti takdir edilir.
Yargıtay Uygulamasında Yargılama Giderleri ve Vekâlet Ücreti
Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına göre; “boşanma davalarında vekâlet ücretinin asıl talep olan boşanmanın kabul veya reddine göre maktu olarak belirlendiği, ferilerin kabulü veya reddi hâlinde ayrıca bir ücret takdir edilmediği” esastır (Hukuk Genel Kurulu-2021/96-2021/205-04.03.2021).
Yargıtay ve Ankara Bölge Adliye Mahkemesi Uygulamaları
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi İçtihat Çizgisi
Kusur ve Masraf Ayrılığı: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi kararlarında (örneğin E. 2018/3907, K. 2018/15170 sayılı ilamı), boşanma davasının kabulü halinde, eşler eşit kusurlu olsalar dahi, davalı tarafın haksız çıkan taraf olarak kabul edilerek yargılama giderlerinin ve maktu vekâlet ücretinin tamamından sorumlu tutulması gerektiğini emreder. Kusur dağılımı tazminat ve nafakayı belirler; usul giderlerinde ise biçimsel haklılık (boşanma kararının verilip verilmediği) esas alınır.
Hükmün Fer’i Unsuru Olarak Resen Karar Verme Zorunluluğu: Mahkeme talep olmasa dahi HMK m. 332 uyarınca yargılama giderlerine ve vekâlet ücretine kendiliğinden hükmetmek zorundadır. Kararda yargılama giderinin unutulması halinde ayrı bir dava açılamaz; bu husus istinaf/temyiz konusu yapılmalıdır.
Fer’i Taleplerde Vekâlet Ücreti Yasağı: Yargıtay, boşanma ile birlikte istenen 1.000.000 TL manevi tazminatın 50.000 TL’sinin kabul edilip 950.000 TL’sinin reddedilmesi halinde davalı lehine vekâlet ücreti takdir edilmesini kesin bir bozma sebebi saymaktadır.
Ankara Mahkemelerinin Uygulamaları
Bölge Adliye Mahkemesi Aile Daireleri (özellikle 1. ve 2. Hukuk Daireleri) Ankara Aile Mahkemelerinden gelen istinaf incelemelerinde şu esasları titizlikle denetlemektedir:
Maktu ve Nispi Ücret Ayrımı: Ankara Bölge Adliye Mahkemesi, aynı dava dilekçesinde hem boşanma hem ziynet eşyası talep edilip ziynetin maktu harçla geçirildiği dosyaları usulden kaldırmakta (HMK m. 353/1-a); eksik harç ikmal edilmeden kurulan hükümlerde vekâlet ücretinin hatalı tayin edilmesini esastan bozma/kaldırma sebebi yapmaktadır.
Karşı Davada Ayrı Hüküm Kurulması: Ankara Aile Mahkemesi kararlarında asıl ve karşı dava bir arada karara bağlanırken gider avansı ve harçların tek bir kalemde toplanıp mahsup edilmeden yazılması Bölge Adliye Mahkemesi tarafından denetlenmekte; asıl dava ve karşı davanın harç, masraf ve vekâlet ücretlerinin bağımsız hüküm fıkralarında tek tek gösterilmesi aranmaktadır. Ankara Aile Mahkemelerinin uygulamalarına yönelik makalemize buraya tıklayarak ulaşabilirsiniz.
Uygulamada En Sık Karşılaşılan Sorunlar ve Dava Açılmadan Önceki Riskler
Gider Avansının Yatırılmaması Sebebiyle Davanın Reddi: HMK m. 114/1-g ve 120 gereği gider avansı dava şartıdır. Kesin süreye rağmen yatırılmazsa dava usulden reddedilir ve davacı karşı vekâlet ücreti ödemek zorunda kalır.
Tazminat Miktarını Yüksek Tutarken Ziynet Talebinde Dikkatsizlik: Eşler boşanmanın fer’isi olan manevi tazminatı diledikleri kadar yüksek yazabilirler (vekalet ücreti riski yoktur). Ancak ziynet alacağı davasında değer yüksek gösterilip ispatlanamazsa, karşı tarafa çok ağır bir nispi karşı vekâlet ücreti çıkmaktadır.
Davadan Feragatin Maliyeti: Sinir anında dava açıp sonradan barışarak feragat eden davacılar, davalı kendisini avukatla temsil ettirmişse karşı vekâlet ücreti ödemek zorunda kalmaktadırlar.
Delil Avansı Kesin Süreleri: HMK m. 324 gereğince tanık ücreti veya bilirkişi avansının süresinde yatırılmaması delilden vazgeçilmiş sayılmasına yol açmakta, bu da davanın kaybedilmesine ve tüm masrafların yüklenilmesine sebep olmaktadır.
Sık Sorulan Sorular
Boşanma davasını kaybeden eş karşı tarafın avukat ücretini öder mi? Evet, mahkemece takdir edilen maktu vekâlet ücretini öder.
Davadan vazgeçersem karşı vekâlet ücreti öder miyim? Evet, feragat durumunda davalı lehine vekâlet ücretine hükmedilir.
Anlaşmalı boşanmada mahkeme masraflarını kim öder? Taraflar protokolde nasıl kararlaştırdıysa o şekilde ödenir; anlaşma yoksa davacı üzerinde bırakılabilir.
Parası olmayan kişi ücretsiz boşanma davası açabilir mi? HMK m.334 ve m.337 uyarınca adli yardım talebinde bulunarak harç ve giderlerden geçici muafiyet sağlayabilir.
Sonuç olarak; Boşanma davalarında mali yükümlülükler, tarafların kusur oranlarından ziyade davanın kabul veya ret ile sonuçlanmasına bağlıdır. Mahkemeler, “avukatlık ücretinin hesaplanmasında hüküm verildiği tarihte yürürlükte bulunan tarifenin esas alınacağını” (Hukuk Genel Kurulu-2021/96-2021/205-04.03.2021) gözeterek karar vermektedir.
Ankara Aile Hukuku Avukatı Desteği
Bu yazıda yer alan bilgiler genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Her aile hukuku uyuşmazlığının kendine özgü şartları bulunduğundan somut olayın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Av. Akın Özbey olarak uzun yıllardır Ankara ilinde avukat olarak hizmet vermekteyiz. Boşanma davası, mal paylaşımı davası, ziynet alacağı davası, velayet davası, nafaka davası, soybağının reddi davası ve babalık davası gibi Aile Hukuku kaynaklı konularda müvekkillerimize hukuki destek sağlamaktayız.
Ankara’da aile hukukundan kaynaklanan uyuşmazlıklarınız uzman ve deneyimli kadromuz ile profesyonel destek alarak dava sürecinizi alanında uzman bir avukatla yürütmek için hukuk büromuzla 0537 932 50 50 numaralı hattımız üzerinden iletişime geçebilirsiniz.
Ankara boşanma davası yazımıza ulaşmak için buraya tıklayınız
Ankara velayet davası yazımıza ulaşmak için buraya tıklayınız
Ankara Mal Rejiminin Tasfiyesi yazımıza ulaşmak için buraya tıklayınız
Ankara Nafaka Davası yazımıza ulaşmak için buraya tıklayınız
Ankara Aile Hukuku yazımıza ulaşmak için buraya tıklayınız
Ankara Babalık Davası yazımıza ulaşmak için buraya tıklayınız
Ankara Soybağının Reddi Davası yazımıza ulaşmak için buraya tıklayınız
